نمونه سوال فصل ۶ نگارش هفتم با جواب

فکر اصلی بند، تأثیر مرتب‌بودن اتاق بر آسان‌تر پیداکردن وسایل است. جمله‌های مربوط به خلوتی میز و مرتب‌بودن دفترها، هر دو این فکر را با نمونه توضیح می‌دهند. جملهٔ مربوط به رنگ دیوار فقط به اتاق اشاره دارد و دربارهٔ اثر نظم بر دسترسی به وسایل چیزی نمی‌گوید؛ پس حذف آن، با حفظ جملهٔ موضوع، انسجام بند را برقرار می‌کند. جابه‌جایی این جمله یا افزودن یک واژه، ناهماهنگی معنایی آن را برطرف نمی‌کند. (صفحه‌های ۶۹ و ۷۰) پاسخ: گزینهٔ ۳

جملهٔ موضوع، فکر اصلی بند را مشخص می‌کند؛ بنابراین نویسنده با توجه به آن، مطالب مناسب برای ادامهٔ بند را برمی‌گزیند و خواننده نیز موضوع بند را تشخیص می‌دهد. همچنین، آغاز بند جایگاه معمول جملهٔ موضوع است، نه جایگاهی الزامی. ارتباط جمله‌های بند نیز باید معنایی باشد و صرف تکرار واژه‌ها چنین ارتباطی ایجاد نمی‌کند. (صفحه‌های ۶۷ تا ۷۰) پاسخ: گزینهٔ ۱

جملهٔ آغازین، همکاری اعضا و آسان‌ترشدن کار گروهی را محور بند قرار داده است؛ بنابراین جملهٔ افزوده باید این رابطه را توضیح دهد. از سوی دیگر، فعل‌های بند، مانند «می‌کند» و «می‌نویسد»، در زمان حال‌اند. جملهٔ مربوط به چیدن کتاب‌ها بر اساس برچسب‌ها، هم بخش دیگری از تقسیم کار گروه را نشان می‌دهد و هم با فعل «می‌چیند» هماهنگی زمانی را حفظ می‌کند. جملهٔ دارای «تمام شد» فقط از نظر موضوعی مناسب است؛ جملهٔ مربوط به علاقهٔ خواهر فقط هماهنگی زمانی دارد؛ و جملهٔ مربوط به نمایشگاه هیچ‌یک از دو شرط را تأمین نمی‌کند. (صفحه‌های ۶۹ و ۷۰ و ۷۵ و ۷۶) پاسخ: گزینهٔ ۴

معیار اصلی شناسایی جملهٔ موضوع، بیان اندیشهٔ اصلی بند است. کتاب می‌گوید این جمله معمولاً در آغاز بند می‌آید؛ پس قرارگرفتن آن در پایان، با تعریفش ناسازگار نیست. سه جملهٔ نخست، کارهای مشخص دانش‌آموزان را بیان می‌کنند و جملهٔ پایانی، همهٔ این کارها را با اندیشهٔ کلیِ زیباترکردن حیاط مدرسه پیوند می‌دهد. ازاین‌رو، جملهٔ پایانی نقش جملهٔ موضوع و جمله‌های پیش از آن نقش تکمیل‌کننده دارند. (صفحهٔ ۶۹ و ۷۰) پاسخ: گزینهٔ ۴

جملهٔ موضوع باید اندیشه‌ای را مطرح کند که جمله‌های بعدی آن را توضیح دهند و تقویت کنند. برچسب قفسه‌ها، فهرست نویسندگان و راهنمای محل کتاب‌ها، همگی راه‌هایی برای آسان‌تر پیداکردن کتاب هستند؛ بنابراین، گزینهٔ دوم هر سه جمله را زیر یک موضوع مشترک قرار می‌دهد. گزینه‌های دیگر، با وجود ارتباط کلی با کتاب و کتابخانه، موضوعی را مطرح می‌کنند که جمله‌های بند آن را گسترش نمی‌دهند. (صفحهٔ ۶۹ و ۷۰) پاسخ: گزینهٔ ۲

برای یکدست‌کردن روایت در زمان گذشته، باید زمان هر سه فعل بررسی شود. «می‌روم» باید به «می‌رفتم» و «می‌مانم» به «می‌ماندم» تغییر کند؛ «می‌گذاشتم» نیز از پیش در زمان گذشته است و نیازی به تغییر ندارد. در نتیجه، ترتیب درست فعل‌ها «می‌رفتم ـ می‌گذاشتم ـ می‌ماندم» است. گزینهٔ چهارم اگرچه هماهنگی زمانی دارد، شرط گذشته‌بودن روایت را رعایت نمی‌کند. (صفحهٔ ۷۵–۷۶) پاسخ: گزینهٔ ۱

