۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

خلاصه درس فصل ۵ ریاضی دوازدهم؛ درسنامه و نکات مهم

«کاربرد مشتق»: ۲ درس، هر کدام با توضیح مفاهیم، مثال حل‌شده و نکات مهم.

  • ریاضی ۳
  • پایهٔ دوازدهم
  • صفحهٔ ۱۰۱ تا ۱۲۰

این درسنامه را هوش مصنوعی 1xAi از روی صفحه‌های همان درس در کتاب درسی نوشته است (برچسب «تولید هوش مصنوعی»). کنار توضیح‌ها شمارهٔ صفحهٔ کتاب آمده تا با کتاب مقایسه کنی، و مثال حل‌شدهٔ هر درس یک بار دیگر جداگانه حل و بررسی شده؛ مثالی که درست درنیامده حذف شده است.

درس ۱ · صفحهٔ ۱۰۱ تا ۱۱۳ · حدود ۱۵ دقیقه · تولید هوش مصنوعی

درس اول: اکسترمم‌های تابع

در این درس یاد می‌گیری با علامت مشتق، بازه‌های یکنوایی و اکسترمم‌های نسبی تابع را تشخیص بدهی، نقاط بحرانی را پیدا کنی و اکسترمم‌های مطلق تابع پیوسته را در یک بازهٔ بسته به دست آوری.

پیش از شروع

اگر مماس بر نمودار تابع در نقطه‌ای افقی باشد، آیا حتماً به یک قله یا دره رسیده‌ایم؟

نه لزوماً! ممکن است نمودار در آن نقطه لحظه‌ای شیب صفر داشته باشد، اما همچنان به صعودش ادامه دهد؛ برای تشخیص قله یا دره باید رفتار تابع در دو طرف نقطه را هم بررسی کنیم.

علامت مشتق، جهت حرکت تابع

علامت مشتق، جهت حرکت تابع

وقتی روی نمودار از چپ به راست حرکت می‌کنی، از کجا بفهمی نمودار بالا می‌رود یا پایین می‌آید؟ مشتق، شیب خط مماس است؛ پس علامتش راهنمای توست. مثل مسیر پیاده‌روی: شیب رو به بالا، شیب رو به پایین و مسیر افقی، سه وضعیت متفاوت‌اند.

در یک بازه از دامنه که تابع مشتق‌پذیر است:

  • اگر در تمام بازه f′(x)>0f'(x)>0 باشد، تابع اکیداً صعودی است؛ یعنی با افزایش ورودی، مقدار تابع بیشتر می‌شود.
  • اگر در تمام بازه f′(x)<0f'(x)<0 باشد، تابع اکیداً نزولی است؛ یعنی با افزایش ورودی، مقدار تابع کمتر می‌شود.
  • اگر در تمام بازه f′(x)=0f'(x)=0 باشد، تابع ثابت است.

بنابراین برای بررسی جهت حرکت تابع، به‌جای محاسبهٔ مقدار تابع در تعداد زیادی نقطه، مشتق را تعیین علامت می‌کنیم.

حواست باشد: علامت مشتق با علامت خود تابع فرق دارد. ممکن است نمودار زیر محور افقی باشد، اما رو به بالا حرکت کند؛ در این صورت مقدار تابع منفی است، ولی مشتقش می‌تواند مثبت باشد. همچنین صفر بودن مشتق فقط در یک نقطه، ثابت بودن تابع در یک بازه را نشان نمی‌دهد.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۰۴

قله و دره در نزدیکی یک نقطه

قله و دره در نزدیکی یک نقطه

تصور کن در مسیری کوهستانی روی یک قلهٔ کوچک ایستاده‌ای؛ از اطراف نزدیکت بالاتری، اما شاید دورتر قله‌ای بلندتر باشد. واژهٔ نسبی در ریاضی هم همین مقایسهٔ محلی را می‌رساند.

تابع در نقطهٔ داخلی دامنه به طول cc ماکزیمم نسبی دارد اگر بتوان همسایگی‌ای پیرامون cc پیدا کرد که برای همهٔ xxهای آن، f(c)≥f(x)f(c)\geq f(x) باشد. برای مینیمم نسبی، جهت مقایسه برعکس است: f(c)≤f(x)f(c)\leq f(x). پس لازم نیست مقدار تابع را با همهٔ دامنه مقایسه کنیم؛ یک همسایگی کافی است.

