نمونه سوال فصل ۴ علوم هشتم با جواب

طبق اطلاعات کتاب، از مجموع $43$ جفت عصب متصل به دستگاه عصبی مرکزی، $31$ جفت از نخاع و $12$ جفت از مغز منشأ می‌گیرند (صفحهٔ ۳۲). اختلاف تعداد جفت‌ها برابر است با $31-12=19$. چون هر جفت شامل دو عصب است، اختلاف تعداد عصب‌های منفرد برابر می‌شود با $19\times2=38$ عصب. پاسخ: گزینهٔ ۳

انتخاب آگاهانهٔ حرکت، فعالیتی ارادی است و مخ در دریافت اطلاعات و صدور فرمان‌های مربوط به چنین فعالیت‌هایی نقش دارد (صفحهٔ ۲۹ و ۳۰). مخچه با بررسی اطلاعات دریافتی و فرستادن پیام به ماهیچه‌ها به حفظ تعادل کمک می‌کند. مرکز کنترل فعالیت‌هایی مانند ضربان قلب نیز در بصل‌النخاع قرار دارد (صفحهٔ ۳۱). بنابراین ترتیب مورد نظر، مخ، مخچه و بصل‌النخاع است. پاسخ: گزینهٔ ۱

حرکت پیام در سراسر یک یاختهٔ عصبی، هدایت پیام نامیده می‌شود؛ ارتباط انتهای آسه با یاختهٔ دیگر نیز امکان انتقال پیام به آن یاخته را فراهم می‌کند (صفحهٔ ۳۴). بنابراین توصیف گزینهٔ چهارم درست است. دور شدن پیام از جسم یاخته‌ای فقط جهت حرکت پیام در آسه را نشان می‌دهد؛ حسی یا حرکتی بودن عصب بر پایهٔ جهت پیام نسبت به مراکز عصبی تعیین می‌شود. همچنین آسهٔ بلند یک تار عصبی است، نه یک عصب کامل؛ عصب مجموعه‌ای از تارها درون پوششی از بافت پیوندی است (صفحهٔ ۳۳). پاسخ: گزینهٔ ۴

پاسخ زانو یک فعالیت انعکاسی است و پاسخ‌های انعکاسی بدون اراده و تفکر انجام می‌شوند. تنظیم ضربان قلب نیز غیرارادی است. بااین‌حال، اشتراک در غیرارادی بودن به معنای یکسان بودن مرکز کنترل نیست: نخاع مرکز انعکاس زانو است، ولی تنظیم ضربان قلب به بصل‌النخاع مربوط می‌شود. بنابراین هر دو فعالیت بدون تصمیم آگاهانه انجام می‌شوند، اما مراکز آن‌ها متفاوت است. (صفحه‌های ۲۹، ۳۰، ۳۱ و ۳۲) پاسخ: گزینهٔ ۴

تار عصبی می‌تواند دارینهٔ بلند یا آسهٔ بلند باشد. دارینه، چه کوتاه باشد و چه بلند، پیام را به سوی جسم یاخته‌ای هدایت می‌کند؛ بنابراین عبارت گزینهٔ دوم درست است. یاخته‌های پشتیبان برخلاف نورون‌ها فعالیت عصبی ندارند. همچنین همهٔ تارهای عصبی آسه نیستند و هسته و بیشتر اندامک‌های نورون در جسم یاخته‌ای قرار دارند، نه در غلاف پیوندی عصب. این غلاف، مجموعهٔ تارهای کنار هم را احاطه می‌کند. (صفحهٔ ۳۳) پاسخ: گزینهٔ ۲

برداشتن جسم با تصمیم فرد، فعالیتی ارادی است. نیمکرهٔ چپ مخ فعالیت‌های نیمهٔ راست بدن را کنترل می‌کند؛ پس کنترل فعالیت دست راست با نیمکرهٔ چپ ارتباط دارد. از سوی دیگر، نیمکره‌ها مستقل از هم عمل نمی‌کنند و هنگام نگاه کردن به یک جسم، هر دو چشم و هر دو نیمکره همکاری دارند. بنابراین نمی‌توان کنترل متقاطع دست را به معنای شرکت تنها یک چشم و یک نیمکره در دیدن دانست. همچنین قشر مخ، بخش بیرونی نیمکره‌های مخ است و به مخچه تعلق ندارد. (صفحه‌های ۲۹، ۳۰ و ۳۱) پاسخ: گزینهٔ ۱

