نمونه سوال فصل ۸ علوم هشتم با جواب

انتقال دانهٔ گرده به مادگی، گرده‌افشانی نام دارد و نباید آن را با لقاح، یعنی ترکیب گامت‌ها، یکسان دانست. لوله‌ای که از دانهٔ گرده رشد می‌کند، گامت نر را به‌سوی گامت ماده هدایت می‌کند (صفحهٔ ۷۴). در ادامهٔ رشد بخش‌های گل، تخمدان به میوه و هر تخمک به دانه تبدیل می‌شود (صفحهٔ ۷۵). بنابراین ترتیب درست عبارت‌ها «گرده‌افشانی، گامت نر، تخمدان، تخمک» است. پاسخ: گزینهٔ ۴

در دونیم‌شدن، هر باکتری به دو یاختهٔ کامل تبدیل می‌شود؛ بنابراین تعداد باکتری‌ها در هر نوبت تقسیم دو برابر خواهد شد. در شرایط مناسب، فاصلهٔ تقسیم‌ها می‌تواند $20$ دقیقه باشد (صفحهٔ ۶۶–۶۷). تعداد نوبت‌های تقسیم برابر است با $80\div 20=4$. پس تعداد نهایی باکتری‌ها برابر خواهد بود با $3\times 2^4=48$. پاسخ: گزینهٔ ۲

تخمک‌ها در دوران جنینی به تعداد مشخصی تولید می‌شوند، اما آزادشدن معمول ماهانهٔ آنها پس از بلوغ آغاز می‌شود؛ بنابراین زمان تولید تخمک با زمان آزادشدن آن یکسان نیست. در مقابل، تولید پیوستهٔ اسپرم پس از بلوغ شروع می‌شود و معمولاً تا کهنسالی ادامه دارد. توقف در حدود $50$ سالگی به آزادشدن معمول تخمک مربوط است، نه تولید اسپرم (صفحهٔ ۷۲–۷۳). پاسخ: گزینهٔ ۱

در دونیم‌شدن، دو بخش حاصل از تقسیم باکتری، هرکدام یاخته‌ای کامل‌اند و پس از رشد می‌توانند تقسیم شوند؛ پس عبارت نخست درست است (صفحه‌های ۶۶–۶۷). جوانهٔ مخمر یک یاخته است و جداشدن آن از مادر الزامی نیست. همچنین انشعاب جداشدهٔ خزه با رشد به گیاه جدید تبدیل می‌شود و شرط مطرح‌شده دربارهٔ دونیم‌شدن آن درست نیست (صفحه‌های ۶۶–۶۷). هاگ کپک نیز در شرایط مناسب رشد می‌کند و جانداری مانند والد می‌سازد؛ ترکیب دو گامت، شرط این روش غیرجنسی نیست (صفحه‌های ۶۸–۶۹). پاسخ: گزینهٔ ۱

تعداد فام‌تن‌های گامت نصف تعداد فام‌تن‌های یاختهٔ سازندهٔ آن است و با ترکیب دو گامت، یاختهٔ تخم تشکیل می‌شود (صفحهٔ ۷۱). بنابراین اگر هر گامت $n$ فام‌تن داشته باشد، هر یاختهٔ تخم و هر یاختهٔ معمولی بدن $2n$ فام‌تن خواهد داشت. برای یاخته‌های مورد بررسی داریم: $n+2(2n)=90$؛ پس $5n=90$ و $n=18$. در نتیجه، تعداد فام‌تن‌های هر یاختهٔ معمولی بدن برابر $2\times18=36$ است. پاسخ: گزینهٔ ۳

تخمک‌های گل پس از رشد به دانه تبدیل می‌شوند؛ بنابراین وجود شش دانه نشان می‌دهد که در گل اولیه دست‌کم شش تخمک وجود داشته است. این دانه‌ها نشانهٔ وجود شش تخمدان نیستند، زیرا تخمک‌ها درون تخمدان قرار دارند و خود تخمدان منشأ میوه است (صفحه‌های ۷۴–۷۵). همچنین همهٔ گل‌ها الزاماً هر دو بخش نر و ماده را ندارند؛ برای نمونه، گل‌های مادهٔ خرما فاقد پرچم‌اند. پس از تشکیل میوهٔ دانه‌دار نمی‌توان وجود پرچم در همان گل را نتیجه گرفت (صفحهٔ ۷۴). پاسخ: گزینهٔ ۴