طول نقطه با مقدار اکسترمم فرق دارد: اگر A(−1,2)A(-1,2) نقطهٔ ماکزیمم نسبی باشد، طول آن −1-1 و مقدار ماکزیمم نسبی 22 است؛ خود نقطه هم با هر دو مختصه مشخص می‌شود.

به علامت‌های مقایسه دقت کن: برابر بودن با مقدارهای نزدیک هم مجاز است؛ لازم نیست قله یا دره حتماً نوک‌تیز باشد.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۰۵

نقاط بحرانی؛ نامزدهای بررسی

نقاط بحرانی؛ نامزدهای بررسی

برای پیدا کردن قله‌ها و دره‌های نسبی، اول باید بدانیم کدام نقطه‌ها ارزش بررسی دارند. نقطهٔ بحرانی نقطه‌ای از دامنهٔ تابع است که یکی از این دو وضعیت را داشته باشد:

  • مشتق در آن صفر باشد: f′(c)=0f'(c)=0؛ یعنی مماس افقی باشد.
  • مشتق در آن موجود نباشد؛ مثلاً نمودار در آن گوشه داشته باشد.

شرط مهم این است که خود تابع در آن نقطه تعریف شده باشد. پس جایی که تابع اصلاً مقدار ندارد، نقطهٔ بحرانی نیست.

هر اکسترمم نسبی یک نقطهٔ بحرانی است؛ اما برعکس آن همیشه درست نیست! مثل فهرست نامزدهاست: وارد شدن به فهرست، به معنای انتخاب شدن نیست.

برای دیدن این تفاوت، نمودار f(x)=x3f(x)=x^3 را به یاد بیاور. در مبدأ، مماس افقی است و مشتق صفر می‌شود؛ پس این نقطه بحرانی است. بااین‌حال، سمت چپ مبدأ مقدارهای منفی و سمت راست آن مقدارهای مثبت داریم؛ بنابراین مبدأ نه قله است و نه دره. بحرانی بودن، فقط دعوت به بررسی بیشتر است.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۰۶

آزمون مشتق اول

آزمون مشتق اول

برای تشخیص قله یا دره، فقط به صفر شدن مشتق نگاه نکن؛ علامت مشتق در دو طرف نقطه مهم است. مثل راه رفتن روی مسیری که اول سربالایی و بعد سرازیری است: محل تغییر مسیر، قله است.

فرض کن cc طول یک نقطهٔ بحرانی باشد، تابع در cc پیوسته باشد و در نزدیکی آن، به‌جز خودِ cc، مشتق داشته باشد؛ این همان «همسایگی محذوف» است. حالا از چپ به راست، علامت مشتق را بررسی کن:

  • اگر از مثبت به منفی تغییر کند، تابع اول بالا می‌رود و بعد پایین می‌آید؛ پس در x=cx=c ماکزیمم نسبی دارد.
  • اگر از منفی به مثبت تغییر کند، تابع اول پایین می‌آید و بعد بالا می‌رود؛ پس در x=cx=c مینیمم نسبی دارد.
  • اگر مشتق در هر دو طرف مثبت، یا در هر دو طرف منفی باشد، تابع جهت حرکتش را عوض نمی‌کند؛ پس در آن نقطه هیچ‌کدام را ندارد.

بنابراین، مماس افقی به‌تنهایی نشانهٔ قله یا دره نیست؛ باید رفتار تابع در دو طرف نقطه را هم ببینی.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۰۸

بیشترین و کمترین مقدار در کل بازه

بیشترین و کمترین مقدار در کل بازه

بلندترین تپهٔ نزدیک تو لزوماً بلندترین نقطهٔ کل مسیر نیست! در اکسترمم نسبی فقط اطراف یک نقطه را بررسی می‌کردیم؛ اما در اکسترمم مطلق، مقایسه با تمام نقاط دامنه است. مقدار ماکزیمم مطلق از هیچ مقدار دیگری کوچک‌تر نیست و مقدار مینیمم مطلق از هیچ مقدار دیگری بزرگ‌تر نیست.

