نمونه سوال فصل ۴ فارسی دوازدهم با جواب

در گروه «نگرانیِ فرماندهِ سپاه»، «نگرانی» هسته و «فرمانده» مضافٌ‌الیهِ آن است. «سپاه» نیز مضافٌ‌الیهِ «فرمانده» است؛ بنابراین نسبت به هسته، «مضافٌ‌الیهِ مضافٌ‌الیه» به شمار می‌آید. در گروه «بازدیدِ این میدان»، «بازدید» هسته و «میدان» مضافٌ‌الیهِ آن است؛ «این» صفتِ پیشینِ «میدان» است و در نتیجه، نقش «صفتِ مضافٌ‌الیه» دارد. معیار تشخیص، وابستگی هر واژه به جزء پیش از خود یا اسم همراه آن است، نه صرفاً جایگاه واژه در گروه. (صفحه‌های ۶۸ تا ۷۰) پاسخ: گزینهٔ ۲

در «کویر»، راوی حرکت تابستانی به سوی مزینان را صرفاً رفتن به جایی دیگر نمی‌بیند، بلکه آن را بازگشت به جایگاه اصلی خود می‌داند؛ تقابل شهر محدودکننده و کویر آزاد نیز همین تعلق را تقویت می‌کند. (صفحهٔ ۷۳) در روایت زندگی ایلی، راوی از طبیعت و زندگی در کنار ایل خشنود است، اما دیگران مدرک تحصیلی او را دلیلی برای ترک ایل و اشتغال در شهر می‌شمارند. پس دشواری او از بی‌ارزشی زادگاه یا نفی دانش ناشی نمی‌شود، بلکه میان دلبستگی شخصی و انتظار اجتماعی تعارض پدید آمده است. (صفحه‌های ۸۱ و ۸۲) پاسخ: گزینهٔ ۴

راهنمای بازدید توضیح می‌دهد که نقاشی‌ها و طراحیِ نمایش جنگ واترلو بر شرح ویکتورهوگو در جلد دوم بینوایان استوار بوده است. راوی نیز یادآوری می‌کند که سال‌ها پیش آن شرح را در پاریز خوانده و اکنون، هنگام بازدید، تصویر آن دوباره در ذهنش زنده شده است. بنابراین تقدم با متن ادبی و مطالعهٔ پیشین راوی است، نه با بازدید او یا مشاهدهٔ مستقیم جنگ به‌وسیلهٔ نقاش. (صفحه‌های ۶۵ و ۶۶) پاسخ: گزینهٔ ۱

نویسنده پس از دیدن نوشتهٔ یادبود کشته‌شدگان، از کم‌رنگ‌شدن خاطرهٔ رویدادها در ذهن مردم سخن می‌گوید؛ سپس با اشاره به ماندگاری تاریخ و معرفی یادمان واترلو، نشان می‌دهد که نشانه‌های تاریخی می‌توانند در برابر این فراموشی بایستند. مشارکت زنانِ داغ‌دیده در شکل‌گیری تپه نیز آن را به نشانه‌ای از رنج بازماندگان تبدیل کرده است. بنابراین، مقصود نفی امکان شناخت گذشته یا ستایش کشورگشایی نیست، بلکه بیان تفاوت میان فراموشی مردم و یادآوریِ نهفته در آثار تاریخی است. (صفحهٔ ۶۴–۶۵) پاسخ: گزینهٔ ۲

در بخش نخست روایت، پدر پس از تحمل محرومیت و رنج، موفقیت تحصیلی فرزند را مهم‌ترین دل‌خوشی خود می‌داند و مدرک او را با افتخار به دیگران نشان می‌دهد. (صفحهٔ ۷۹–۸۱) پس از بازگشت تبعیدیان، همان مدرک برای راوی پیامدی متفاوت پیدا می‌کند: اطرافیان ماندن او در ایل را شایستهٔ فرد تحصیل‌کرده نمی‌دانند و از او انتظار دارند برای اشتغال و پیشرفت به شهر برود؛ حال آنکه توصیف راوی از زندگی شهری، حاکی از دل‌بستگی او به آن نیست. بنابراین، تعارض بر سر شکست تحصیلی یا بی‌ارزشی دانش نیست، بلکه میان ارزش اجتماعی مدرک و شیوهٔ زندگی مطلوب راوی شکل می‌گیرد. (صفحهٔ ۸۱–۸۲) پاسخ: گزینهٔ ۱

