نمونه سوال زمین‌شناسی یازدهم با جواب

طبق قانون سوم کپلر، $p^2\propto d^3$ است. بنابراین برای دو سیاره داریم: $\left(\frac{p_B}{p_A}\right)^2=\left(\frac{d_B}{d_A}\right)^3$. با قرار دادن نسبت فاصله‌ها، $\left(\frac{p_B}{p_A}\right)^2=4^3=64$ و در نتیجه $\frac{p_B}{p_A}=8$ به دست می‌آید. (صفحهٔ ۱۴) پاسخ: گزینهٔ ۱

در پلاسما، هسته‌های اتمی در میان الکترون‌های آزاد قرار دارند؛ بنابراین، صرف تشکیل هسته برای پیدایش نخستین اتم کافی نیست. با کاهش دما، الکترون‌ها در مدار هسته‌ها گرفتار می‌شوند و اتم هیدروژن شکل می‌گیرد. کتاب پیدایش نخستین حالت گازی را به همین مرحله نسبت می‌دهد. تشکیل هلیوم و تبلور کانی‌ها در مراحل بعدی قرار دارند. (صفحهٔ ۱۱) پاسخ: گزینهٔ ۲

در میان مواد معدنی صنعتی، مسکوویت در تولید طلق نسوز و ژیپس در تولید گچ بنایی مصرف می‌شود. همچنین کاربرد ذکرشده برای گرانیت، نمای ساختمان و برای شن و ماسه، تهیهٔ بتن است؛ بنابراین نباید کاربرد این مواد را جابه‌جا کرد. (صفحهٔ ۲۹) پاسخ: گزینهٔ ۲

در روند اکتشاف، ابتدا اطلاعات پیشین و نقشه‌ها بررسی و سپس بازدید صحرایی انجام می‌شود. روش‌های ژئوفیزیکی به شناسایی ذخیرهٔ زیرسطحی و عمق آن کمک می‌کنند. پس از آن، حفاری و نمونه‌برداری انجام می‌شود و نمونه‌ها برای شناسایی کانی‌ها و تعیین عیار یا کیفیت بررسی می‌شوند. تحلیل مجموعهٔ داده‌ها، مقدار ذخیره و عیار میانگین را مشخص می‌کند. آغاز استخراج نیز به تعیین اقتصادی بودن ذخیره وابسته است. (صفحه‌های ۳۱ و ۳۲) پاسخ: گزینهٔ ۴

آب‌دهی از رابطهٔ $Q=AV$ محاسبه می‌شود. در دورهٔ نخست، $Q_1=6\times0.5=3\,\mathrm{m^3/s}$ و در دورهٔ دوم نیز $Q_2=4\times0.75=3\,\mathrm{m^3/s}$ است. مدت کل برابر $t=(20+10)\times60=1800\,\mathrm{s}$ خواهد بود. بنابراین حجم کل آب عبوری برابر است با $\mathcal{V}=Qt=3\times1800=5400\,\mathrm{m^3}$. (صفحه‌های ۴۲ و ۴۳) پاسخ: گزینهٔ ۴

در افق B، علاوه بر ذراتی مانند رس، ماسه و شن، املاحی که از افق A شسته شده‌اند و مقدار اندکی گیاخاک یافت می‌شود. افق A معمولاً مواد آلی بیشتری دارد و افق C با تغییر اندک مواد سنگی مشخص می‌شود؛ سنگ بستر نیز بخش تخریب‌نشدهٔ زیر آن است. بنابراین، شواهد داده‌شده معرف افق B هستند. (صفحهٔ ۵۳) پاسخ: گزینهٔ ۲

در نوشتار $\mathrm{N}40^\circ\mathrm{E}$، زاویه از شمال به سمت شرق خوانده می‌شود. در نوشتار $60^\circ\mathrm{SE}$، عدد بیانگر زاویۀ سطح لایه با افق و حروف بیانگر جهت شیب، یعنی جنوب‌شرق، هستند. بنابراین نباید زاویۀ شیب را نسبت به قائم خواند یا جهت امتداد را با جهت شیب جابه‌جا کرد. (صفحه‌های ۶۲ و ۶۳) پاسخ: گزینهٔ ۴

به‌ازای افزایش هر واحد بزرگی، دامنه ده‌برابر می‌شود. بنابراین نسبت دامنۀ $100=10^2$ نشان می‌دهد اختلاف بزرگی دو زمین‌لرزه برابر $2$ واحد است. انرژی به‌ازای هر واحد بزرگی، $31.6$ برابر می‌شود؛ پس نسبت انرژی‌ها برابر است با $\dfrac{E_A}{E_B}=(31.6)^2=998.56$. نباید ضریب انرژی را در اختلاف بزرگی ضرب کرد. (صفحهٔ ۷۱) پاسخ: گزینهٔ ۱