اگر تابع ff روی بازهٔ بستهٔ [a,b][a,b] پیوسته باشد، حتماً هر دو مقدار را دارد. برای پیدا کردنشان:

  • مشتق را پیدا کن و نقاط بحرانی داخل بازه را مشخص کن؛ یعنی جاهایی که مشتق صفر است یا وجود ندارد، ولی خود تابع تعریف شده است.
  • مقدار خود تابع را در این نقاط و در دو سر بازه، یعنی aa و bb، حساب کن.
  • بزرگ‌ترین مقدار، ماکزیمم مطلق و کوچک‌ترین مقدار، مینیمم مطلق است.

دو سر بازه را جا نینداز! ممکن است بیشترین یا کمترین مقدار همان‌جا باشد، حتی اگر آن نقطه اکسترمم نسبی نباشد. همچنین قرار است مقدارهای ff را مقایسه کنیم، نه مقدارهای f′f' یا طول نقاط را.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۱۱

مثال حل‌شده

برای تابع f(x)=−2x3+9x2−13f(x)=-2x^3+9x^2-13 با دامنهٔ [−1,2][-1,2]، بازه‌های صعود و نزول، اکسترمم‌های نسبی و اکسترمم‌های مطلق را تعیین کن.

  1. تابع چندجمله‌ای است، پس روی بازهٔ بستهٔ [−1,2][-1,2] پیوسته است و حتماً هر دو اکسترمم مطلق را دارد.

  2. مشتق را به دست می‌آوریم: f′(x)=−6x2+18x=−6x(x−3)f'(x)=-6x^2+18x=-6x(x-3). ریشه‌های مشتق x=0x=0 و x=3x=3 هستند؛ فقط x=0x=0 داخل بازهٔ موردنظر است.

  3. در بازهٔ (−1,0)(-1,0) مشتق منفی و در بازهٔ (0,2)(0,2) مثبت است؛ بنابراین تابع ابتدا اکیداً نزولی و سپس اکیداً صعودی است.

  4. در x=0x=0 علامت مشتق از منفی به مثبت تغییر می‌کند؛ پس این نقطه مینیمم نسبی است. مقدار آن f(0)=−13f(0)=-13 است؛ ماکزیمم نسبی نداریم و دو سر بازه را، مطابق تعریف این درس، اکسترمم نسبی نمی‌شماریم.

  5. برای اکسترمم مطلق، مقدار تابع را در نقطهٔ بحرانی داخلی و دو سر بازه حساب می‌کنیم: f(−1)=2+9−13=−2f(-1)=2+9-13=-2، f(0)=−13f(0)=-13 و f(2)=−16+36−13=7f(2)=-16+36-13=7.

  6. با مقایسهٔ این سه مقدار، کمترین مقدار −13-13 در x=0x=0 و بیشترین مقدار 77 در x=2x=2 است؛ پس نقاط مینیمم و ماکزیمم مطلق به‌ترتیب (0,−13)(0,-13) و (2,7)(2,7) هستند.

جواب: تابع در (−1,0)(-1,0) اکیداً نزولی و در (0,2)(0,2) اکیداً صعودی است؛ نقطهٔ (0,−13)(0,-13) مینیمم نسبی و مطلق است و نقطهٔ (2,7)(2,7) ماکزیمم مطلق است؛ ماکزیمم نسبی ندارد.

نکات مهم

  • علامت مثبت یا منفی مشتق در یک بازه، به‌ترتیب صعود اکید یا نزول اکید تابع را نشان می‌دهد و صفر بودن مشتق در سراسر بازه به معنای ثابت بودن تابع است.
  • اکسترمم نسبی با مقایسه در یک همسایگی تعریف می‌شود؛ هر نقطهٔ اکسترمم نسبی بحرانی است، اما برای تشخیص نوع آن می‌توان با رعایت فرض‌های آزمون مشتق اول، تغییر علامت مشتق را بررسی کرد.
  • برای یافتن اکسترمم‌های مطلق تابع پیوسته روی بازهٔ بسته، مقدار تابع را در نقاط بحرانی داخل بازه و دو سر بازه مقایسه می‌کنیم.