ممیّز واحد شمارش یا سنجش را مشخص می‌کند و می‌تواند علاوه بر صفت شمارشی، با صفت پرسشی یا مبهم همراه شود. در «کدام دستگاه رایانه»، واژهٔ «دستگاه» واحد شمارش رایانه و وابستهٔ «کدام» است؛ در «چند تخته فرش» نیز «تخته» واحد شمارش فرش و وابستهٔ «چند» است. در دیگر جفت‌ها، تنها واژهٔ نخست ممیّز است: «سخن» مضافٌ‌الیهِ هسته، «دلپذیر» صفتِ مضافٌ‌الیه و «شهر» مضافٌ‌الیهِ مضافٌ‌الیه است. (صفحهٔ ۶۷–۷۰) پاسخ: گزینهٔ ۴

در سخن ابراهیم ادهم، برخورداری از نعمت با سپاسگزاری، رویارویی با گرفتاری با شکیبایی و انجام طاعت با پاک‌بودن نیّت همراه می‌شود. این سه حالت، مراحل زمانیِ الزامی نیستند؛ بلکه هرکدام راه مواجهه با وضعیتی خاص را نشان می‌دهند. تصویر «مرکب» نیز بر ادامهٔ راه در شرایط گوناگون دلالت دارد، نه بی‌تفاوتی یا دست‌کشیدن از عمل. (صفحهٔ ۷۰–۷۱) پاسخ: گزینهٔ ۴

نامهٔ معلّم و درخواست او دربارهٔ ویکتورهوگو، باستانی پاریزی را متوجّه نفوذ آثار این نویسنده در محیطی دور از فرانسه می‌کند؛ بنابراین نامه زمینه‌ای برای تأمّل دربارهٔ قدرت فرهنگی قلم است. در روایت بهمن‌بیگی، توصیف‌های برادر از طبیعت و خانواده، اشتیاق بازگشت را چنان تقویت می‌کند که راوی زندگی شهری و تصوّر رایج از ترقّی را کنار می‌گذارد و به ایل بازمی‌گردد. پس در یکی، نتیجهٔ برجسته شناخت و تأمّل است و در دیگری، تغییر عملی مسیر زندگی. (صفحهٔ ۶۵–۶۶ و ۸۳) پاسخ: گزینهٔ ۱

نویسنده پس از مقایسهٔ تعبیر شهرنشینان با نام‌های دینی رایج در میان مردم کویر، خواننده را به دریافت روح پنهان در این نام‌گذاری‌ها فرامی‌خواند. بنابراین، موضوع اصلی نه تصحیح یک خطای علمی است و نه تفاوت محل مشاهده؛ بلکه نشان‌دادن نگاهی است که در آن طبیعت با احساس و باور دینی پیوند دارد. توصیف شاعرانهٔ ستارگان نیز زمینهٔ همین دریافت عاطفی و معنوی را فراهم می‌کند. (صفحهٔ ۷۵) پاسخ: گزینهٔ ۲

راوی پس از یادکرد شکوه گذشتهٔ روم، به گسترش کوتاه‌مدت قدرت در روزگار موسولینی و ناپایداری آن اشاره می‌کند. در تعبیر پایانی، امپراتوری به انسانی تشبیه شده که آنچه دریافت کرده از توان تحمل و هضم او بیشتر است. در نتیجه، مقصود بیماری جسمانی یا کمبود ثروت نیست؛ بلکه کشورگشایی و توسعهٔ قدرت، اگر از ظرفیت حفظ و اداره فراتر رود، می‌تواند به فروپاشی بینجامد. (صفحه‌های ۶۳–۶۴) پاسخ: گزینهٔ ۴