نمونه سوال فصل ۳ فارسی نهم با جواب

در «آداب زندگانی»، ارزش انسان به خرد، دانش و هنر وابسته دانسته شده است. بنابراین، امتیاز خانوادگی به‌تنهایی برای سودمند بودن کافی نیست. از سوی دیگر، نویسنده سفارش می‌کند کسی را که اصالت و هنر را با هم دارد، برای همراهی از دست ندهیم؛ پس اصالت را کاملاً بی‌ارزش نمی‌شمارد، بلکه توانایی اکتسابی را بر آن برتری می‌دهد. (صفحهٔ ۴۸–۵۰) پاسخ: گزینهٔ ۱

در بخش «اخلاق ناصری»، بر دو اصل هم‌زمان تأکید شده است: نخست، نباید سخن دیگری را برید، حتی اگر پاسخ بهتری داشته باشیم؛ دوم، بیان پاسخ بعدی نباید با طعنه به گویندهٔ قبلی همراه شود. بنابراین، صرف رعایت نوبت کافی نیست و حفظ احترام نیز ضرورت دارد. رفتار گزینهٔ سوم هر دو شرط را رعایت می‌کند. (صفحهٔ ۴۸–۵۰) پاسخ: گزینهٔ ۳

فعل‌های عبارت چنین‌اند: «می‌رویم» مضارع اخباری است که در اینجا برای آینده به کار رفته؛ «داریم بررسی می‌کنیم» یک فعل مضارع مستمر است؛ «بخوانم» با بیان احتمال، مضارع التزامی است؛ «بکوشی» در جملهٔ شرطی، مضارع التزامی است؛ «می‌یابی» مضارع اخباری است. پس تعداد فعل‌های مضارع اخباری برابر است با $1+1=2$. کاربرد آیندهٔ «می‌رویم» سبب تغییر نوع دستوری آن نمی‌شود. (صفحهٔ ۵۰–۵۲) پاسخ: گزینهٔ ۲

حافظ دشواری را انکار نمی‌کند؛ تصویرهایی مانند طوفان، ویرانی و راه پرخطر نشان می‌دهند که رنج را واقعی می‌داند. در عین حال، از ثابت نماندن شرایط و ناآگاهی انسان از رویدادهای پنهان سخن می‌گوید تا مانع نومیدی شود. همچنین، تصویر قدم نهادن در مسیر مقصد نشان می‌دهد که این امید با حرکت همراه است، نه کناره‌گیری از کوشش. (صفحهٔ ۵۴–۵۶) پاسخ: گزینهٔ ۴

تخلّص، نام شعری شاعر است و معمولاً در پایان شعر، کارکردی مانند امضا دارد. در متن، «محمّدحسین بهجت‌تبریزی» نام اصلی و «شهریار» نام شعری معرفی شده است. همچنین، نام اصلی حافظ «شمس‌الدّین محمّد» است و استفاده از تخلّص در روزگار ما کمتر شده است. (صفحهٔ ۵۶–۵۷) پاسخ: گزینهٔ ۲

در «آداب زندگانی»، توانایی و دانشی که فرد به دست می‌آورد، از امتیاز موروثی مهم‌تر شمرده می‌شود. در حکایت «شو، خطرکن!» نیز شخصیت اصلی با تأثیر پذیرفتن از شعر، تصمیم می‌گیرد وضعیت خود را تغییر دهد و برای آن اقدام می‌کند. وجه مشترک این دو، امکان فراتر رفتن از وضعیت اولیه با تکیه بر شایستگی و انتخاب است؛ نه نفی خرد یا وابسته دانستن پیشرفت به تبار. (صفحهٔ ۴۸–۵۰ و ۵۲–۵۳) پاسخ: گزینهٔ ۱

در تشبیه میهن به گلستان، تفاوت گل‌ها با ریشه داشتن در خاک مشترک ناسازگار نیست؛ بنابراین، یگانگی به معنای حذف تفاوت‌ها نیست. در ادامه نیز رابطهٔ مردم و میهن دوسویه معرفی می‌شود: مردم از میهن بهره می‌برند و هنگام آسیب دیدن آن برای دفاع و بازگرداندن آرامش می‌کوشند. پس تعلق مشترک، هم پذیرش گوناگونی و هم مسئولیت متقابل را دربرمی‌گیرد. (صفحهٔ ۵۸–۶۲) پاسخ: گزینهٔ ۴

تضاد زمانی شکل می‌گیرد که میان معنای واژه‌ها تقابل وجود داشته باشد. «تنگدستی» به نداشتن دارایی کافی و «توانگری» به برخورداری از دارایی اشاره دارد؛ پس این دو در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند. «مهر و دوستی» و «اندیشه و خرد» معنایی نزدیک دارند و «شاخه و ریشه» فقط دو جزء متفاوت یک گیاه‌اند. (صفحهٔ ۶۲–۶۳) پاسخ: گزینهٔ ۳

در معرفی نگرش حافظ، انتقاد از نابسامانی‌ها در کنار بهره‌گیری از طنز مطرح شده است. طنز، اعتراض او را از میان نمی‌برد، بلکه بیان آن را پذیرفتنی‌تر می‌کند و مانع نزدیک شدن سخن به هجو و بدگویی می‌شود. همچنین، آموزش حافظ در این بخش غیرمستقیم معرفی شده است، نه مجموعه‌ای از پندهای صریح. (صفحهٔ ۵۴–۵۶) پاسخ: گزینهٔ ۳

در جملهٔ داده‌شده، «داریم می‌خوانیم» مضارع مستمر و اول‌شخص جمع است. برای تبدیل آن به مضارع التزامی، فعل کمکی «داریم» حذف می‌شود و به جای نشانهٔ «می»، نشانهٔ «ب» پیش از بن مضارع «خوان» قرار می‌گیرد. با حفظ شناسهٔ «یم»، فعل «بخوانیم» ساخته می‌شود. بنابراین، «شاید ما گزارش همدلی مردم را بخوانیم» هر دو شرط پرسش را دارد. (صفحهٔ ۵۰–۵۲) پاسخ: گزینهٔ ۱

دوست نزدیک کودک، از بیم شرمساری در برابر پدر او، راه پنهان کردن حادثه را پیشنهاد می‌کند. در مقابل، کودک دوراندیش پیش‌بینی می‌کند که ماجرا پنهان نخواهد ماند و به سبب دشمنی پیشین، احتمال دارد دیگران او را مقصر بشمارند. او به پدر خبر می‌دهد و پدر برای مشکل چاره می‌جوید. پس تصمیم سودمند او با توجه به پیامدهای حادثه برای خودش همراه است؛ متن، انگیزهٔ او را صرفاً فداکاری معرفی نمی‌کند. این تقابل، برتری خردورزی بر دوستیِ ناآگاهانه را نشان می‌دهد. (صفحهٔ ۶۴) پاسخ: گزینهٔ ۴

در این فهرست، «پیروان» جمع «پیرو»، «آزادگان» جمع «آزاده» و «احزان» جمع «حزن» است. واژه‌های «کنعان»، «گلستان»، «دودمان»، «کشتیبان» و «پایان» با وجود شباهت حروف پایانی، در این کاربرد جمع نیستند. بنابراین شمار واژه‌های جمع برابر با $1+1+1=3$ است. (صفحهٔ ۵۶–۵۷) پاسخ: گزینهٔ ۲