نمونه سوال فصل ۱۳ علوم نهم با جواب

حرکت یاخته‌های رشته‌دار باعث به‌جریان‌افتادن آب در بدن اسفنج می‌شود. این یاخته‌ها ذرات غذایی را نیز از آب می‌گیرند و گوارش می‌دهند. از سوی دیگر، عبور آب به تنفس و دفع مواد زائد کمک می‌کند؛ بنابراین کاهش شدید این جریان می‌تواند هر سه فرایند را مختل کند، حتی اگر مقدار غذای موجود در آب محیط تغییر نکرده باشد. استحکام دیواره به قطعات سوزن‌مانند مربوط است و اسفنج نیز دستگاه گردش آبی ندارد (صفحه‌های ۱۴۲ و ۱۴۳). پاسخ: گزینهٔ ۴

ملخ از حشرات و دارای $6$ پای حرکتی، عقرب از عنکبوتیان و دارای $8$ پای حرکتی و خرخاکی از سخت‌پوستان و دارای $10$ پای حرکتی است. خشکی‌زی‌بودن خرخاکی، آن را در گروه حشرات قرار نمی‌دهد (صفحه‌های ۱۴۸ تا ۱۵۰). بنابراین مجموع پاهای حرکتی نمونه‌ها برابر است با: $3\times6+2\times8+1\times10=18+16+10=44$. پاسخ: گزینهٔ ۲

پوست کرم‌های حلقوی باید مرطوب بماند و وجود مویرگ‌های فراوان در آن، دریافت اکسیژن از راه پوست را ممکن می‌کند (صفحهٔ ۱۴۶). همچنین برخی کرم‌های لوله‌ای آزادزی با خوردن باکتری‌ها و قارچ‌های خاک، موادی به خاک می‌افزایند که به رشد گیاهان کمک می‌کند. عامل کیست هیداتیک از کرم‌های پهن است؛ بنابراین ورود تخم همراه سبزی آلوده، نشانهٔ قطعی لوله‌ای‌بودن کرم نیست (صفحهٔ ۱۴۵). بیشتر کرم‌های حلقوی آزادزی‌اند و کتاب، داشتن دستگاه گردش خون و دفع مواد زائد را برای این گروه در مقایسه با کرم‌های قبلی مطرح می‌کند (صفحهٔ ۱۴۶). پاسخ: گزینهٔ ۱

مرجان‌ها علاوه بر فراهم‌کردن زیستگاه، بخشی از انرژی امواج را می‌گیرند و از فرسایش بیشتر ساحل جلوگیری می‌کنند؛ بنابراین تخریب آنها می‌تواند حفاظت طبیعی ساحل را کاهش دهد. از سوی دیگر، حشرات در گرده‌افشانی بسیاری از گیاهان نقش دارند و حذف آنها می‌تواند تولید بسیاری از میوه‌ها و محصولات کشاورزی را مختل کند. نقش غذایی حشرات برای برخی ماهی‌های آب شیرین، توضیح‌دهندهٔ حفاظت مرجان‌ها از ساحل نیست. همچنین نمی‌توان از زیان‌آوربودن بعضی حشرات نتیجه گرفت که حذف همهٔ آنها تولید محصولات را افزایش می‌دهد. (صفحه‌های ۱۴۳–۱۴۴ و ۱۴۹–۱۵۰) پاسخ: گزینهٔ ۴

همهٔ خارپوستان در دریا زندگی می‌کنند؛ پس جانوری که زیستگاه طبیعی آن آب شیرین است، نمی‌تواند در این گروه قرار گیرد. در مقابل، برخی نرم‌تنان در آب شیرین زندگی می‌کنند. همچنین صدف فقط در بیشتر نرم‌تنان وجود دارد؛ بنابراین مشاهده‌نشدن صدف، به‌تنهایی نرم‌تن‌بودن جانور را رد نمی‌کند. در نتیجه، تنها خارپوست‌بودن جانور با قطعیت رد می‌شود و برای تعیین یا رد نرم‌تن‌بودن آن باید ویژگی‌های بیشتری بررسی شود. (صفحه‌های ۱۴۶–۱۴۷ و ۱۵۰) پاسخ: گزینهٔ ۱

