نمونه سوال فصل ۱ مطالعات اجتماعی نهم با جواب

در کتاب، چهار سیارهٔ نزدیک‌تر به خورشید در گروه درونی قرار گرفته‌اند و ویژگی آن‌ها داشتن سطح جامد است. زمین سومین سیاره از سمت خورشید و بنابراین یکی از اعضای همین گروه است. سیاره‌های بیرونی از گازها تشکیل شده‌اند. همچنین، وجود قمر برای برخی سیاره‌ها به معنای ستاره‌بودن آن‌ها نیست و معیار تقسیم سیاره‌ها به درونی و بیرونی نیز محسوب نمی‌شود (صفحهٔ ۳–۴). پاسخ: گزینهٔ ۳

طبق زمان بیان‌شده در کتاب، هر گردش کامل زمین به دور خورشید، $365$ روز و $6$ ساعت طول می‌کشد (صفحهٔ ۱۲). بخش روزهای کامل در این دوره برابر است با $12\times365=4380$ روز. مجموع ساعت‌های اضافی نیز $12\times6=72$ ساعت است که برابر با $72\div24=3$ روز می‌شود. بنابراین، زمان کل برابر است با $4380+3=4383$ روز. پاسخ: گزینهٔ ۱

طول جغرافیایی هر دو مکان $45^\circ E$ است؛ پس هر دو روی یک نصف‌النهار قرار دارند. عرض‌های $30^\circ N$ و $30^\circ S$ نشان می‌دهند که «الف» در نیمکرهٔ شمالی و «ب» در نیمکرهٔ جنوبی است؛ بنابراین، با وجود فاصلهٔ زاویه‌ای برابر از استوا، عرض جغرافیایی یکسانی ندارند (صفحهٔ ۶–۷). در آغاز دی، زمستان نیمکرهٔ شمالی و تابستان نیمکرهٔ جنوبی شروع می‌شود. در نتیجه، در «الف» روز کوتاه‌تر از شب و در «ب» روز بلندتر از شب است (صفحهٔ ۱۲–۱۳). پاسخ: گزینهٔ ۴

تمایل محور زمین در جریان حرکت انتقالی، موجب تغییر وضعیت تابش و پیدایش فصل‌ها می‌شود (صفحهٔ ۱۲). در آغاز دی، تابش عمودی خورشید بر مدار رأس‌الجدی است؛ در نیمکرهٔ شمالی روز به کمترین طول سالانه می‌رسد و زمستان آغاز می‌شود، اما در نیمکرهٔ جنوبی آغاز تابستان است (صفحهٔ ۱۲–۱۳). حرکت وضعی عامل توالی شب و روز است و به‌تنهایی تفاوت فصل‌ها را توضیح نمی‌دهد (صفحهٔ ۹–۱۰). برابری شب و روز نیز به اعتدالین مربوط است. پاسخ: گزینهٔ ۱

هر چرخش کامل زمین به دور محور خود، $24\ \mathrm{h}$ طول می‌کشد؛ بنابراین مدت موردنظر برابر است با $2\times24=48\ \mathrm{h}$ (صفحهٔ ۹–۱۰). با تبدیل زمان به ثانیه داریم: $t=48\times60\times60=172{,}800\ \mathrm{s}$. سرعت میانگین حرکت انتقالی زمین $30\ \mathrm{km/s}$ است (صفحهٔ ۱۲)، پس مسافت تقریبی برابر می‌شود با $d=vt=30\times172{,}800=5{,}184{,}000\ \mathrm{km}$. پاسخ: گزینهٔ ۳

ناوبری ماهواره‌ای در فعالیت‌هایی مانند امدادرسانی، حمل‌ونقل و تهیهٔ نقشه کاربرد دارد، اما این فواید به معنای بی‌خطر بودن وابستگی به دیگر کشورها نیست. وابستگی می‌تواند امکان کنترل، ایجاد اختلال یا فریب‌کاری را افزایش دهد؛ بنابراین تقویت توان داخلی راهی برای کاهش این آسیب‌پذیری است. همچنین این سامانه‌ها علاوه بر مختصات، اطلاعاتی مانند سرعت، جهت و ارتفاع فراهم می‌کنند و جی‌پی‌اس، گلوناس و بیدو به‌ترتیب متعلق به آمریکا، روسیه و چین هستند (صفحهٔ ۷–۸). پاسخ: گزینهٔ ۴