تمرین تعاملی این درس (رایگان)تمرین تعاملی این درس

درس ۲ · صفحهٔ ۱۱۳ تا ۱۲۰ · حدود ۱۵ دقیقه · تولید هوش مصنوعی

درس دوم: بهینه‌سازی

در این درس یاد می‌گیری مسئله‌های بهینه‌سازی را به تابعی تک‌متغیره با دامنهٔ مناسب تبدیل کنی و با کمک مشتق، بیشترین یا کمترین مقدار ممکن را بیابی و در موقعیت مسئله تفسیر کنی.

پیش از شروع

اگر با یک تکه سیم، مستطیل‌های مختلف بسازی، آیا مساحت همهٔ آن‌ها یکسان است؟ کدام شکل بیشترین مساحت را در اختیارت می‌گذارد؟

ثابت بودن محیط به معنی ثابت بودن مساحت نیست؛ هرچه طول و عرض به هم نزدیک‌تر شوند، مساحت بیشتر می‌شود. در میان مستطیل‌های هم‌محیط، مربع بیشترین مساحت را دارد؛ مشتق کمک می‌کند این حدس را ثابت کنیم.

بهترین، یعنی بیشترین یا کمترین؟

بهترین، یعنی بیشترین یا کمترین؟

با یک تکه سیم می‌توانی مستطیل‌های باریک یا پهن بسازی. محیط آن‌ها یکسان است، اما مساحتشان لزوماً برابر نیست! پس اگر هدفت محصور کردن فضای بیشتر باشد، باید دنبال بیشترین مساحت با محیط ثابت بگردی.

در مسئله‌های بهینه‌سازی، «بهترین» معنای مشخصی دارد: می‌خواهیم یک کمیت، مثل مساحت یا سود، بیشترین شود؛ یا کمیتی مثل هزینه و زمان، کمترین شود. این کمیت را کمیت هدف می‌نامیم.

اما انتخاب‌ها آزادِ آزاد نیستند. طول سیم، مقدار ورق یا گنجایش ظرف ممکن است ثابت باشد. این‌ها محدودیت‌های مسئله هستند و باید هنگام انتخاب بهترین حالت رعایت شوند.

پیش از نوشتن فرمول یا مشتق گرفتن، از خودت بپرس:

  • چه چیزی باید بیشترین یا کمترین شود؟
  • چه شرط‌هایی باید برقرار بمانند؟

مثلاً در ساخت یک ظرف با گنجایش معین، ممکن است هدف مصرف فلز کمتر باشد؛ گنجایش ثابت، محدودیت ماست، نه چیزی که قرار است کمینه شود.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۱۳

از صورت مسئله تا تابع

از صورت مسئله تا تابع

فرض کن می‌خواهی با سیمی به طول 1414 سانتی‌متر، یک قاب مستطیلی بسازی. هدف، بیشترین کردن مساحت است؛ اما طول و عرض را نمی‌توانی مستقل از هم انتخاب کنی: اگر یکی بزرگ‌تر شود، دیگری باید کوچک‌تر شود.

عرض را xx و طول را ll بگیر. مساحت برابر S=xlS=xl است. برای تبدیل این رابطه به تابعی تک‌متغیره، از محدودیت محیط کمک می‌گیریم:

2(x+l)=14⇒l=7−x2(x+l)=14\Rightarrow l=7-x

حالا به‌جای ll می‌نویسیم 7−x7-x؛ پس تابع هدف می‌شود:

S(x)=x(7−x)S(x)=x(7-x)

دامنه هم بخشی از مدل است. چون هر دو ضلع مستطیل باید مثبت باشند، داریم 0<x<70<x<7. برای بررسی بیشترین مساحت، می‌توانیم حالت‌های مرزی x=0x=0 و x=7x=7 را هم با مساحت صفر در نظر بگیریم و تابع را روی [0,7][0,7] بررسی کنیم؛ البته این دو حالت، مستطیل واقعی نیستند.

