نمونه سوال فصل ۲ مطالعات اجتماعی نهم با جواب

محل برخورد جریان‌های گرم و سرد از نواحی مهم صید ماهی است؛ اما این ویژگی به معنای آسیب‌ناپذیر بودن ذخایر آن نیست. کتاب تأکید می‌کند که برداشت انبوه و پیوسته، هنگامی که فرصت تولیدمثل را از ماهی‌ها بگیرد، به بوم‌سازگان آب‌ها لطمه می‌زند. بنابراین کنترل صید در چنین منطقه‌ای نیز لازم است. همچنین دفن زباله‌های اتمی در اعماق از نمونه‌های آسیب به اقیانوس‌هاست و صید پیشرفته در اعماق نیز از ضرورت حفاظت نمی‌کاهد (صفحهٔ ۲۲). پاسخ: گزینهٔ ۴

طبق داده‌های نقشه، دمای تیر و دی در آمین به‌ترتیب $+18\ ^\circ\mathrm{C}$ و $+3\ ^\circ\mathrm{C}$ است؛ پس فاصلهٔ دمایی آن برابر است با $18-3=15\ ^\circ\mathrm{C}$. این دماها در کییف به‌ترتیب $+21\ ^\circ\mathrm{C}$ و $-6\ ^\circ\mathrm{C}$ هستند؛ بنابراین فاصلهٔ دمایی کییف برابر است با $21-(-6)=27\ ^\circ\mathrm{C}$. در نتیجه، فاصلهٔ دمایی کییف به‌اندازهٔ $27-15=12\ ^\circ\mathrm{C}$ بیشتر است (صفحهٔ ۲۵). پاسخ: گزینهٔ ۳

قله‌های نوک‌تیز، دامنه‌های پرشیب و دره‌های تنگ، از ویژگی‌های کوه‌های بسیار مرتفع و جوان‌اند. در مقابل، با گذشت زمان و اثر فرسایش، قله‌ها گردتر و شیب دامنه‌ها ملایم‌تر می‌شود؛ بنابراین توصیف کوهستان الف با ناهمواری جوان و توصیف کوهستان ب با اثر طولانی‌تر فرسایش سازگار است (صفحهٔ ۱۸). حرکت ورقه‌ها در پیدایش کوه‌ها نقش دارد، اما هوازدگی و انواع فرسایش می‌توانند شکل آن‌ها را پس از پیدایش تغییر دهند (صفحهٔ ۱۹). پاسخ: گزینهٔ ۱

طبق رابطهٔ ارائه‌شده در کتاب، به‌ازای هر $1000\ \text{متر}$ افزایش ارتفاع، دمای هوا $6\ \text{درجهٔ سانتی‌گراد}$ کاهش می‌یابد (صفحهٔ ۲۵). اختلاف ارتفاع دو ایستگاه برابر است با: $2000-500=1500\ \text{متر}$. بنابراین میزان کاهش دما برابر می‌شود با: $\frac{1500}{1000}\times6=9\ \text{درجهٔ سانتی‌گراد}$. دمای ایستگاه بالاتر از رابطهٔ $18-9=9\ \text{درجهٔ سانتی‌گراد}$ به دست می‌آید. پاسخ: گزینهٔ ۳

کتاب افزایش استفاده از سوخت‌های فسیلی در خودروها و فعالیت‌های صنعتی را با افزایش گازهای گلخانه‌ای و گرم‌شدن زمین مرتبط می‌داند و کمک به کاهش آلودگی را نیز از دلایل توجه به انرژی هسته‌ای معرفی می‌کند (صفحه‌های ۲۵ و ۲۶). بااین‌حال، پسماند اتمی پرتوزاست و می‌تواند در درازمدت آب و خاک را آلوده کند؛ بنابراین مزیت یادشده، خطر پسماند را نفی نمی‌کند. همچنین گازهای گلخانه‌ای به‌طور طبیعی در هواکره حضور دارند، اما فعالیت صنعتی انسان می‌تواند حجم و ترکیب آن‌ها را برهم بزند (صفحهٔ ۲۸). پاسخ: گزینهٔ ۴

ورقه‌ها بخش‌هایی از قاره‌ها و کف اقیانوس‌ها را شامل می‌شوند و جابه‌جایی سالانهٔ آن‌ها بسیار اندک است؛ بااین‌حال، تداوم این حرکت در طول میلیون‌ها سال می‌تواند رشته‌کوه، چین‌خوردگی، گسل و کوه آتشفشانی پدید آورد. پس سرعت کم حرکت به معنای ناچیز بودن اثر آن در زمان طولانی نیست. همچنین فرسایش آبی و بادی در گروه عوامل بیرونی قرار می‌گیرند، نه عوامل ایجادکنندهٔ چین‌خوردگی و گسل (صفحه‌های ۱۸ و ۱۹). پاسخ: گزینهٔ ۲

