سوال ۹۴ · شیمی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۹۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
شیمی · شیمی ۲ · فصل ۱: قدر هدایای زمینی را بدانیم
کدام مورد جملهٔ زیر را از نظر علمی به‌درستی کامل می‌کند؟
«.................... بخش عمدهٔ گاز طبیعی را تشکیل می‌دهد و از تجزیهٔ گیاهان به‌وسیلهٔ باکتری‌های .................... در زیر آب نیز تولید می‌شود.»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای کامل‌کردن جمله، باید هر دو جای خالی درست باشند.
۱. شناسایی جزء عمدهٔ گاز طبیعی: متان با فرمول جزء اصلی گاز طبیعی است، نه اتان. کتاب نیز در مبحث آلکان‌ها، متان را ساده‌ترین عضو این خانواده معرفی می‌کند و در کادر مربوط به گاز شهری، آن را جزء عمدهٔ این مخلوط می‌داند (شیمی ۲، صفحه‌های ۳۳–۳۴). بنابراین، گزینه‌های دارای «اتان» کنار می‌روند.
۲. تعیین نوع باکتری‌ها: متان از تجزیهٔ بقایای گیاهی در شرایط فاقد اکسیژن، مانند رسوبات زیر آب، نیز تولید می‌شود. باکتری‌های دخیل در این فرایند بی‌هوازی‌اند؛ در مقابل، باکتری‌های هوازی برای فعالیت خود به اکسیژن نیاز دارند. توجه کن که صرفِ زیر آب بودن همیشه به معنای نبود اکسیژن نیست؛ منظور سؤال، شرایط بی‌هوازیِ تجزیهٔ بقایای گیاهی است.
پس دو واژهٔ مناسب برای جای خالی‌ها، به‌ترتیب «متان» و «بی‌هوازی» هستند.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: دانش‌آموز ممکن است جزء اصلی گاز طبیعی را درست تشخیص دهد، اما تجزیهٔ بقایای گیاهی را همواره وابسته به اکسیژن بداند. تولید متان در فرایند مورد سؤال در شرایط بی‌هوازی رخ می‌دهد، نه به‌وسیلهٔ باکتری‌های هوازی.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز حضور اتان در گاز طبیعی را با عمده‌بودن آن اشتباه بگیرد و نقش اکسیژن را نیز نادرست تشخیص دهد. جزء عمدهٔ گاز طبیعی متان است و فرایند زیستی موردنظر در شرایط بی‌هوازی انجام می‌شود.
- گزینهٔ ۴: این انتخاب نشان می‌دهد دانش‌آموز شرایط بی‌هوازی را درست تشخیص داده، اما متان و اتان را با هم اشتباه گرفته است. اتان می‌تواند در گاز طبیعی وجود داشته باشد، ولی جزء عمدهٔ آن نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مبحث آلکان‌ها و کادر «آیا می‌دانید» دربارهٔ ترکیب گاز شهری را در شیمی ۲، صفحه‌های ۳۳–۳۴ مرور کن.
- برای جای خالی اول، میان «وجود داشتن یک گاز در مخلوط» و «تشکیل دادن بخش عمدهٔ مخلوط» تفاوت بگذار؛ به نخستین عضو خانوادهٔ آلکان‌ها توجه کن.
- اکنون برای جای خالی دوم، به تجزیهٔ بقایای گیاهی در رسوبات زیر آب فکر کن؛ در فرایند موردنظر، باکتری‌ها بدون مصرف اکسیژن فعالیت می‌کنند.