سوال ۲۱۶ · شیمی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۲۱۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
شیمی · شیمی ۲ · فصل ۱: قدر هدایای زمینی را بدانیم
کدام مطلب دربارهٔ آلکان‌ها درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید «واکنش‌پذیری کم» را از «بی‌خطر بودن» جدا کنیم و نقش آلکان‌ها در حل‌کردن چربی را در نظر بگیریم.
گام اول ــ بررسی قطبیت: آلکان‌ها ناقطبی‌اند؛ چربی‌ها نیز طبق دادهٔ خود را بیازمایید، گشتاور دوقطبی نزدیک به صفر دارند و ناقطبی محسوب می‌شوند. بنابراین بر پایهٔ قاعدهٔ «شبیه، شبیه را حل می‌کند»، آلکان‌های مایع می‌توانند چربی‌ها را در خود حل کنند؛ به همین دلیل بنزین و نفت، گریس را از دست پاک می‌کنند. (شیمی ۲، صفحه‌های ۳۶ و ۳۷)
گام دوم ــ بررسی اثر بر پوست: این حلال‌ها همراه با آلودگی چرب، چربی طبیعی و محافظ سطح پوست را نیز حل و از آن جدا می‌کنند. در نتیجه پوست خشک می‌شود و تکرار این کار در درازمدت به بافت پوست آسیب می‌رساند. پس گزارهٔ سوم درست است. (شیمی ۲، صفحهٔ ۳۷)
گام سوم ــ رد سایر گزاره‌ها: آلکان‌ها هیدروکربن‌های سیرشده با تمایل کم به واکنش‌اند؛ بنابراین هم‌واکنش‌پذیر دانستن آنها با آلکن‌ها درست نیست. همچنین کم‌بودن نسبی سمیت و واکنش‌پذیری آلکان‌ها به معنای بی‌خطر بودن بخار بنزین نیست: ورود این بخارها به شش‌ها می‌تواند مانع انتقال گازهای تنفسی شود و در مقدار زیاد، مرگ‌آور باشد. پس نه توصیف همهٔ آلکان‌ها به‌عنوان مواد بسیار سمی درست است و نه کم‌خطر دانستن مکیدن بنزین با شلنگ. (شیمی ۲، صفحهٔ ۳۷)
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است هشدار مرگ بر اثر ورود مقدار زیاد بخار بنزین به شش‌ها، به سمی‌بودن شدید همهٔ آلکان‌ها تعمیم داده شود؛ اما کتاب، سمیت آلکان‌ها را نسبتاً کم می‌داند و خطر بخار بنزین را با اختلال در انتقال گازهای تنفسی توضیح می‌دهد.
- گزینهٔ ۲: شباهت نام و هیدروکربن‌بودن هر دو خانواده ممکن است باعث این انتخاب شود؛ اما آلکان‌ها سیرشده‌اند و برخلاف آلکن‌های دارای پیوند دوگانه، تمایل کمتری به واکنش دارند.
- گزینهٔ ۴: این گزینه از یک ویژگی درست، یعنی واکنش‌پذیری کم آلکان‌ها، نتیجه‌ای نادرست دربارهٔ ایمنی می‌گیرد؛ ورود بخار بنزین به شش‌ها می‌تواند انتقال گازهای تنفسی را مختل کند و حتی مرگ‌آور باشد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ویژگی ناقطبی آلکان‌ها و پرسش‌های «خود را بیازمایید» دربارهٔ شستن دست با بنزین را در صفحهٔ ۳۷ شیمی ۲ به یاد بیاورید.
- طبق قاعدهٔ «شبیه، شبیه را حل می‌کند»، بررسی کنید که هیدروکربن‌های ناقطبی چه اثری بر چربی‌های سطح پوست دارند.
- حل‌شدن چربی فقط به پاک‌شدن گریس محدود نیست؛ اگر چربی محافظ پوست نیز بارها از بین برود، چه پیامدی برای پوست خواهد داشت؟