نمونه سوال فصل ۵ فارسی دهم با جواب

در تعریف کتاب، دو ملاک در کنار یکدیگر آمده است: آثار باید در بازهٔ زمانی آغازشده از سال $1357$ پدید آمده باشند و درون‌مایهٔ آنها از زمینه‌هایی مانند فرهنگ اسلامی، نهضت حسینی، اندیشه‌های امام خمینی و فضای معنوی و انقلابی جامعه تأثیر پذیرفته باشد. بنابراین، تاریخ نگارش به‌تنهایی کافی نیست؛ همچنین نمی‌توان این گونه را به یک سرچشمهٔ فکری یا به موضوع جنگ محدود کرد. (صفحهٔ ۷۵–۷۶) پاسخ: گزینهٔ ۲

در عبارت نخست، «آماده شدند» و «بگذرند» دو فعل‌اند؛ «تا» نیز جملهٔ دوم را وابسته می‌کند. در عبارت دوم، «می‌رسیدند» و «نبود» دو فعل‌اند و «امّا» دو جمله را هم‌پایه می‌سازد. عبارت سوم فقط فعل «منتظر ماندند» را دارد؛ «و» در آن میان دو واژه آمده است، نه میان دو جمله. پس شمار جمله‌ها بر پایهٔ فعل برابر است با $2+2+1=5$؛ همچنین یک پیوند وابسته‌ساز و یک پیوند هم‌پایه‌سازِ میان‌جمله‌ای داریم. این تشخیص بر تعریف جمله و دسته‌بندی پیوندها در کارگاه متن‌پژوهی استوار است. (صفحهٔ ۸۱–۸۲) پاسخ: گزینهٔ ۴

در حکایت «یک گام، فراتر»، سخن معرّف در ظاهر برای بازشدن جای نشستن مردم است؛ اما شیخ آن را به ضرورت فراتررفتن انسان از وضعیت کنونی خود تعبیر می‌کند. بنابراین، موضوع اصلیِ برداشت او رشد انسان است، نه حرکت جسمانی. (صفحهٔ ۸۲–۸۴) در پایان «شیرزنان ایران» نیز راوی میان عقب‌نشینی دشمن از سرزمین و عقب‌نشینی خود از موضع و هویت شخصی تفاوت می‌گذارد؛ او رنج را سازندهٔ خود می‌داند و حاضر نیست دستاورد آن را از دست بدهد. پس یک متن بر ارتقای درونی و متن دیگر بر پاسداری از دستاورد درونی تأکید می‌کند. تأکید راوی بر فراموش‌نکردن رنج‌ها نیز برداشتِ گسستن از گذشته را رد می‌کند. (صفحهٔ ۹۳) پاسخ: گزینهٔ ۱

در «دریادلان صف‌شکن»، نویسنده نترسیدن از مرگ را با اعتقاد رزمندگان به ماندگاری روح در پناه رحمت الهی توضیح می‌دهد. (صفحهٔ ۷۹–۸۰) در «شیرزنان ایران»، راوی هم از افزایش جرئت خود سخن می‌گوید و هم نگرانی‌اش را از آیندهٔ نامعلوم اسارت بیان می‌کند؛ بااین‌حال، نمی‌خواهد در برابر دشمن ناتوان جلوه کند. پس وجود نگرانی درونی، لزوماً به معنای کنارگذاشتن استقامت نیست و موضوع این نگرانی نیز با ترس از مرگ یکسان نیست. (صفحهٔ ۸۹) پاسخ: گزینهٔ ۴

نویسنده در گزارش عملیات، غواصان را پیش‌گام معرفی می‌کند: آنان پس از دعا و توسل وارد آب می‌شوند و خط دشمن را می‌گشایند؛ سپس قایق‌ها و دیگر شناورها به سوی ساحل مقابل حرکت می‌کنند. بنابراین، اقدام غواصان و بازشدن خط، مقدم بر حرکت جمعی شناورهاست. (صفحهٔ ۷۸–۷۹) پاسخ: گزینهٔ ۲

در جملهٔ داده‌شده، آنچه آرامش را پدید می‌آورد «یاد خدا» است؛ بنابراین این گروه، نهاد جمله است، هرچند پس از فعل آمده است. بر اساس توضیح کتاب، در شیوهٔ عادی، نهاد در آغاز و فعل در پایان قرار می‌گیرد. با جابه‌جایی اجزا، جمله به صورت «یاد خدا در دل رزمندگان آرامش می‌آفریند» درمی‌آید. در این بازنویسی، هم نهاد در جایگاه آغازین است و هم فعل در پایان قرار دارد. (صفحهٔ ۸۵–۸۶) پاسخ: گزینهٔ ۱

