نمونه سوال فصل ۳ فارسی هشتم با جواب

در توضیح مهارت خواندن، شناخت و تلفّظ واژه‌ها تنها بخشی از مسیر است. هماهنگی لحن با محتوا نیز اهمیت دارد؛ اما این مراحل باید به فهم درست نوشته منتهی شوند. بنابراین، دانش‌آموزی که شعر را درست و با لحن مناسب می‌خواند، ولی پیام آن را درنمی‌یابد، هنوز به خواندن مؤثر نرسیده است. (صفحهٔ ۴۸) پاسخ: گزینهٔ ۲

در بخش پایانی شعر، شاعر از مخاطب می‌خواهد هنگام استراحت شبانه، هم افزایش دانش خود و هم حاصل کارهایش را بررسی کند. نکوهش روز بی‌کار نیز در ادامهٔ همین نگاه آمده است؛ بنابراین معیار، صرف گذشت زمان، مشغولیت ظاهری یا منفعت مالی نیست، بلکه پربار شدن زندگی با یادگیری و کردار سودمند است. (صفحه‌های ۴۹ و ۵۰) پاسخ: گزینهٔ ۴

جنید هنگامی آمادهٔ آموختن می‌شود که ادعای دانایی را کنار می‌گذارد و نیاز خود را به آموزش می‌پذیرد. (صفحه‌های ۵۲ و ۵۳) وزیر نیز با یادآوری زندگی پیشینش مراقب است مقام تازه، شناخت او از خویش را دگرگون نکند و او را به خطا نیندازد. (صفحهٔ ۵۸) وجه مشترک این دو رفتار، واقع‌بینی دربارهٔ خویشتن و دوری از خودبزرگ‌بینی است؛ نه کناره‌گیری از پیشرفت یا بی‌نیازی از یادگیری. پاسخ: گزینهٔ ۱

کتاب، دستاوردهای علمی را دارای امکان خدمت‌رسانی می‌داند، ولی سودمندی آنها را از شیوه و هدف استفاده جدا نمی‌کند. همچنین اخلاق فناورانه را با پایبندی به ارزش‌های اجتماعی و رعایت حقوق دیگران پیوند می‌دهد. بنابراین، فعالیت آموزشی کانال را می‌توان سودمند دانست، اما این فایده، نقض حریم افراد را توجیه نمی‌کند. (صفحه‌های ۵۳ تا ۵۵) پاسخ: گزینهٔ ۳

نهاد جمله «دانش‌آموز کوشا» است و هستهٔ آن «دانش‌آموز» است. مفعول «کتاب سودمند» است و هستهٔ آن «کتاب» است. متمّم نیز «دوست مهربانش» است و هستهٔ آن «دوست» است. پس تعداد هسته‌های سه گروه برابر است با $1+1+1=3$. افزوده شدن واژه‌های توصیفی، شمار هسته‌های این گروه‌ها را افزایش نمی‌دهد. (صفحهٔ ۵۶) پاسخ: گزینهٔ ۲

در جملهٔ نخست، راست‌گویی بخشی از اخلاق نیک معرفی شده است؛ بنابراین «جزء» مناسب است. در جملهٔ دوم، منظور این است که انسان درستکار غیر از حقیقت چیزی نمی‌گوید؛ پس باید «جز» نوشت. این تفاوت املایی بر تفاوت معنایی دو واژه استوار است. (صفحهٔ ۵۰) پاسخ: گزینهٔ ۱

در بخش دانش ادبی، بوستان و گلستان سعدی، مثنوی معنوی مولوی و کلیله و دمنه به‌عنوان نمونه‌های برجستهٔ ادبیات تعلیمی ایران معرفی شده‌اند. بنابراین مجموعهٔ «گلستان، مثنوی معنوی، کلیله و دمنه» فقط از عنوان‌های همان فهرست تشکیل شده است. نام منابع حکایت‌های دیگر فصل نباید با این فهرست اشتباه شود. (صفحهٔ ۵۰) پاسخ: گزینهٔ ۴

در شعر حافظ در آغاز فصل، دل نبستن به همراهی ناپایدار روزگار با توصیه به غنیمت دانستن امکان نیکی همراه شده است. (صفحهٔ ۴۷) در پایان «راه نیک‌بختی» نیز مخاطب به سنجش آموخته‌ها و حاصل کار روزانه دعوت می‌شود و روز بی‌کار نکوهش می‌گردد. (صفحه‌های ۴۹ و ۵۰) بنابراین پیام مشترک، استفادهٔ مسئولانه از فرصت زندگی برای نیکی، یادگیری و کار سودمند است. پاسخ: گزینهٔ ۳

بهلول توضیح می‌دهد که رعایت جزئیات رفتار، بدون توجه به اصل اخلاقی آن، کافی نیست؛ برای نمونه، در سخن گفتن، پاکی دل و درستی نیت را مقدم می‌داند (صفحهٔ ۵۲–۵۳). در بخش فناوری نیز دستاورد علمی به‌خودی‌خود سودمند شمرده نمی‌شود؛ کاربرد آن باید در خدمت مردم و رشد اخلاقی انسان باشد (صفحهٔ ۵۴–۵۵). پس وجه مشترک دو بخش، کافی نبودن ظاهر رفتار یا امکانات ابزار و ضرورت برخورداری از بنیاد و جهت‌گیری اخلاقی است. پاسخ: گزینهٔ ۲

گروه اسمی ممکن است از چند واژه تشکیل شود، اما اسم اصلی آن هسته است (صفحهٔ ۵۶). در این جمله، «این نوجوان مغرور» انجام‌دهندهٔ کار و نهاد است و هستهٔ آن «نوجوان» است. «سخنان پیر دانا» چیزی است که بازگفته شده؛ بنابراین مفعول است و هستهٔ آن «سخنان» است. گروه «دوستان خود» نیز پس از نشانهٔ متممِ «به» آمده و هسته‌اش «دوستان» است. پاسخ: گزینهٔ ۴

کتاب، مثنوی را بر اساس آرایش قافیه تعریف می‌کند: هر بیت، دو مصراع هم‌قافیه دارد و قافیهٔ آن مستقل از بیت‌های دیگر است. داستان‌پردازی و بلند بودن، از ویژگی‌های رایج این قالب‌اند، نه ملاک اصلی شناسایی آن. اندرزی بودن نیز به محتوا مربوط می‌شود (صفحهٔ ۶۱–۶۲). پاسخ: گزینهٔ ۱

جوان از ظاهر فرسودهٔ پیر و کار دشوار او نتیجه می‌گیرد که پیر از عزت بهره‌ای ندارد. پیر در پاسخ، بر این نکته تکیه می‌کند که برای تأمین خوراک خود به خواهش از جوان وابسته نیست و همین استقلال را مایهٔ سربلندی می‌داند. بنابراین، پاسخ او معیار جوان را تغییر می‌دهد: رنج کار با خواری یکسان نیست و کار دشوار می‌تواند وسیلهٔ حفظ کرامت باشد (صفحهٔ ۵۹–۶۱). پاسخ: گزینهٔ ۳