نمونه سوال فصل ۷ علوم هشتم با جواب

در آزمایش خرگوش، ژن مربوط به پروتئین مؤثر در رنگ سیاه از پیش در بدن جانور وجود دارد. سرد کردن پوست باعث تولید این پروتئین می‌شود؛ بنابراین، این مثال نشان‌دهندهٔ نقش محیط در شکل‌گیری صفت است، نه ورود ژنی تازه. در گوجه‌فرنگی مقاوم به سرما، پژوهشگران ژن مربوط را از دِنای ماهی جدا کرده و در دِنای گیاه قرار داده‌اند. پس در این مورد، انتقال ژن انجام شده است. (صفحه‌های ۶۰ و ۶۲) پاسخ: گزینهٔ ۱

در هر دور رشتمان، هر یاخته به دو یاخته تبدیل می‌شود؛ بنابراین پس از سه دور، تعداد یاخته‌ها برابر است با $2^3=8$. در رشتمان، یاخته‌های حاصل یکسان‌اند و تعداد فام‌تن‌های هر یاختهٔ بدن انسان همان $46$ باقی می‌ماند. با در نظر گرفتن تقریب کتاب، هر یاخته تقریباً $2\,\mathrm{m}$ دِنا دارد؛ پس مجموع طول دِنای یاخته‌های حاصل برابر است با $8\times2=16\,\mathrm{m}$. دو برابر شدن دِنا پیش از تقسیم، مقدار دِنای هر یاختهٔ حاصل را دو برابر مقدار آغازین نمی‌کند. (صفحه‌های ۵۷، ۵۸ و ۶۳) پاسخ: گزینهٔ ۳

ژن بخشی از دِنا و دارای اطلاعات مربوط به ایجاد صفات است. برای تولید انسولین انسانی، ژن مربوط از انسان به دِنای باکتری منتقل شده است. در برنج طلایی نیز ژن لازم برای تولید ماده‌ای افزوده شده که در بدن مصرف‌کننده به ویتامین آ تبدیل می‌شود؛ بنابراین، ویژگی مشترک این دو مثال، ایجاد توانایی تولید ماده‌ای تازه در جاندار گیرنده با افزودن ژن است. منبع قدیمی انسولین، لوزالمعدهٔ گاو بوده، اما منبع ژن در باکتری مورد بحث انسان است. همچنین، بیشتر صفات ارثی با همکاری چند ژن تعیین می‌شوند. (صفحه‌های ۵۷، ۵۸، ۶۱ و ۶۲) پاسخ: گزینهٔ ۴

برای بررسی اثر یک عامل، باید آن عامل را تغییر داد و سایر شرایط مؤثر را تا حد امکان یکسان نگه داشت. در طرح کتاب، قطعه‌های لیوان‌های $1$ و $2$ هر دو دارای جوانه و بخش خوراکی‌اند و آب کافی دریافت می‌کنند؛ اما اولی در آفتاب و دومی در تاریکی قرار می‌گیرد. در مقایسهٔ لیوان‌های $1$ و $3$، آبیاری تفاوت دارد؛ در مقایسهٔ لیوان‌های $2$ و $3$، هم نور و هم آبیاری متفاوت است؛ و در مقایسهٔ لیوان‌های $1$ و $4$، وجود بخش خوراکی تغییر می‌کند. بنابراین مناسب‌ترین مقایسه برای بررسی اثر نور، مقایسهٔ لیوان‌های $1$ و $2$ است. (صفحهٔ ۵۹–۶۰) پاسخ: گزینهٔ ۲

طبق دادهٔ کتاب، در هر یاخته تقریباً $2\,\mathrm{m}$ دنا وجود دارد؛ پس طول کل دنای پنج یاخته برابر است با: $5\times2=10\,\mathrm{m}$. همچنین ضخامت $25000$ رشتهٔ کنار هم تقریباً با ضخامت یک تار مو برابر است. با فرض یکسان بودن ضخامت رشته‌ها و نحوهٔ چیدن آنها، نسبت ضخامت دستهٔ موردنظر به ضخامت تار مو برابر است با: $\frac{50000}{25000}=2$. بنابراین دو مقدار خواسته‌شده، به‌ترتیب حدود ده متر و دو برابرند. (صفحهٔ ۵۷–۵۸) پاسخ: گزینهٔ ۴

تقسیم یاخته‌های پوست برای جبران یاخته‌های ازدست‌رفته، بخشی از فعالیت طبیعی بدن است. در مقابل، تقسیم سریع یاخته‌ها هنگامی که بدن به یاخته‌های بیشتر نیاز ندارد، می‌تواند به تشکیل توده‌های سرطانی بینجامد. همچنین مواد موجود در دود سیگار و تنباکو احتمال بعضی سرطان‌ها را افزایش می‌دهند و این خطر شامل افراد غیرسیگاریِ حاضر در فضای آلوده به دود نیز می‌شود. افزایش احتمال بیماری به معنای ابتلای حتمی همهٔ افراد نیست. بنابراین فقط گزینهٔ نخست هر دو موضوع را درست بیان می‌کند. (صفحهٔ ۶۴) پاسخ: گزینهٔ ۱

