نمونه سوال فصل ۱۱ علوم نهم با جواب

ویژگی‌های یک عضو را نمی‌توان بدون دلیل به همهٔ اعضای سلسله تعمیم داد. بسیاری از باکتری‌ها زیان‌آور نیستند و برخی از باکتری‌های دستگاه گوارش حتی در گوارش و جلوگیری از فعالیت باکتری‌های بیماری‌زا نقش دارند (صفحهٔ ۱۲۵–۱۲۶). همچنین، فتوسنتز ویژگی همهٔ آغازیان نیست (صفحهٔ ۱۲۷–۱۲۸) و قارچ‌ها هم انواع تک‌یاخته‌ای و هم انواع پریاخته‌ای دارند (صفحهٔ ۱۲۸–۱۲۹). بنابراین فقط نتیجه‌گیری نخست با مطالب کتاب سازگار است. پاسخ: گزینهٔ ۱

در الگوی کتاب، رده‌های گروه‌بندی به‌ترتیب سلسله، شاخه، رده، راسته، خانواده، جنس و گونه‌اند. قرارگرفتن دو جاندار در یک جنس به این معناست که گروه‌های بزرگ‌تر آن‌ها نیز مشترک است. بنابراین از مجموع $7$ رده، فقط گونه مشترک نیست و تعداد گروه‌های مشترک برابر است با $7-1=6$ (صفحهٔ ۱۲۴–۱۲۵). پاسخ: گزینهٔ ۳

نداشتن نشانه‌های بیماری، آلوده‌نبودن یا انتقال‌ناپذیربودن فرد را ثابت نمی‌کند. طبق کتاب، افراد آلوده به ویروس ایدز ممکن است سال‌ها علامتی نشان ندهند، ولی در همان دوره توان انتقال ویروس را داشته باشند. خون و وسایل آلوده به آن نیز از راه‌های انتقال‌اند. از سوی دیگر، تکثیر ویروس در گویچهٔ سفید به معنای یاخته‌ای‌بودن ویروس نیست؛ ویروس فاقد ساختار یاخته‌ای است و از یاختهٔ میزبان برای ساخته‌شدن ویروس‌های جدید استفاده می‌کند (صفحهٔ ۱۲۹–۱۳۰). پاسخ: گزینهٔ ۴

نام‌های رایج معیار قابل اعتمادی برای تعیین هویت گونه نیستند؛ یک جاندار ممکن است در زبان‌های مختلف نام‌های متفاوت داشته باشد و جانداران متفاوت نیز ممکن است نام رایج مشترکی داشته باشند (صفحهٔ ۱۲۴–۱۲۵). نام علمی برای مشخص کردن دقیق گونه به کار می‌رود و از دو بخش تشکیل شده است که بخش نخست آن جنس را نشان می‌دهد؛ بنابراین ثبت تنها بخش نخست، جای نام علمی کامل را نمی‌گیرد (صفحهٔ ۱۲۵). پاسخ: گزینهٔ ۴

در کلید دوراهی، هر مرحله شامل انتخاب میان دو حالت است (صفحهٔ ۱۲۲–۱۲۳). بنابراین، اگر همهٔ مسیرها شامل $n$ مرحله باشند، حداکثر $2^n$ پایان متمایز ایجاد می‌شود. دو مرحله فقط $2^2=4$ پایان فراهم می‌کند و کافی نیست؛ اما با سه مرحله، $2^3=8$ پایان به دست می‌آید. با فرض امکان تقسیم هر گروه به دو گروه هم‌اندازه، شناسایی همهٔ نمونه‌ها در همین تعداد مرحله امکان‌پذیر است. پاسخ: گزینهٔ ۲

برای درست بودن هر گزینه، هر سه نسبت آن باید با مطالب متن سازگار باشند. جلبک‌ها در تولید اکسیژن و فراهم کردن غذای جانوران آبزی نقش دارند و منبع تهیهٔ آگار نیز هستند (صفحهٔ ۱۲۶–۱۲۸). استفاده از باکتری‌ها برای تولید گیاهان مقاوم به آفت و پاک‌سازی محیط‌زیست بیان شده است (صفحهٔ ۱۲۵–۱۲۶). همچنین برخی قارچ‌ها باعث آسیب برگ و خوشهٔ گندم می‌شوند؛ پوستهٔ سیلیسی نیز ویژگی برخی آغازیان است، نه قارچ‌های گندم (صفحهٔ ۱۲۸–۱۲۹). پس فقط مجموعهٔ نخست، هر سه نقش را درست نسبت می‌دهد. پاسخ: گزینهٔ ۱

