سوال ۹۶ · شیمی
کنکور ریاضی ۱۴۰۳ نوبت دوم · سوال ۹۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
شیمی · شیمی ۳ · فصل ۳: شیمی جلوه‌ای از هنر، زیبایی و ماندگاری
کدام مورد، نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن عبارت نادرست، باید به تفاوت «رنگ‌دانه» و «رنگ پوششی» دقت کنیم.
۱. بررسی گزینهٔ اول: کتاب، و را از رنگدانههای معدنی معرفی می‌کند که به‌ترتیب رنگ سفید و قرمز ایجاد می‌کنند (شیمی ۳، صفحهٔ ۸۵). همچنین توضیح می‌دهد که رنگ‌های مورد استفاده برای پوشش سطح، مخلوط‌هایی کلوییدی‌اند و با ایجاد لایه‌ای روی سطح، به زیبایی و محافظت از آن کمک می‌کنند (شیمی ۳، صفحهٔ ۸۶).
پس «رنگ‌دانه» یکی از اجزای رنگ پوششی است؛ خودِ رنگ‌دانه را نباید یک کلویید دانست. اشکال گزینهٔ اول در نسبت دادن کلویید بودن به خودِ این اکسیدهاست، نه در معدنی بودن یا کاربرد آن‌ها در رنگ‌سازی.
۲. بررسی گزینهٔ دوم: واکنش‌پذیری ناچیز تیتانیم با ذره‌های موجود در آب دریا و مقاومت آن در برابر خوردگی، استفاده از این فلز را در ساخت پروانهٔ کشتی توجیه می‌کند. بنابراین این عبارت درست است. کاربردهای ویژهٔ تیتانیم و آلیاژهای آن نیز در بخش «تیتانیم، فلزی فراتر از انتظار» مطرح شده‌اند (شیمی ۳، صفحه‌های ۸۷–۸۸).
۳. بررسی گزینهٔ سوم: در جامد یونی، یون‌های مثبت و منفی در یک شبکهٔ بلوری با الگوی تکرارشونده قرار دارند. قوی‌تر شدن جاذبهٔ میان یون‌ها، جدا کردن آن‌ها از یکدیگر را دشوارتر می‌کند؛ درنتیجه استحکام شبکه بیشتر می‌شود. پس این عبارت درست است.
۴. بررسی گزینهٔ چهارم: رسانایی گرمایی و الکتریکی از ویژگی‌های مشترک فلزهاست؛ اما این اشتراک به معنای یکسان بودن همهٔ خواص آن‌ها نیست. فلزهای دستهٔ در ویژگی‌هایی مانند سختی، نقطهٔ ذوب و تنوع عدد اکسایش با فلزهای دسته‌های و تفاوت دارند. بنابراین این عبارت نیز درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز فلز بودن تیتانیم را به معنای خوردگی آسان آن در آب دریا بداند و این عبارت را نادرست انتخاب کند. اما مقاومت زیاد تیتانیم در برابر خوردگی و واکنش‌پذیری ناچیز آن در محیط آب دریا، از دلایل مناسب بودن آن برای ساخت پروانهٔ کشتی است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز وجود یون‌های هم‌نام و دافعهٔ میان آن‌ها را دلیلی برای نادرستی عبارت بداند؛ درحالی‌که در شبکهٔ پایدار جامد یونی، آرایش منظم یون‌ها موجب غلبهٔ جاذبه‌ها بر دافعه‌ها می‌شود. هرچه جاذبهٔ میان یون‌ها قوی‌تر باشد، شبکهٔ یونی مستحکم‌تر است؛ پس عبارت درست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز تصور کند اشتراک فلزها در رسانایی، به معنای یکسان بودن دیگر ویژگی‌های آن‌ها نیز هست. فلزهای دستهٔ با وجود رسانایی گرمایی و الکتریکی، در ویژگی‌هایی مانند سختی، نقطهٔ ذوب و تنوع عدد اکسایش با فلزهای دسته‌های و تفاوت دارند؛ بنابراین عبارت درست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «رنگ، نماد زیبایی» به تفاوت «رنگ‌دانه» و «رنگ پوششی» توجه کن؛ این دو اصطلاح به یک چیز اشاره نمی‌کنند.
- کلویید بودن، ویژگی یک مخلوط با ذره‌های پراکنده است. بررسی کن کتاب این ویژگی را به مادهٔ سازندهٔ رنگ نسبت می‌دهد یا به فراوردهٔ پوششی.
- معدنی بودن دو اکسیدِ نام‌برده و کاربردشان در رنگ‌سازی درست است؛ اکنون بررسی کن آیا می‌توان ویژگی مخلوط نهایی را به خودِ اجزای آن نسبت داد.