نمونه سوال درس ۵ عربی دهم با جواب

در واژه‌نامه، «یَسْتَعینُ بِـ» برای یاری‌جستن از چیزی و «عَوَّضَ» برای جبران‌کردن آمده است؛ بنابراین صورت مضارع فعل دوم، «یُعَوِّضُ»، معنای جبران می‌کند دارد. «یَسْتَفیدُ» بهره می‌برد، «یُحَوِّلُ» تبدیل می‌کند، «یَنْشُرُ» پخش می‌کند، «یَتَأَثَّرُ» تحت تأثیر قرار می‌گیرد و «یُفْرِزُ» ترشح می‌کند. (صفحهٔ ۶۶) پاسخ: گزینهٔ ۱

در معرفی آفتاب‌پرست، بر توانایی حرکت چشم‌ها بدون حرکت سر تأکید شده است. در مقابل، چشم جغد حرکت نمی‌کند و این جانور با حرکت‌دادن سر، محدودیت یادشده را جبران می‌کند؛ برای این کار نیز الزاماً بدنش را حرکت نمی‌دهد. بنابراین تفاوت اصلیِ بیان‌شده، استفاده از حرکت چشم در یکی و حرکت سر در دیگری است. (صفحه‌های ۶۳ تا ۶۵) پاسخ: گزینهٔ ۲

«یَسْتَعینُ» به معنای یاری می‌جوید است و «الْغَوّاصونَ» انجام‌دهندگان این کارند. «بِأَضْواءِ الْأَسْماکِ» منبع کمک را مشخص می‌کند و «لِالْتِقاطِ الصُّوَرِ» هدف را می‌رساند. پس جمله می‌گوید غواصان برای عکس‌گرفتن از نور ماهی‌ها کمک می‌گیرند؛ این معنا با توضیح متن دربارهٔ عکاسی در روشنایی ماهی‌ها نیز سازگار است. (صفحه‌های ۶۱ تا ۶۳ و صفحهٔ ۶۶) پاسخ: گزینهٔ ۳

جمله با «یَنْشُرُ» آغاز شده و فعلیّه است. اردک کارِ پخش‌کردن را انجام می‌دهد، پس «الْبَطُّ» فاعل است. روغن چیزی است که پخش می‌شود، پس «الزَّیْتَ» مفعول است. «الْخاصَّ» نیز ویژگی روغن را بیان می‌کند و صفت آن است. این ساختار بر پایهٔ قواعد جملهٔ فعلیّه و وابسته‌های اجزای جمله تحلیل می‌شود و محتوای آن از توضیح بدن اردک گرفته شده است. (صفحه‌های ۶۳ تا ۶۵ و ۶۷ تا ۶۹) پاسخ: گزینهٔ ۴

در «غُدَّةُ الْبَطَّةِ»، واژهٔ «الْبَطَّةِ» مضافٌ‌الیه است. در «لِسانُ الْقِطِّ» نیز «الْقِطِّ» همین نقش را دارد؛ اما «طِبِّیٌّ» ویژگیِ «سِلاحٌ» را بیان می‌کند و صفت است. در جملهٔ سوم، «حَیَواناتِ» مفعولِ فعلِ هشدار دادن است و «الْغابَةِ» مضافٌ‌الیهِ آن به شمار می‌رود. پس از میان واژه‌های مشخص‌شده، $3$ واژه مضافٌ‌الیه‌اند. امکان گرفتن مضافٌ‌الیه و صفت برای اجزای جمله در بخش قواعد توضیح داده شده است. (صفحه‌های ۶۸ تا ۶۹؛ محتوای جمله‌ها: صفحه‌های ۶۱ تا ۶۵) پاسخ: گزینهٔ ۲

در جملهٔ «أَضْواءُ الْأَسْماکِ تُنیرُ أَعْماقَ الْبَحْرِ.» واژهٔ آغازین اسم است؛ بنابراین با جملهٔ اسمیّه روبه‌رو هستیم و «أَضْواءُ» مبتداست. وجود فعلِ «تُنیرُ» در ادامه، جمله را فعلیّه نمی‌کند؛ کتاب نیز برای جملهٔ اسمیّه، خبرِ دارای فعل را نشان داده است. «الْأَسْماکِ» مضافٌ‌الیهِ «أَضْواءُ» است. «أَعْماقَ» چیزی است که روشن می‌شود، پس مفعول است و «الْبَحْرِ» مضافٌ‌الیهِ آن است. ترجمه نیز باید نور ماهی‌ها را عامل روشن‌شدن اعماق دریا معرفی کند. (صفحه‌های ۶۷ تا ۶۹؛ محتوای عبارت: صفحه‌های ۶۱ تا ۶۳) پاسخ: گزینهٔ ۴