چرخهٔ بیوژئوشیمیایی، ارتباط میان مخازن غیرزنده و جانداران را نشان می‌دهد. عناصر با مشارکت فرایندهای زیستی و غیرزیستی از سنگ جدا می‌شوند، به خاک، آب و رسوبات می‌رسند و از مسیر غذایی وارد بدن جانداران می‌شوند. سپس به محیط بازمی‌گردند و طی زمانی طولانی ممکن است دوباره در سنگ‌ها قرار گیرند. بنابراین نه ورود به بدن پایان چرخه است و نه بازگشت به سنگ، فوری رخ می‌دهد. (صفحهٔ ۷۹) پاسخ: گزینهٔ ۲

با فرض سهم جرمی ذکرشده برای نمک رنگی، جرم کلرید سدیم برابر است با: $m_{\mathrm{NaCl}}=200\times\frac{94}{100}=188\,\mathrm{g}$. همچنین دربارهٔ نمک هیمالیا، مقدار آهن به‌تنهایی معیار مناسبی برای ارزش تغذیه‌ای نیست؛ زیرا آهن آن به شکل اکسید نامحلول است و جذب دشواری دارد. بنابراین محاسبهٔ درست باید با این نتیجه‌گیری همراه باشد که وجود آهن، مناسب‌بودن نمک به‌عنوان منبع غذایی آهن را تضمین نمی‌کند. (صفحه‌های ۷۸–۷۹) پاسخ: گزینهٔ ۴

در شناسایی سطحی، اطلاعات حاصل از بازدید صحرایی برای تهیهٔ نقشهٔ زمین‌شناسی به کار می‌رود. اگر این اطلاعات کافی نباشد، بررسی زیرسطحی انجام می‌شود. روش ژئوفیزیکیِ بدون نمونه‌برداری، غیرمستقیم است؛ در مقابل، استفاده از گمانه و چاهک اکتشافی در گروه روش‌های مستقیم قرار می‌گیرد. بنابراین نه تهیهٔ نقشه مانع مطالعات تکمیلی است و نه کم‌عمق بودن چاهک، آن را به روش سطحی تبدیل می‌کند. (صفحهٔ ۹۴، ۹۵ و ۹۶) پاسخ: گزینهٔ ۲

در بررسی سنگ‌های پی باید علت ضعف هر سنگ را درست تشخیص داد. شیل به‌سبب تورق و سستی نامناسب است. برای گل‌سنگ و سنگ مارنی، افزایش حجم و تورم در مجاورت آب مطرح شده و برای سنگ نمک و سنگ گچ، انحلال‌پذیری اهمیت دارد. همچنین مقاومت زیاد گرانیت و بازالت، به هوازده نبودن آن‌ها مشروط است؛ بنابراین نمی‌توان همین ویژگی را بدون بررسی به نمونهٔ هوازده نسبت داد. تنها جفت چهارم درست است. (صفحهٔ ۹۶) پاسخ: گزینهٔ ۴

کتاب، مقیاس‌های $\frac{1}{100000}$ و $\frac{1}{25000}$ را از مقیاس‌های نقشه‌های زمین‌شناسی معرفی می‌کند (صفحهٔ ۱۱۲). فاصلهٔ زمینی برابر است با $3\times100000=300000\,\text{سانتی‌متر}$. در نقشهٔ دوم، طول متناظر از رابطهٔ $\frac{300000}{25000}=12\,\text{سانتی‌متر}$ به دست می‌آید. در نتیجه، با چهار برابر بزرگ‌تر شدن مقیاس، فاصلهٔ روی نقشه نیز چهار برابر می‌شود. پاسخ: گزینهٔ ۴

پهنه‌بندی ایران بر مجموعه‌ای از ویژگی‌ها، مانند نوع پوسته، پیشینهٔ حوضه‌های رسوبی، سنگ‌شناسی، چین‌خوردگی و فعالیت ماگمایی استوار است؛ بنابراین اشتراک در یک ویژگی، هویت زمین‌شناختی یکسان را اثبات نمی‌کند (صفحهٔ ۱۱۳). برای نمونه، ایران مرکزی و خردقارهٔ ایران مرکزی هر دو دارای سنگ‌های رسوبی، آذرین و دگرگونی‌اند، اما تفاوت‌های زمین‌شناختی سبب تفکیک آن‌ها شده است (صفحهٔ ۱۱۴). پاسخ: گزینهٔ ۲