طبق کتاب، مقدار دنا در آغاز کاستمان، همانند رشتمان، دو برابر می‌شود؛ بااین‌حال، تعداد فام‌تن‌های هر گامت نصف تعداد فام‌تن‌های یاخته‌ای است که گامت از آن پدید آمده است. بنابراین نباید افزایش اولیهٔ دنا را معادل تعداد نهایی فام‌تن‌های گامت دانست. در لقاح نیز گامت نر و ماده ترکیب می‌شوند؛ در نتیجه، دو مجموعهٔ نصف‌شده کنار هم قرار می‌گیرند و تعداد فام‌تن‌های یاختهٔ تخم به تعداد معمول یاخته‌های بدن آن جانور می‌رسد (صفحه‌های ۷۰ و ۷۱). پاسخ: گزینهٔ ۱

در جوانه‌زدن مخمر، هر جوانه یک یاخته است؛ حتی اگر هنوز به مادر متصل باشد. بنابراین باید هم مادرها و هم جوانه‌ها را بشماریم (صفحهٔ ۶۷). تعداد جوانه‌ها برابر است با $3\times 2+2\times 1=8$. با افزودن $7$ یاختهٔ مادر، تعداد کل یاخته‌ها برابر با $7+8=15$ می‌شود. پاسخ: گزینهٔ ۳

از ترکیب گامت‌ها، یاختهٔ تخم به وجود می‌آید و تقسیم‌های پیاپی آن، همراه با رشد و نمو یاخته‌های حاصل، به تشکیل جاندار می‌انجامد (صفحه‌های ۷۰ و ۷۱). در انسان، رحم جایگاه رشد و نمو جنین است و رگ‌های بند ناف میان جنین و دستگاه گردش خون مادر ارتباط برقرار می‌کنند؛ جنین از این راه اکسیژن و مواد مغذی دریافت می‌کند. تخمدان نیز با تولید و آزادسازی تخمک ارتباط دارد، نه رحم یا بند ناف (صفحه‌های ۷۲ و ۷۳). پاسخ: گزینهٔ ۴

هاگ کپک یاخته‌ای کوچک، سبک و مقاوم است که می‌تواند با هوا و آب جابه‌جا شود؛ بااین‌حال، رسیدن آن به یک سطح، رشد قطعی را در پی ندارد و رشد به مناسب‌بودن شرایط وابسته است. بنابراین ممکن است هر دو قطعه هاگ دریافت کرده باشند، ولی فقط یکی شرایط مناسب رشد داشته باشد. مقاومت هاگ نیز به معنی رشد در هر محیطی نیست. همچنین، برای تشکیل کپک جدید لازم نیست حتماً قطعه‌ای از بدن کپک مادر روی نان بیفتد؛ هاگ می‌تواند آغازگر آن باشد. (صفحهٔ ۶۸–۶۹) پاسخ: گزینهٔ ۱

تولیدمثل باعث پدیدآمدن افراد جدید و تداوم جمعیت در نسل‌های بعد می‌شود؛ اما نباید آن را با فعالیت‌هایی مانند تغذیه و تنفس که در ادامهٔ زندگی خود فرد نقش دارند، یکسان دانست. بنابراین، ناتوانی در تولیدمثل لزوماً موجب مرگ فوری فرد نمی‌شود. بااین‌حال، اگر در گروهی هیچ زاده‌ای ایجاد نشود و فردی هم از بیرون وارد آن نشود، پس از مرگ افراد موجود، جمعیت آن گروه از بین می‌رود. یکسان‌بودن غذا نیز به معنی یکسان‌بودن افزایش جمعیت نیست. (صفحهٔ ۶۵–۶۶) پاسخ: گزینهٔ ۲

در خرما، گل‌های نر و ماده روی نخل‌های جدا قرار دارند. گل ماده دارای مادگی است و تخمک‌ها در تخمدان آن جای دارند. گامت ماده در تخمک و گامت نر در دانهٔ گرده به وجود می‌آید؛ بنابراین جدا بودن دو نوع گل، جنسی‌بودن این تولیدمثل را تغییر نمی‌دهد. پس از طی فرایند تولیدمثل، تخمدان رشد می‌کند و میوه را می‌سازد و تخمک‌ها به دانه تبدیل می‌شوند. در نتیجه، بخش دارای تخمک در گل ماده همان بخشی است که منشأ میوه خواهد بود. (صفحهٔ ۷۴–۷۵) پاسخ: گزینهٔ ۴