در بخش ماهی‌های نورانی، کاربرد باکتری‌ها برای روشن‌کردن شهرها به صورت پرسش و سپس احتمال مطرح می‌شود؛ بنابراین نباید آن را کاری انجام‌شده یا نتیجه‌ای حتمی دانست. در بخش گیاهان دارویی، متن گزارش می‌کند که جانوران انسان را به ویژگی‌های درمانی بسیاری از گیاهان راهنمایی کرده‌اند؛ این بخش صرفاً پیشنهاد آینده نیست. همچنین سخن دربارهٔ شناخت غریزی، به برخی جانوران مربوط است، نه همهٔ جانوران و همهٔ گیاهان. (صفحه‌های ۶۱ تا ۶۵) پاسخ: گزینهٔ ۳

راننده توضیح می‌دهد که شمار اندکی از زائران مدائن را برای رفتن انتخاب می‌کنند؛ بنابراین تعجب او به کم‌بودن مراجعه به آن مقصد مربوط است. گردشگر نیز از زیارت آرامگاه سلمان و دیدن طاق کسری به عنوان دو هدف سفر نام می‌برد. پس سفر آنان هم جنبهٔ زیارتی دارد و هم جنبهٔ بازدید تاریخی. اطلاعات مربوط به شاعران، نشان‌دهندهٔ آگاهی گردشگر است و هدفِ شعرسرایی برای مسافران ایجاد نمی‌کند. (صفحهٔ ۶۹) پاسخ: گزینهٔ ۱

در عبارتِ ساخته‌شده، «یَلْعَقُ» یعنی «می‌لیسد»، «الْقِطُّ» انجام‌دهندهٔ کار و «جُرْحَهُ» به معنای «زخمش» است. «بِلِسانِهِ» وسیلهٔ انجام کار، یعنی «با زبان خود»، را نشان می‌دهد و «حَتّیٰ یَلْتَئِمَ» به معنای «تا بهبود یابد» است. پس ترجمه باید هم عمل لیسیدن زخم و هم پایانِ مورد انتظار آن را حفظ کند. این معنا با توضیح درس دربارهٔ رفتار گربه نیز سازگار است. (صفحه‌های ۶۱ تا ۶۳ و صفحهٔ ۶۶) پاسخ: گزینهٔ ۴

نوع جمله را باید از آغاز آن تشخیص داد. گزینهٔ نخست با اسم «لُغَةُ» شروع شده است؛ این کلمه مبتدا و «الْحَیَواناتِ» مضافٌ‌الیه آن است. وجود فعل «تُساعِدُ» در ادامه، جمله را فعلیّه نمی‌کند؛ زیرا خبرِ جملهٔ اسمیّه می‌تواند شامل فعل باشد. سه گزینهٔ دیگر به‌ترتیب با فعل‌های «اِکْتَشَفَ»، «تَعْرِفُ» و «یَعْرِفُ» آغاز شده‌اند و فعلیّه‌اند. مضاف‌بودنِ یک اسم نیز مانعِ مبتدابودن آن نیست. (صفحه‌های ۶۷ تا ۶۹) پاسخ: گزینهٔ ۱

در پایان گفت‌وگو، گردشگر از دو شاعری یاد می‌کند که با دیدن ایوان کسری قصیده سروده‌اند: بحتری از شاعران بزرگ عرب است و خاقانی شاعر ایرانی است. سلمان فارسی نیز در همین گفت‌وگو از یاران پیامبر معرفی می‌شود و در این دسته‌بندی جای نمی‌گیرد. بنابراین ترتیب خواسته‌شده «بحتری ـ خاقانی» است. (صفحهٔ ۶۹) پاسخ: گزینهٔ ۲

جملهٔ نخست با «صَوْتُ» آغاز شده است؛ بنابراین «صَوْتُ» مبتداست و «الْغُرابِ» مضافٌ‌الیه آن است. در ادامه، کارِ هشدار دادن بر «الْحَیَواناتِ» واقع می‌شود؛ پس این واژه مفعول است. در جملهٔ دوم، «تَسْتَعْمِلُ» فعل و «بَعْضُ» فاعل است؛ «الْحَیَواناتِ» به «بَعْضُ» وابسته است و نقش مضافٌ‌الیه دارد. «الْأَعْشابَ» نیز چیزی است که به کار گرفته می‌شود، پس مفعول است و «الْمُناسِبَةَ» صفت آن است. در نتیجه ترتیب نقش‌های خواسته‌شده «مبتدا، مفعول، مضافٌ‌الیه، مفعول» است. محتوای جمله‌ها از توضیح درس دربارهٔ هشدار کلاغ و استفادهٔ جانوران از گیاهان گرفته شده و تحلیل نقش‌ها بر قواعد جمله و وابسته‌های اسم تکیه دارد. (صفحه‌های ۶۳ تا ۶۵ و ۶۷ تا ۶۹) پاسخ: گزینهٔ ۳