نمونه سوال فصل ۴ فارسی نهم با جواب

سعدی، ماندگاری نام انسان را با پنهان نکردن نیک‌نامی بزرگان مرتبط می‌سازد؛ پس رفتار شایسته با یاد دیگران اهمیت دارد (صفحهٔ ۶۵). در حکایت نیز مرد کاردان، شرافت را برخاسته از نیک‌سیرتی و دادگریِ انسان می‌داند، نه از مرتبهٔ مسئولیت او (صفحه‌های ۸۰ و ۸۱). بنابراین، پیوند دو متن در نقش کردار پسندیده در ارزشمندی و نیک‌نامی انسان است. پاسخ: گزینهٔ ۲

نصیرالدّین افزون بر شرکت در درس استادان، با پدرش دربارهٔ آموخته‌ها گفت‌وگو می‌کند و با مشاهدهٔ آسمان به پرسش‌های تازه می‌رسد. این رفتارها نشان می‌دهد که هدف او صرفاً خواندن یا کسب برتری نیست، بلکه فهمیدن است؛ به همین دلیل، جست‌وجوی علمی او بیرون از کلاس نیز ادامه دارد (صفحه‌های ۶۶ تا ۶۸). پاسخ: گزینهٔ ۴

گذشتهٔ نقلی با افزودن «ه» به بن گذشته و سپس جزء پایانیِ متناسب با شخص ساخته می‌شود. در «آموخته‌ایم»، بن «آموخت»، نشانهٔ «ه» و جزء پایانی «ایم» دیده می‌شود؛ بنابراین، فعل گذشتهٔ نقلی و اول‌شخص جمع است. «آموخته‌اید» دوم‌شخص جمع، «آموختیم» گذشتهٔ ساده و «آموخته‌اند» سوم‌شخص جمع است (صفحه‌های ۷۱ و ۷۲). پاسخ: گزینهٔ ۱

«پژوهیدیم» از بن «پژوهید» و شناسهٔ «یم»، «پرسیدند» از بن «پرسید» و شناسهٔ «ند» و «کوشید» از بن گذشته با شناسهٔ تهی ساخته شده‌اند؛ پس هر سه گذشتهٔ ساده‌اند. «آموخته‌اید» و «نوشته‌ام» دارای بن گذشته، «ه» و جزء پایانیِ فعل نقلی هستند. در نتیجه، سه فعل ساده و دو فعل نقلی داریم (صفحه‌های ۷۱ و ۷۲). پاسخ: گزینهٔ ۳

«فراست» و «زیرکی» معنای نزدیک دارند؛ پس رابطهٔ آن‌ها ترادف است. «جاهل» در برابر «دانا» و «بلندآوازه» در برابر «گمنام» قرار می‌گیرد؛ پس رابطهٔ هر یک از این دو جفت، تضاد است. «نقره‌فام» و «سیمگون» نیز هر دو به رنگ و جلوهٔ نقره اشاره دارند و مترادف‌اند. ترتیب درست، ترادف، تضاد، تضاد و ترادف است (صفحهٔ ۷۳). پاسخ: گزینهٔ ۲

ابوریحان با وجود ناتوانی جسمی، خواهان شنیدن پاسخ یک مسئله است و دانستن پیش از مرگ را بر نادانسته درگذشتن ترجیح می‌دهد. سپس پاسخ را می‌شنود و با آرامش از دنیا می‌رود. بنابراین، دانستن برای او ارزشی دارد که حتی فرصت اندک باقی‌مانده نیز آن را از میان نمی‌برد؛ روایت نه از درمان جسمانی سخن می‌گوید و نه از بی‌فایده بودن یادگیری (صفحه‌های ۶۹ تا ۷۱). پاسخ: گزینهٔ ۱