تغییر اقلیم به دگرگونی بلندمدت دما، بارش و وضعیت جوی گفته می‌شود؛ بنابراین یک سرمای کوتاه‌مدت به‌تنهایی آن را رد نمی‌کند. کتاب کمبود آب، آسیب به تولید محصولات و امنیت غذایی، و مهاجرت اجباری را در شمار پیامدهای تغییر اقلیم آورده است. در نتیجه، همراهی کاهش پایدار بارش با افت تولید و ترک اجباری محل زندگی، با مطالب کتاب سازگار است؛ هرچند این گزارش به‌تنهایی علت همهٔ رخدادها را اثبات نمی‌کند. همچنین جابه‌جایی جانوران و گیاهان ممکن است محدود یا ناممکن شود (صفحهٔ ۲۶). پاسخ: گزینهٔ ۴

طبق شکل کتاب، خشکی‌ها در نیمکرهٔ شمالی $40\%$ و در نیمکرهٔ جنوبی $18\%$ از مساحت همان نیمکره را اشغال می‌کنند (صفحهٔ ۱۶). چون دو نیمکره مساحت برابری دارند، مساحت هرکدام را $100$ واحد فرض می‌کنیم. در این صورت، مساحت خشکی‌های شمالی $40$ واحد و خشکی‌های جنوبی $18$ واحد است. بنابراین سهم خشکی‌های نیمکرهٔ جنوبی از کل خشکی‌های زمین برابر است با: $\frac{18}{40+18}=\frac{18}{58}=\frac{9}{29}$. پاسخ: گزینهٔ ۱

بر اساس ترکیب هواکره، سهم نیتروژن $78\%$ و سهم اکسیژن $21\%$ است؛ بنابراین سایر گازها $1\%$ از جو را تشکیل می‌دهند (صفحهٔ ۲۳). اختلاف سهم اکسیژن و سایر گازها برابر است با $21-1=20$ واحد درصد. در نمودار دایره‌ای، اختلاف زاویهٔ این دو بخش برابر می‌شود با $\frac{20}{100}\times360^\circ=72^\circ$. پاسخ: گزینهٔ ۱

ملاک بیان‌شده در کتاب، دوری یا نزدیکی به استواست، نه صرفاً حرکت به سمت شمال. در حرکت از مجاورت قطب جنوب به استوا، عرض جغرافیایی کاهش می‌یابد، تابش عمودی‌تر می‌شود و روند کلی دما افزایشی است. پس از عبور از استوا و حرکت به سوی قطب شمال، فاصله از استوا افزایش می‌یابد؛ بنابراین تابش مایل‌تر و روند کلی دما کاهشی می‌شود. این نتیجه با فرض بررسی اثر عرض جغرافیایی و زاویهٔ تابش بیان می‌شود (صفحهٔ ۲۴). پاسخ: گزینهٔ ۳

سطح نسبتاً هموار، ارتفاع زیاد و منتهی شدن به زمین‌های پست‌تر، در کنار هم ویژگی‌های فلات را نشان می‌دهند؛ پس هموار بودن این ناحیه به معنای جلگه بودن آن نیست (صفحه‌های ۱۷ و ۱۸). ایجاد کشتزارهای پلکانی نمونه‌ای از تغییر محیط به دست انسان برای بهره‌برداری است (صفحهٔ ۲۰). در مقابل، هوازدگی در گروه عوامل طبیعی بیرونی قرار می‌گیرد، نه عوامل درونی مانند حرکت ورقه‌ها (صفحه‌های ۱۸ و ۱۹). بنابراین هر سه تشخیص در گزینهٔ چهارم درست است. پاسخ: گزینهٔ ۴

در تعریف کتاب، ریزش‌های جوی و آب‌های یخ‌زده نیز در آب‌کره جای می‌گیرند؛ بنابراین برف، حتی هنگام سقوط در هوا، از اجزای آب‌کره محسوب می‌شود (صفحهٔ ۱۶). همچنین پوستهٔ زمین در زیر دریاها و اقیانوس‌ها ادامه دارد؛ پس بخش سنگی بستر اقیانوس متعلق به سنگ‌کره است، نه آب‌کره (صفحهٔ ۲۱–۲۲). پاسخ: گزینهٔ ۱