جملهٔ موضوع برای نویسنده محدوده‌ای معنایی تعیین می‌کند تا جمله‌های بعدی را در همان مسیر بنویسد؛ برای خواننده نیز فکر اصلی بند را آشکار می‌سازد. بنابراین، بیان فایده‌ای مشخص از کتاب‌خوانی باید با توضیح‌هایی دربارهٔ همان فایده ادامه پیدا کند. این نقش، جمله‌های تکمیل‌کننده را حذف نمی‌کند و اجازهٔ پرداختن به هر موضوع مرتبط با مدرسه را نیز نمی‌دهد. همچنین، آغاز بند جای معمول جملهٔ موضوع است، نه جای اجباری آن. (صفحهٔ ۶۹ و ۷۰) پاسخ: گزینهٔ ۲

دو فکر اصلی در این مجموعه وجود دارد: اثر درختان بر دلپذیری حیاط و نقش نمایشگاه در معرفی توانایی‌ها. جملهٔ «الف» فکر نخست را بیان می‌کند و «ت» با توضیح سایه و خنکی، آن را گسترش می‌دهد. جملهٔ «پ» فکر دوم را مطرح می‌کند و «ب» نمونه‌هایی از عرضهٔ دستاوردهای دانش‌آموزان را نشان می‌دهد. پس ترتیب مناسب، «الف، ت» و «پ، ب» است. اشتراک واژه‌هایی مانند مدرسه و حیاط به‌تنهایی برای تشکیل بند منسجم کافی نیست؛ جمله‌های تکمیل‌کننده باید فکر جملهٔ موضوع را شرح دهند. (صفحهٔ ۶۹ و ۷۰) پاسخ: گزینهٔ ۴

در متن اول، همهٔ جمله‌ها به کمک یادداشت‌برداری در مرور درس مربوط‌اند؛ جمله‌های بعدی توضیح می‌دهند که چگونه برجسته‌کردن نکته‌ها و یافتن سریع آن‌ها مرور را آسان می‌کند. پس پیوند معنایی برقرار است. بااین‌حال، فعل‌های «آسان می‌کند» و «برجسته می‌سازند» در زمان حال‌اند، اما «پیدا کردم» در گذشته است. در متن دوم، فعل‌های «می‌کند»، «باز می‌شود» و «می‌خرند» همگی حال‌اند، ولی بازشدن سالن و خرید دفتر، توضیحی برای نقش یادداشت‌برداری در مرور درس نیستند. بنابراین، هماهنگی زمان فعل‌ها و انسجام معنایی دو معیار جداگانه‌اند. (صفحهٔ ۷۰ و صفحات ۷۵ و ۷۶) پاسخ: گزینهٔ ۱

جملهٔ آغازین فعلی فقط رنگ‌ها را محور قرار می‌دهد؛ بنابراین، روشن‌شدن آسمان و برق‌زدن برگ‌ها با آن هماهنگ‌اند، اما صدای خروس و زنگ گله، توضیحی دربارهٔ رنگ نیستند. چون نویسنده می‌خواهد همهٔ جزئیات را نگه دارد، باید جملهٔ موضوع را چنان تغییر دهد که هر دو جنبهٔ دیدنی و شنیدنی را در بر بگیرد. تکرار یک واژه یا جابه‌جایی جمله‌ها به‌تنهایی انسجام نمی‌سازد و ادعای سکوت کامل نیز با جزئیات شنیداری ناسازگار است. (صفحه‌های ۶۹ و ۷۰) پاسخ: گزینهٔ ۴

موضوع بند باید فکر مشترک جمله‌های آن را در بر بگیرد، نه اینکه فقط یکی از جزئیات را بیان کند. در این بند، توضیح واژهٔ دشوار و نشان‌دادن روش درست پاسخ، هر دو نمونه‌هایی از کمک یادگیری گروهی به فهم درس‌اند. بنابراین، موضوع بند «کمک یادگیری گروهی به فهم درس» است و جملهٔ آغازین، همین فکر را در قالب جمله بیان می‌کند. این تشخیص بر تعریف جملهٔ موضوع و تمرین تشخیص موضوع و جملهٔ موضوع تکیه دارد. (صفحه‌های ۶۷ تا ۶۹ و ۷۱ تا ۷۴) پاسخ: گزینهٔ ۲

فعل‌های «می‌نوشتیم»، «می‌خواندم» و «می‌کردم» همگی در زمان گذشته‌اند، اما «می‌کشد» در زمان حال است. با توجه به اینکه روایت باید در گذشته باقی بماند، این فعل باید به «می‌کشید» تبدیل شود. (صفحه‌های ۷۵ و ۷۶) بااین‌حال، هماهنگی زمانی با انسجام معنایی یکسان نیست: برای انسجام، جمله‌ها باید فکر اصلی بند را توضیح دهند و تقویت کنند. پس پیشنهاد درست باید هم اصلاح فعل را درست انجام دهد و هم این دو معیار را از یکدیگر جدا بداند. (صفحه‌های ۶۹ و ۷۰) پاسخ: گزینهٔ ۱