پس مسیر مدل‌سازی این است: یک متغیر انتخاب کن، بقیهٔ اندازه‌ها را با محدودیت مسئله برحسب آن بنویس، سپس دامنه را مشخص کن.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۱۴

از مشتق تا اثبات بهترین جواب

از مشتق تا اثبات بهترین جواب

فرض کن تابع هزینه را ساخته‌ای و با حل معادلهٔ C′(x)=0C'(x)=0 به یک مقدار رسیده‌ای. آیا همین کافی است که بگویی «این کمترین هزینه است»؟ نه؛ صفر شدن مشتق فقط یک نامزد به ما می‌دهد. ممکن است آن نقطه محل بیشترین مقدار باشد، یا اصلاً اکسترمم نباشد!

برای تصمیم گرفتن، علامت مشتق را در دو طرف نامزد بررسی کن:

  • تغییر از منفی به مثبت: تابع ابتدا کاهش و سپس افزایش می‌یابد؛ پس آن نقطه مینیمم نسبی است.
  • تغییر از مثبت به منفی: تابع ابتدا افزایش و سپس کاهش می‌یابد؛ پس آن نقطه ماکزیمم نسبی است.

برای اثبات بهترین مقدار در کل دامنه، باید کل دامنه را بررسی کنی. در بازهٔ بسته، مقدار تابع در نامزدهای داخلی و دو سر بازه را مقایسه کن؛ نقاطی را هم که تابع تعریف شده ولی مشتق ندارد، از قلم نینداز. در دامنهٔ نامحدود، رفتار تابع در سراسر دامنه اهمیت دارد.

یک میان‌بُر مفید: اگر مشتق کسری باشد و مخرجش در دامنه همیشه مثبت بماند، برای تعیین علامت مشتق کافی است صورت آن را بررسی کنی.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۱۶

کوتاه‌ترین مسیر یا کمترین زمان؟

کوتاه‌ترین مسیر یا کمترین زمان؟

فرض کن بخشی از راه را با قایق و بخشی را پیاده می‌روی. آیا کوتاه‌ترین مسیر حتماً سریع‌ترین است؟ نه لزوماً؛ چون سرعت حرکت در این دو بخش یکسان نیست. پس باید مجموع زمان‌ها را کمینه کنیم، نه مجموع مسافت‌ها را.

برای هر بخش با سرعت ثابت داریم: t=dvt=\frac{d}{v}. در مسئلهٔ آرتا، فاصلهٔ قایق تا نزدیک‌ترین نقطهٔ ساحل، یعنی AA، برابر 3 km3\,\mathrm{km} است. مقصد BB نیز در فاصلهٔ 8 km8\,\mathrm{km} از AA قرار دارد. اگر آرتا در نقطهٔ DD بین این دو پیاده شود و AD=xAD=x باشد، با قضیهٔ فیثاغورس، مسیر قایق x2+9\sqrt{x^2+9} و مسیر پیاده‌روی 8−x8-x است.

سرعت قایق 2 km/h2\,\mathrm{km/h} و سرعت پیاده‌روی 4 km/h4\,\mathrm{km/h} است؛ بنابراین تابع زمان کل، برحسب ساعت، می‌شود:

t(x)=x2+92+8−x4,x∈[0,8]t(x)=\frac{\sqrt{x^2+9}}{2}+\frac{8-x}{4},\qquad x\in[0,8]

حالا تابع مناسب برای بهینه‌سازی آماده است: هر مسافت بر سرعت همان بخش تقسیم شده و زمان‌ها با هم جمع شده‌اند.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۱۷

حجم ثابت، فلز کمتر

حجم ثابت، فلز کمتر

فرض کن قرار است یک قوطی فلزی درباز بسازی. اگر ضخامت ورق ثابت باشد، فلز کمتر یعنی مساحت کمتر؛ پس تابع هدف، مساحت قسمت‌هایی است که واقعاً ساخته می‌شوند، نه حجم ظرف.

قوطی استوانه‌ای درباز، یک کف دایره‌ای و یک دیوارهٔ جانبی دارد؛ بنابراین با شعاع rr و ارتفاع hh می‌نویسیم:

S=πr2+2πrhS=\pi r^2+2\pi rh

برای درِ ظرف مساحتی اضافه نمی‌کنیم، چون ظرف در ندارد!