برای قرار دادن جانداران در یک گونه، شباهت آن‌ها به‌تنهایی کافی نیست. مطابق معیار کتاب، آن‌ها باید بتوانند زاده‌هایی شبیه خود پدید آورند که هم قابلیت زنده‌ماندن و هم توانایی تولیدمثل داشته باشند. گزارش گزینهٔ دوم همهٔ این شرایط را در بر دارد. گزینهٔ اول تنها به ظاهر، گزینهٔ سوم به زنده‌ماندن بدون توانایی تولیدمثل و گزینهٔ چهارم به نام رایج تکیه دارد؛ بنابراین هیچ‌یک معیار کامل گونه را تأمین نمی‌کنند. (صفحهٔ ۱۲۴–۱۲۵) پاسخ: گزینهٔ ۲

در کتاب، کرم و مار نمونهٔ جاندارانی هستند که شکل ظاهری مشابهی دارند، اما از نظر وجود ستون مهره یکسان نیستند: کرم در بی‌مهره‌ها و مار در مهره‌داران قرار می‌گیرد. بنابراین شباهت ظاهری الزاماً نشان‌دهندهٔ یکسان‌بودن ساختار داخلی نیست و افزودن یک معیار داخلی می‌تواند به جداسازی آن‌ها بینجامد. این نتیجه به معنای بی‌فایده‌بودن صفات ظاهری نیست؛ بلکه کافی‌نبودن آن‌ها را در چنین مقایسه‌ای نشان می‌دهد. (صفحهٔ ۱۲۳) پاسخ: گزینهٔ ۴

نمونهٔ نخست باکتری است: یاخته دارد، اما مادهٔ وراثتی آن درون پوششی که هسته را تشکیل دهد قرار نگرفته است. پس پیش‌هسته‌ای‌بودن را نباید با نداشتن یاخته یا نداشتن مادهٔ وراثتی یکسان گرفت. (صفحهٔ ۱۲۵–۱۲۶) نمونهٔ دوم با ویژگی‌های ویروس سازگار است؛ ویروس‌ها ساختار یاخته‌ای ندارند و با ورود به یاختهٔ میزبان، آن را به تولید ویروس وادار می‌کنند. (صفحهٔ ۱۲۹–۱۳۰) همچنین، نبود هسته دلیل بیماری‌زایی نیست؛ زیرا بسیاری از باکتری‌ها بی‌ضرر یا مفیدند. (صفحهٔ ۱۲۵–۱۲۶) پاسخ: گزینهٔ ۱

برخی باکتری‌های ساکن دستگاه گوارش، علاوه بر کمک به گوارش، از فعالیت باکتری‌های بیماری‌زا جلوگیری می‌کنند. بنابراین کاهش آن‌ها ممکن است هر دو اثر مفید را تضعیف کند. از این اطلاعات نمی‌توان بهتر شدن قطعی گوارش یا حذف باکتری‌های بیماری‌زا را نتیجه گرفت (صفحهٔ ۱۲۵–۱۲۶). پاسخ: گزینهٔ ۱

در کلید دوراهی، در هر مرحله یکی از دو حالت انتخاب می‌شود و شناسایی هر نمونه با رسیدن به نام آن پایان می‌یابد (صفحهٔ ۱۲۲–۱۲۳). نمونهٔ الف در نخستین دوراهی شناسایی می‌شود، پس یک انتخاب لازم دارد. نمونهٔ ب پس از انتخاب «بال‌دار» و سپس «دو جفت بال» شناسایی می‌شود، پس دو انتخاب لازم دارد. هرکدام از نمونه‌های پ و ت باید از هر سه دوراهی عبور کنند. بنابراین مجموع تعداد انتخاب‌ها برابر است با $1+2+3+3=9$. پاسخ: گزینهٔ ۳

ویروس ایدز در گویچه‌های سفید تکثیر می‌شود. از بین رفتن این یاخته‌ها موجب کاهش توان دستگاه ایمنی می‌شود و در پی آن، بدن توان کافی برای مبارزه با میکروب‌ها را از دست می‌دهد. پس ترتیب درست، از تکثیر ویروس و آسیب به یاخته‌های سفید آغاز می‌شود و به کاهش توان مقابله با میکروب‌ها می‌رسد. همچنین ویروس برای ساخته شدن ویروس‌های جدید از یاختهٔ میزبان استفاده می‌کند و تکثیر مستقل آن در خارج از یاخته، با توضیح کتاب سازگار نیست (صفحهٔ ۱۲۹–۱۳۰). پاسخ: گزینهٔ ۴