در هر یاختهٔ بدن انسان، از مجموع $46$ فام‌تن، $2$ فام‌تن جنسی است؛ بنابراین تعداد فام‌تن‌های غیرجنسی هر یاخته برابر است با $46-2=44$. در دو یاخته، این تعداد برابر با $2\times44=88$ می‌شود. طبق جدول، یک یاختهٔ مرغ $78$ فام‌تن دارد؛ پس اختلاف مورد نظر برابر است با $88-78=10$ فام‌تن و تعداد محاسبه‌شده برای انسان بیشتر است (صفحهٔ ۵۸). پاسخ: گزینهٔ ۳

ارثی بودن یک صفت یعنی عامل مربوط به آن قابلیت انتقال از والدین به فرزندان را دارد؛ حالت نرمهٔ گوش نیز از مثال‌های این صفات است (صفحهٔ ۵۶). بااین‌حال، ارثی بودن به معنای تک‌ژنی بودن نیست و رنگ چشم از صفاتی است که چند ژن در ایجاد آن همکاری می‌کنند. همچنین ژن بخشی از دناست و شباهت در چند ویژگی، دلیلی برای یکسان بودن همهٔ ژن‌ها نیست (صفحه‌های ۵۷ و ۵۸). پاسخ: گزینهٔ ۱

در توضیح ژن‌درمانی، کتاب از تلاش پژوهشگران برای رساندن ژن سالم به بیمارانی سخن می‌گوید که بیماری آنان با نقص ژنی ارتباط دارد؛ بنابراین در طرح اول، بیمار دریافت‌کنندهٔ ژن سالم است (صفحهٔ ۵۸). در تولید انسولین، ژن انسانی مربوط به ساخت این ماده در دنای باکتری قرار می‌گیرد و باکتری انسولین تولید می‌کند. سپس انسولین تولیدشده برای درمان بیمار به کار می‌رود؛ پس بیمار دریافت‌کنندهٔ فرآورده است، نه دریافت‌کنندهٔ مستقیم ژن در این فرایند (صفحهٔ ۶۱). پاسخ: گزینهٔ ۴

کتاب دو موش با وراثت یکسان را معرفی می‌کند که تغذیهٔ متفاوتی داشته‌اند و غذای یکی از آنها فاقد یکی از ویتامین‌های گروه B بوده است؛ پس وراثت یکسان، اثر تفاوت تغذیه را حذف نمی‌کند. همچنین برخی افراد به علت ژن‌هایشان بیشتر در معرض سکتهٔ قلبی‌اند، اما با تغذیهٔ سالم و ورزش مناسب می‌توانند سالم زندگی کنند. بنابراین نه می‌توان ژن‌ها را بی‌اثر دانست و نه نتیجهٔ زمینهٔ ارثی را قطعی شمرد. برای این اثر محیط نیز لازم نیست ادعا کنیم ژن‌های فرد عوض شده‌اند. (صفحهٔ ۶۰) پاسخ: گزینهٔ ۴

در جدول، تعداد فام‌تن‌های انسان $46$ و پروانه $380$ است. با آنکه پیکر انسان از پروانه بزرگ‌تر است، تعداد فام‌تن‌های آن کمتر است؛ بنابراین نمی‌توان بزرگ‌تر بودن پیکر را نشانهٔ بیشتر بودن تعداد فام‌تن دانست. همچنین تعداد فام‌تن‌های جانوران جدول یکسان نیست و جدول اطلاعاتی دربارهٔ تعداد ژن‌های تعیین‌کنندهٔ رنگ ارائه نمی‌کند. (صفحهٔ ۵۸) پاسخ: گزینهٔ ۲

اطلاعات ارثی در واحدهایی به نام ژن سازمان یافته‌اند و هر ژن قسمتی از دناست، نه برعکس. (صفحه‌های ۵۷ و ۵۸) ژن‌ها دستور ساخت پروتئین‌ها را در اختیار یاخته قرار می‌دهند. پروتئین‌ها علاوه بر حضور در یاخته‌ها، بافت‌ها و اندام‌ها، برای ساخته شدن مواد دیگر بدن نیز ضروری‌اند. پس ژن را نباید با پروتئین یکی دانست یا نقش پروتئین‌ها را صرفاً به حضور در ساختمان بدن محدود کرد. (صفحهٔ ۶۲) پاسخ: گزینهٔ ۱