نخاع واسطهٔ ارتباط مغز با اعصاب اندام‌هاست و در عبور اطلاعات حسی به سوی مغز و فرمان‌های مغز به سوی اندام‌ها نقش دارد. کتاب توضیح می‌دهد که پیامد آسیب نخاع به محل آن وابسته است؛ به همین دلیل ممکن است یک فرد حس و حرکت پاها و فرد دیگری حس و حرکت دست‌ها را نیز از دست بدهد. بنابراین، تفاوت ناتوانی‌ها می‌تواند ناشی از تفاوت محل آسیب نخاع باشد و لزوماً نشانهٔ آسیب مخچه نیست. (صفحهٔ ۳۲) پاسخ: گزینهٔ ۲

دارینه پیام را به جسم یاخته‌ای می‌رساند، اما آسه پیام را از آن دور می‌کند؛ پس رشتهٔ توصیف‌شده آسه است. از سوی دیگر، حسی یا حرکتی بودن عصب را باید با توجه به جهت انتقال پیام نسبت به مراکز عصبی تعیین کرد. چون عصب موردنظر پیام را به نخاع، یعنی بخشی از مراکز عصبی، می‌رساند، حسی است. جهت پیام نسبت به جسم یاخته‌ای را نباید با جهت آن نسبت به مراکز عصبی یکسان گرفت. (صفحهٔ ۳۳) پاسخ: گزینهٔ ۴

ساقهٔ مغز در زیر مخ قرار دارد و مخ و مخچه را به نخاع مرتبط می‌کند. بصل‌النخاع بخشی از ساقهٔ مغز است و بالای نخاع جای دارد. همچنین قشر مخ بخش بیرونی نیمکره‌هاست و بیشتر حجم مغز را نیمکره‌های مخ تشکیل می‌دهند. بنابراین، اهمیت بصل‌النخاع در تنظیم فعالیت‌های حیاتی به معنای داشتن بیشترین حجم مغز نیست. (صفحه‌های ۳۰ و ۳۱) پاسخ: گزینهٔ ۱

مخچه برای تنظیم تعادل، اطلاعات دریافتی از اندام‌های مختلف، از جمله چشم، گوش و پوست را بررسی می‌کند و پیام‌های حرکتی لازم را برای ماهیچه‌ها می‌فرستد. بنابراین بسته شدن چشم‌ها به معنای نرسیدن هیچ اطلاعات حسی به مخچه نیست. همچنین نقش مخچه به ورزش محدود نمی‌شود و هنگام نشستن نیز مطرح است (صفحهٔ ۳۰ و ۳۱). پاسخ: گزینهٔ ۱

طبق تعریف کتاب، دارینهٔ بلند و آسهٔ بلند هر دو تار عصبی به شمار می‌روند؛ ولی دارینهٔ کوتاه در این تعریف نمی‌گنجد. پس از میان رشته‌های داده‌شده، فقط دارینه‌های بلند و آسه‌های بلند را می‌شماریم: $12+18=30$. تعداد دارینه‌های کوتاه در این محاسبه وارد نمی‌شود (صفحهٔ ۳۳). پاسخ: گزینهٔ ۳

کتاب تنظیم عصبی و تنظیم هورمونی را دو شیوهٔ تنظیم فعالیت‌های بدن معرفی می‌کند؛ اما از شیمیایی بودن یک ماده نمی‌توان نتیجه گرفت که آن ماده هورمون است یا اثر آن حتماً از راه تنظیم هورمونی ایجاد می‌شود (صفحهٔ ۲۸). دربارهٔ مواد مخدر، سازوکار مطرح‌شده اختلال در انتقال پیام عصبی است و پیامدهایی مانند نامنظمی ضربان قلب و اختلال گوارش برای آن بیان شده است (صفحهٔ ۳۴). غیرارادی بودن ضربان قلب نیز به معنای مستقل بودن آن از دستگاه عصبی نیست (صفحهٔ ۲۹). پاسخ: گزینهٔ ۴