حالا اگر گنجایش ظرف ثابت و برابر 1000 cm31000\,\mathrm{cm^3} باشد، محدودیت حجم به ما می‌گوید:

πr2h=1000⇒h=1000πr2\pi r^2h=1000\quad\Rightarrow\quad h=\frac{1000}{\pi r^2}

با جایگذاری ارتفاع در تابع مساحت، فقط یک متغیر باقی می‌ماند:

S(r)=πr2+2000r,r>0S(r)=\pi r^2+\frac{2000}{r},\qquad r>0

اکنون مسئله برای بررسی با مشتق آماده است. دقت کن: حجم ثابت، محدودیت مسئله است؛ مساحت، کمیتی است که باید کمینه شود. شعاع صفر هم مجاز نیست، چون چنین ظرفی گنجایش خواسته‌شده را ندارد.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۱۸

مثال حل‌شده

می‌خواهیم قوطی استوانه‌ای دربازی با حجم 1000 cm31000\,\mathrm{cm^3} بسازیم. شعاع و ارتفاع آن چقدر باشد تا کمترین مقدار فلز مصرف شود؟ ضخامت فلز را نادیده بگیر.

  1. شعاع را rr و ارتفاع را hh می‌نامیم. از محدودیت حجم داریم: πr2h=1000\pi r^2h=1000، پس h=1000πr2h=\frac{1000}{\pi r^2} و دامنهٔ شعاع r>0r>0 است.

  2. چون قوطی درباز است، فقط یک قاعده و سطح جانبی فلز می‌خواهند؛ بنابراین تابع هدف S=πr2+2πrhS=\pi r^2+2\pi rh است.

  3. ارتفاع را جایگذاری می‌کنیم تا تابع تک‌متغیره شود: S(r)=πr2+2000rS(r)=\pi r^2+\frac{2000}{r}.

  4. مشتق را صفر قرار می‌دهیم: S′(r)=2πr−2000r2=2πr3−2000r2=0S'(r)=2\pi r-\frac{2000}{r^2}=\frac{2\pi r^3-2000}{r^2}=0. در نتیجه تنها نامزد در دامنه، r0=1000π3r_0=\sqrt[3]{\frac{1000}{\pi}} است.

  5. مخرج مشتق مثبت است؛ صورت آن برای 0<r<r00<r<r_0 منفی و برای r>r0r>r_0 مثبت است. پس مساحت در تمام دامنه ابتدا کاهش و سپس افزایش می‌یابد و در r0r_0 کمینهٔ مطلق دارد.

  6. از r03=1000πr_0^3=\frac{1000}{\pi} نتیجه می‌شود h=1000πr02=r0h=\frac{1000}{\pi r_0^2}=r_0؛ بنابراین شعاع و ارتفاع هر دو تقریباً 6.83 cm6.83\,\mathrm{cm} هستند.

جواب: شعاع و ارتفاع بهینه برابرند: r=h=1000π3 cm≈6.83 cmr=h=\sqrt[3]{\frac{1000}{\pi}}\,\mathrm{cm}\approx6.83\,\mathrm{cm}.

نکات مهم

  • در بهینه‌سازی، ابتدا کمیت هدف و محدودیت‌ها را مشخص می‌کنیم و سپس تابع هدف را با دامنهٔ معنادار، تک‌متغیره می‌نویسیم.
  • صفر شدن مشتق به‌تنهایی بهترین جواب را تضمین نمی‌کند؛ باید تغییرات تابع و در صورت وجود، دو سر بازه را نیز بررسی کنیم.
  • مدل باید دقیقاً با هدف مسئله هماهنگ باشد: برای زمان، مجموع زمان بخش‌ها و برای مصرف فلز، مساحت قسمت‌های واقعی ظرف را بهینه می‌کنیم.

تمرین تعاملی این درس (رایگان)تمرین تعاملی این درس

درس‌های فصل ۵ را تعاملی بخوان

در پنل یادگیری 1xAi هر کدام از این درس‌ها قدم به قدم پیش می‌رود: بعد از هر بخش یک سوال کوتاه، بعد مثال حل‌شده و در پایان برگهٔ خروج. جوابت ثبت می‌شود و سوال‌های هر درس در روزهای بعد برای مرور برمی‌گردند. درس‌های تعاملی رایگان‌اند؛ فقط تصحیح پاسخ کوتاه سهمیهٔ روزانهٔ رایگان دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

فصل ۵ ریاضی دوازدهم · رایگان