نصف‌النهارها از مبدأ به سمت شرق و غرب درجه‌بندی می‌شوند و زاویهٔ یک دور کامل زمین $360^\circ$ است (صفحهٔ ۵). چون دو محل در دو سوی مبدأ هستند، زاویهٔ مسیر عبوری از مبدأ برابر است با $40^\circ+70^\circ=110^\circ$. زاویهٔ مسیر دیگر نیز $360^\circ-110^\circ=250^\circ$ است. بنابراین، مسیر کوتاه‌تر زاویه‌ای برابر با $110^\circ$ دارد. پاسخ: گزینهٔ ۱

در نیمکرهٔ شمالی، آغاز تیر با بلندترین روز سال همراه است و روز از شب طولانی‌تر است (صفحهٔ ۱۲). پس از آن، با ادامهٔ گردش زمین به دور خورشید، طول روز به‌تدریج کاهش می‌یابد تا در آغاز پاییز، روز و شب هم‌اندازه شوند (صفحهٔ ۱۳). بنابراین، در فاصلهٔ این دو تاریخ، کاهش طول روز به معنای کوتاه‌تر بودن آن از شب نیست؛ روز تا پیش از اعتدال پاییزی همچنان بلندتر از شب است. پاسخ: گزینهٔ ۳

منظومهٔ خورشیدی مجموعه‌ای شامل خورشید و اجرامی است که پیرامون آن گردش می‌کنند؛ بنابراین، خورشید در مرکز این منظومه قرار دارد (صفحهٔ ۳). در مقیاسی بزرگ‌تر، خورشید یکی از ستاره‌های کهکشان راه شیری است و به دور مرکز این کهکشان می‌گردد (صفحهٔ ۴). پس مرکز بودن خورشید در منظومهٔ خورشیدی، به معنای مرکز بودن آن در کهکشان یا نداشتن حرکت نیست. پاسخ: گزینهٔ ۴

زمین در مدت $24$ ساعت یک دور کامل به دور محور خود می‌چرخد (صفحهٔ ۹–۱۰). یک دور کامل برابر با $360^\circ$ است؛ بنابراین زاویهٔ گردش در مدت موردنظر از تناسب به دست می‌آید: $\theta=\frac{18}{24}\times360^\circ=270^\circ$. پاسخ: گزینهٔ ۳

طول جغرافیایی، موقعیت مکان را نسبت به نصف‌النهار مبدأ مشخص می‌کند (صفحهٔ ۶–۷). شهرهای الف و ت هر دو طول جغرافیایی $30^\circ W$ دارند؛ پس روی یک نصف‌النهارند و ظهرشان هم‌زمان است. تفاوت عرض جغرافیایی آن‌ها این نتیجه را تغییر نمی‌دهد. هنگام ظهر در نصف‌النهار مبدأ، مکان‌های شرقی ظهر را پشت سر گذاشته‌اند و مکان‌های غربی هنوز به ظهر نرسیده‌اند (صفحهٔ ۱۰). در نتیجه، در لحظهٔ ظهر شهر ب، ظهر شهر پ گذشته است، ولی شهرهای الف و ت هنوز به ظهر نرسیده‌اند. پاسخ: گزینهٔ ۴

در معرفی سامانه‌های ناوبری، گلوناس به روسیه، بیدو به چین و جی‌پی‌اس به آمریکا نسبت داده شده است. همچنین سنجش ارتفاع نسبت به سطح دریا، جهت حرکت و کمک به یافتن حادثه‌دیدگان از کاربردهای این فناوری است (صفحهٔ ۷–۸). بنابراین، ترکیب گلوناس، روسیه و اندازه‌گیری ارتفاع درست است. در دو گزینهٔ دیگر، کشور سازنده اشتباه معرفی شده و در گزینهٔ مربوط به تغییر طول روز و شب، قابلیتی به سامانه نسبت داده شده که در کاربردهای آن وجود ندارد. پاسخ: گزینهٔ ۱