در جملهٔ داده‌شده، «تا» پیوند وابسته‌ساز است و بخش بیان‌کنندهٔ هدف، یعنی «تا هنگام عبور مشکلی پیش نیاید» را به جملهٔ پیرو تبدیل می‌کند. بخش «قایق‌رانان شناورها را بررسی می‌کنند» پیوند وابسته‌ساز ندارد و جملهٔ پایه است. صرفِ قابل‌فهم بودن یک بخش یا قرار گرفتن پیوند میان دو فعل، ملاک پایه بودن یا هم‌پایگی نیست. (صفحه‌های ۸۱ و ۸۲) پاسخ: گزینهٔ ۴

نویسنده ابتدا از ایجاد خاکریز با بولدوزر و ساخت سنگر با بیل سخن می‌گوید؛ بنابراین خاک در این بخش، پناهی در برابر آتش دشمن است. سپس با اشاره به سجده، خاک را نشانهٔ نیازمندی آفریده در برابر بی‌نیازی آفریدگار می‌داند. پس توصیف او هم کارکردی عینی و دفاعی دارد و هم معنایی معنوی؛ هیچ‌یک نیز دیگری را نفی نمی‌کند. همچنین رزمندگان در ادامه، انسان‌هایی اثرگذار در آینده معرفی می‌شوند، نه افرادی ناتوان و منفعل. (صفحهٔ ۸۰) پاسخ: گزینهٔ ۲

در تقریظ کتاب، بیرون آوردن خاطرات از حافظهٔ افراد و بازآفرینی آنها در قالب نوشتار، هنر و نمایش، کاری ارزشمند دانسته شده است؛ زیرا این تجربه‌ها بر دانسته‌ها و درس‌های تاریخی می‌افزایند. (صفحهٔ ۸۷) راوی نیز هشدار می‌دهد که فراموشی تجربه‌های یک نسل می‌تواند نسل دیگری را گرفتار پیامدهای آن کند. (صفحهٔ ۹۳) از کنار هم گذاشتن این دو دیدگاه می‌توان نتیجه گرفت که روایت هنری، تجربهٔ فردی را ماندگار می‌کند و در دسترس جامعه و نسل‌های بعد قرار می‌دهد. بنابراین ارزش هنری و نقش آموزشی خاطرات در تعارض نیستند، بلکه می‌توانند یکدیگر را تقویت کنند. پاسخ: گزینهٔ ۱

راوی برای تصویرکردن بیرون‌آمدن سربازان عراقی از کمین، آنان را به حشراتی انبوه مانند می‌کند؛ بنابراین، فراوانی و هجوم آنان برجسته می‌شود. همچنین تشبیه سرنشینان به کیسه‌های پُر از شن هنگام پرتاب‌شدن، نشان می‌دهد که مهاجمان با آنان مانند اشیایی بی‌اختیار و بدون رعایت حرمت انسانی رفتار می‌کنند. هیچ‌یک از این دو تصویر بر مهارت نظامی یا پایداری اسیران تکیه ندارد. (صفحهٔ ۸۸) پاسخ: گزینهٔ ۳

در حکم، راوی نمایندهٔ فرماندار معرفی شده و مسئولیتش جابه‌جایی کودکان پرورشگاه به شیراز بوده است؛ پس موضوع مأموریت، امدادی و غیررزمی است. بااین‌حال، افسر عراقی از یافتن این مدرک چنان برداشت می‌کند که افرادی با اهمیت نظامی بالا را اسیر کرده و همین برداشت را گزارش می‌دهد. معرفی راوی به‌عنوان مددکار نیز به پذیرش اشتباه یا پس‌گرفتن گزارش نمی‌انجامد؛ واکنش بعدی افسر همچنان بر خطرآفرین‌دانستن زنان ایرانی تکیه دارد. (صفحه‌های ۸۸ و ۸۹) پاسخ: گزینهٔ ۱

در بخش آماده‌سازی عملیات، بررسی دقیق شناورها و فراهم‌کردن وسایل لازم گزارش می‌شود؛ بنابراین، نویسنده استفاده از تجهیزات و تدبیر عملی را نفی نمی‌کند. در بخش دیگر، تفاوت دو جبهه در نوع رابطه با ماشین جنگی توضیح داده می‌شود: در یک سو وابستگی به ابزار برجسته است و در سوی دیگر، ابزار در خدمت ایمان قرار می‌گیرد. پس آمادگی فنّی و ایمان مکمل یکدیگرند و نکتهٔ اصلی، تابع‌بودن ابزار از هدف ایمانی انسان است. (صفحه‌های ۷۷ و ۷۹–۸۰) پاسخ: گزینهٔ ۴