تلمیح، بهره‌گیری اشاره‌وار از داستان‌ها و رویدادهای شناخته‌شده برای زیبایی و اثرگذاری بیشتر سخن است (صفحه‌های ۷۹ و ۸۰). در شعر، دشمن ظاهر نوجوان را می‌بیند، اما شاعر با یادکرد آرش، سیاوش و دستان، جنبهٔ پهلوانی وجود او را برجسته می‌کند. این اشاره‌ها نه شرح زندگی آن شخصیت‌ها هستند و نه بیان شباهت ظاهری؛ بلکه قهرمانی نوجوان را به یادهای حماسی پیوند می‌دهند و محدود بودن شناخت دشمن را نشان می‌دهند (صفحه‌های ۷۶ تا ۷۹). پاسخ: گزینهٔ ۴

راهنمای خواندن درس، فضای غالب شعر را حماسی ـ روایی معرفی می‌کند؛ بنابراین، اجرا باید استواری و دلاوری را منتقل کند. با این حال، بخش‌های گوناگون می‌توانند با لحن توصیفی، روایی یا گزارشی خوانده شوند. حرکات دست و حالت‌های چهره نیز برای تقویت اثرگذاری پیشنهاد شده‌اند، نه برای جایگزینی لحن. پس حفظ فضای حماسی همراه با تغییر متناسب آهنگ، شیوهٔ مناسب‌تری است (صفحه‌های ۷۴ تا ۷۶). پاسخ: گزینهٔ ۳

در تلمیح، شاعر یا نویسنده با اشاره به زمینه‌ای آشنا، مانند داستان، آیه، روایت یا واقعهٔ تاریخی، بر زیبایی و تأثیر سخن می‌افزاید. بنابراین، بهره‌گیری از دانسته‌های قبلی مخاطب دربارهٔ یک رویداد تاریخی با این آرایه سازگار است. محدودکردن تلمیح به قهرمانان داستانی، ضروری‌دانستن نقل کامل داستان و کافی‌شمردن هرگونه نام‌بردن، نادرست است. (صفحهٔ ۷۹ و ۸۰) پاسخ: گزینهٔ ۱

در جملهٔ داده‌شده، «نوشتید» گذشتهٔ سادهٔ دوم‌شخص جمع و «شنیدیم» گذشتهٔ سادهٔ اول‌شخص جمع است. برای ساخت گذشتهٔ استمراریِ فعل نخست، «می» را به «نوشتید» می‌افزاییم و «می‌نوشتید» به دست می‌آید. برای تبدیل فعل دوم به گذشتهٔ نقلی، بن گذشتهٔ «شنید» را با «ه» و جزء پایانیِ اول‌شخص جمع همراه می‌کنیم: «شنیده‌ایم». بنابراین، تنها جملهٔ «شما می‌نوشتید و ما شنیده‌ایم» هر دو تبدیل را با حفظ شخص و شمار انجام داده است. (صفحهٔ ۷۱، ۷۲ و ۸۵) پاسخ: گزینهٔ ۴

رابعه هنگام آسیب‌دیدگی، با آنکه تنهایی، اسارت و رنج خود را برمی‌شمارد، دغدغهٔ اصلی‌اش را آگاهی از رضایت خدا می‌داند. در نیایش شبانه نیز روشن می‌کند که میل درونی‌اش پیروی از فرمان خداست و کار اجباری، فرصت این بندگی را محدود کرده است. پس محور مشترک دو بخش، ترجیح خشنودی و بندگی خدا بر آسایش شخصی است؛ نه ترک عبادت یا کوشش برای برتری‌جویی. (صفحهٔ ۸۳ و ۸۴) پاسخ: گزینهٔ ۲

در جملهٔ نخست، واژه‌ای به معنای ابزار جنگ لازم است؛ بنابراین «سلاح» درست است، نه «صلاح». در جملهٔ دوم، صورت درست واژهٔ به‌معنای یورش، «هجوم» است. در جملهٔ سوم نیز واژهٔ به‌معنای هیاهو به صورت «غوغا» نوشته می‌شود. پس ترتیب درست «سلاح ـ هجوم ـ غوغا» است. این واژه‌ها موضوع تمرین اصلاح املا در فعالیت‌های نوشتاری‌اند. (صفحهٔ ۸۰ و ۸۱) پاسخ: گزینهٔ ۳