نمونه سوال فصل ۷ مطالعات اجتماعی نهم با جواب

در پادشاهی مشروطه، اختیار شاه تابع محدودیت‌های قانونی می‌شد و مجلس و هیئت وزیران در ادارهٔ کشور نقش می‌یافتند؛ بنابراین، مشروطه به معنای حذف پادشاه نبود. (صفحهٔ ۸۲) قانون اساسی اولیه بیشتر به چگونگی کار مجلس پرداخته بود؛ ازاین‌رو، متمم برای بیان اصولی مانند حقوق و تکالیف دولت و ملت تدوین شد. همچنین، با تلاش شیخ فضل‌الله نوری و دیگر علما، حضور تعدادی از فقیهان آگاه به شرایط زمان برای جلوگیری از تصویب قوانین مغایر با قواعد اسلامی در آن پیش‌بینی شد، نه برای تصدی امور اجرایی. (صفحهٔ ۸۴) پاسخ: گزینهٔ ۲

برای یافتن پاسخ باید زمینهٔ قراردادها را از پیامدهای آنها جدا کرد. روسیه و انگلستان برای مقابله با قدرت رو به افزایش آلمان و متحدانش، رقابت خود را به همکاری تبدیل کردند و قرارداد $1907$ را بستند. (صفحهٔ ۸۶) در اواخر جنگ جهانی اول، انقلاب روسیه به سقوط حکومت تزاری انجامید؛ حکومت جدید نیروهای خود را از ایران فراخواند و به مسائل داخلی پرداخت. انگلستان این وضعیت را فرصتی برای تثبیت سلطهٔ خود دید و قرارداد $1919$ را با وثوق‌الدوله منعقد کرد. مخالفت با این قرارداد و سپس کودتا، در ادامهٔ این روند قرار داشتند، نه در جایگاه زمینهٔ انعقاد آن. (صفحهٔ ۸۸) پاسخ: گزینهٔ ۴

پس از انحلال مجلس، بخشی از مشروطه‌خواهان از کشور خارج شدند، اما مقاومت در داخل ادامه یافت. کانون اصلی این مقاومت، تبریز بود و ستارخان و باقرخان با پشتیبانی مراجع نجف آن را رهبری می‌کردند. انتشار خبر ایستادگی تبریز، مشروطه‌خواهان گیلان و اصفهان را به حرکت به‌سوی تهران برانگیخت؛ در ادامه، تهران فتح و محمدعلی‌شاه برکنار شد. بنابراین، باید کانون مقاومت را از محل حرکت نیروهای فاتح تهران متمایز کرد. (صفحهٔ ۸۵) پاسخ: گزینهٔ ۱

شیخ فضل‌الله نوری به جمع معترضان پیوست و همراهی او به گسترش حضور روحانیان کمک کرد؛ بنابراین نمی‌توان او را مخالف اصل مشارکت در نهضت دانست. همچنین با تلاش او و دیگر علما، نظارت فقیهان آشنا با شرایط زمان بر ناسازگارنبودن مصوبات با قواعد اسلامی در متمم گنجانده شد. این اقدام با طرفداری او از مشروطهٔ شرعی و مخالفتش با مشروطهٔ مبتنی بر ارزش‌های غربی هماهنگ است. نپذیرفتن پیشنهاد سفارت روسیه نیز نشان می‌دهد که برای نجات جان خود به پناهندگی نزد بیگانگان تن نداد. (صفحه‌های ۸۳ تا ۸۶) پاسخ: گزینهٔ ۱

در تحصن حضرت عبدالعظیم، معترضان خواهان ایجاد عدالت‌خانه در شهرهای کشور و اجرای درست قانون اسلامی بودند. این تحصن پس از وعدهٔ همکاری مظفرالدین‌شاه پایان یافت، نه پس از اجرای خواسته‌ها. عملی‌نشدن وعده‌های شاه زمینهٔ ادامهٔ اعتراض‌ها را فراهم کرد. تشکیل مجلس و تدوین قانون اساسی به مرحله‌ای بعد تعلق داشت و بازگشایی مجلس نیز مربوط به حوادث پس از استقرار مشروطه بود. (صفحهٔ ۸۳) پاسخ: گزینهٔ ۳

پس از انتشار خبر ایستادگی تبریز، مشروطه‌خواهان گیلان و اصفهان به سوی تهران رفتند و پایتخت را تصرف کردند. در ادامه، مجلس فوق‌العاده تشکیل شد و محمدعلی‌شاه را کنار گذاشت و احمدشاه جانشین او شد. بنابراین برکناری شاه پس از فتح تهران بود، نه پیش از حرکت نیروها. همچنین شاه برکنارشده محمدعلی‌شاه بود، نه مظفرالدین‌شاه؛ و خروج او از کشور بدون محاکمه انجام شد. (صفحهٔ ۸۵) پاسخ: گزینهٔ ۴

نمایندگان، قانون اساسی نخستین را با شتاب تنظیم کردند و موضوع عمدهٔ آن، شیوهٔ فعالیت مجلس بود؛ بنابراین، متن اولیه کاستی‌هایی داشت. تدوین متمم راهی برای تکمیل آن بود و اصولی دربارهٔ حقوق و وظایف متقابل دولت و ملت به آن افزوده شد. پس علت تدوین متمم را باید در نقص و محدودیت موضوعات قانون نخستین جست‌وجو کرد، نه در حذف مجلس یا تنظیم روابط خارجی. (صفحهٔ ۸۴) پاسخ: گزینهٔ ۲

پیروزی مشروطه در سال $1285$ شمسی رخ داد. جنگ جهانی اول در سال $1293$ شمسی آغاز شد و چهار سال طول کشید؛ پس بر اساس داده‌های متن، سال پایان آن $1293+4=1297$ است. کودتا نیز در سال $1299$ رخ داد. سه فاصلهٔ پیاپی عبارت‌اند از: پیش از جنگ $1293-1285=8$ سال، مدت جنگ $4$ سال و پس از جنگ تا کودتا $1299-1297=2$ سال. بنابراین، مجموع فاصله برابر است با $8+4+2=14$ سال. این نتیجه با تفاضل مستقیم $1299-1285=14$ نیز سازگار است. (صفحه‌های ۸۱، ۸۲، ۸۷ و ۸۸) پاسخ: گزینهٔ ۴

در جنگ جهانی اول، ایران بی‌طرفی خود را اعلام کرد، اما نیروهای انگلستان، روسیه و عثمانی وارد کشور شدند. اشغال و درگیری، همراه با قحطی، گرسنگی و بیماری، تلفات فراوانی بر مردم تحمیل کرد. (صفحه‌های ۸۷ و ۸۸) در جنگ جهانی دوم نیز اعلام بی‌طرفی مانع اشغال نشد و کمبود و گرانی مواد غذایی، گرسنگی و سوءتغذیه جان شمار زیادی از ایرانیان را گرفت. برکناری و تبعید رضاشاه، رویداد مربوط به جنگ دوم است و نمی‌توان آن را پیامد مشترک هر دو جنگ دانست. همچنین ترکیب نیروهای اشغالگر در دو جنگ یکسان نبود. (صفحهٔ ۹۱) پاسخ: گزینهٔ ۱