سوال ۸۶ شیمی کنکور ریاضی ۱۴۰۴ نوبت دوم با پاسخ تشریحی

برای بررسی گزینه‌ها، ابتدا باید جهت حرکت در جدول تناوبی را مشخص کنیم و سپس روند ویژگی‌ها را بسنجیم.

گام اول ـ روند شعاع اتمی: در یک گروه، از بالا به پایین تعداد لایه‌های الکترونی بیشتر می‌شود و شعاع اتمی افزایش می‌یابد. در یک دوره، از چپ به راست تعداد لایه‌ها ثابت است، اما با افزایش تعداد پروتون‌ها، جاذبۀ هسته بر الکترون‌ها بیشتر و شعاع اتمی کوچک‌تر می‌شود (شیمی ۲، صفحهٔ ۱۲–۱۳).

گام دوم ـ ارتباط با خصلت نافلزی: نافلزها در واکنش‌های شیمیایی تمایل به گرفتن الکترون دارند. از طرف دیگر، در حرکت از بالا به پایین گروه، خصلت فلزی افزایش و خصلت نافلزی کاهش می‌یابد (شیمی ۲، صفحهٔ ۹ و ۱۲–۱۳). با افزایش تعداد لایه‌ها، فاصلۀ لایۀ ظرفیت از هسته و پوشانندگی الکترون‌های درونی بیشتر می‌شود؛ بنابراین توانایی اتم برای جذب الکترون کاهش می‌یابد.

گام سوم ـ بررسی عبارت درست: افزایش شعاع اتمی در یک گروه نشان‌دهندۀ حرکت از بالا به پایین است. در این جهت، هم تمایل به جذب الکترون و هم خصلت نافلزی کاهش می‌یابند؛ پس عبارت گزینۀ سوم درست است.

برای رد سایر گزینه‌ها نیز توجه کنید:

• گزینۀ اول: کاهش عدد اتمی در یک دوره یعنی حرکت به چپ؛ در این جهت، شعاع اتمی و خصلت فلزی هر دو افزایش می‌یابند.
• گزینۀ دوم: واکنش‌پذیری همۀ گروه‌ها روند یکسانی ندارد. برای مثال، در هالوژن‌ها با حرکت رو به بالا، هم خصلت نافلزی و هم واکنش‌پذیری افزایش می‌یابد؛ بنابراین ادعای «برخلاف واکنش‌پذیری» عمومی نیست (شیمی ۲، صفحهٔ ۱۲–۱۳).
• گزینۀ چهارم: افزایش شعاع در یک دوره یعنی حرکت به چپ که با کاهش شمار الکترون‌های ظرفیت عنصرهای اصلی همراه است، نه افزایش آن. همچنین نباید روند واکنش‌پذیری فلزها را به کل دوره تعمیم داد؛ فعالیت شیمیایی فلزها به آسانیِ از دست دادن الکترون وابسته است، در حالی که نافلزها تمایل به گرفتن الکترون دارند (شیمی ۲، صفحهٔ ۱۱–۱۳).

پاسخ: گزینهٔ ۳