در مثال کرم کدو، نوزاد انگل در گوشت گاو آلوده قرار دارد و پس از ورود به بدن انسان، در روده رشد می‌کند (صفحهٔ ۱۴۴). در مقابل، عامل کیست هیداتیک نوعی کرم پهن است که تخم آن می‌تواند همراه سبزیجات وارد بدن انسان شود و در کبد و شش کیست ایجاد کند. همچنین تخم کرم‌های لوله‌ای انگل بیشتر همراه آب و سبزیجات آلوده وارد بدن می‌شود و در دستگاه گوارش به کرم بالغ تبدیل می‌شود (صفحهٔ ۱۴۵). بنابراین مرحلهٔ ورود در مثال کرم کدو «نوزاد» و در مثال عامل کیست هیداتیک «تخم» است. یکسان‌بودن راه ورود نیز به معنای یکسان‌بودن گروه جانوری یا محل اثر انگل نیست. پاسخ: گزینهٔ ۴

طبق درصدهای تقریبی کتاب، بی‌مهره‌ها $98\%$ و مهره‌داران $2\%$ گونه‌های شناخته‌شدهٔ جانوری را تشکیل می‌دهند (صفحهٔ ۱۴۲). اگر تعداد کل گونه‌ها را $N$ در نظر بگیریم، اختلاف تعداد این دو گروه برابر $0.98N-0.02N=0.96N$ است. بنابراین نسبت خواسته‌شده برابر است با: $\frac{0.96N}{0.02N}=48$. پاسخ: گزینهٔ ۲

کرم خاکی از کرم‌های حلقوی است. در این گروه، مرطوب‌بودن پوست و وجود مویرگ‌های فراوان، دریافت اکسیژن از راه پوست را امکان‌پذیر می‌کند. این جانوران دستگاه گردش خون و دستگاه دفع مواد زائد نیز دارند (صفحهٔ ۱۴۶). ستارهٔ دریایی از خارپوستان است و دستگاه گردش آبی آن، کار گردش خون، تنفس و دفع را انجام می‌دهد (صفحهٔ ۱۵۰). پس هر دو جانور نیاز به دریافت اکسیژن دارند، اما ساختارهای معرفی‌شده برای انجام این کار در آنها متفاوت است. پاسخ: گزینهٔ ۱

اسکلت خارجی بندپایان ساختاری سخت است که ماهیچه‌ها به آن متصل می‌شوند و اندام‌های داخلی را نیز محافظت می‌کند. همین سختی، افزایش اندازهٔ بدن را محدود می‌سازد. بسیاری از بندپایان با جداکردن اسکلت قبلی و ساختن اسکلت جدید و بزرگ‌تر، امکان ادامهٔ رشد را فراهم می‌کنند. بنابراین نقش حفاظتی اسکلت خارجی با محدودکردن رشد منافاتی ندارد (صفحه‌های ۱۴۸ و ۱۴۹). پاسخ: گزینهٔ ۲

در کتاب، خارش ناحیهٔ مخرج کودکان از نشانه‌های احتمالی کرمک معرفی شده است. همچنین کرم قلاب‌دار تنها یکی از علت‌های ممکن کم‌خونی است. درد شکم و بی‌اشتهایی نیز ممکن است در آلودگی به آسکاریس دیده شوند؛ بنابراین هیچ‌یک از این گزارش‌ها به‌تنهایی تشخیص قطعی ایجاد نمی‌کند. کتاب مراجعه به آزمایشگاه تشخیص طبی و انجام آزمایش مدفوع را مطمئن‌ترین راه تشخیص کرم‌های انگلی معرفی می‌کند (صفحهٔ ۱۴۵). پاسخ: گزینهٔ ۱

طبق جدول، تعداد گونه‌های کرم‌ها، نرم‌تنان و همهٔ مهره‌داران به‌ترتیب برابر با $115000$، $110000$ و $50000$ است. مجموع تعداد گونه‌های دو گروه نخست برابر است با $115000+110000=225000$. پس اختلاف خواسته‌شده برابر می‌شود با $225000-50000=175000$ گونه. درصدهای تقریبی متن در این محاسبه کاربردی ندارند، زیرا سؤال مستقیماً به جدول ارجاع داده است (صفحهٔ ۱۴۲). پاسخ: گزینهٔ ۴