نمونه سوال درس ۶ دین و زندگی دوازدهم با جواب

امداد عام به این معناست که انسان‌ها می‌توانند امکانات خدادادی، مانند توان فکری و اراده، را در مسیر انتخاب‌شدهٔ خود به کار گیرند؛ ازاین‌رو برخورداری هر دو فرد از این امکانات، نشانهٔ تأیید هر دو مسیر نیست (صفحهٔ ۷۰–۷۱). از سوی دیگر، فراهم‌شدن زمینه‌ای هدایتگر برای کسی که با نیت پاک در راه حق می‌کوشد، از جلوه‌های توفیق الهی است. حق‌پذیری نیز در استفاده از چنین زمینه‌ای نقش دارد و توفیق جای تلاش و انتخاب انسان را نمی‌گیرد (صفحهٔ ۷۱). در نتیجه، تنها گزینهٔ چهارم هر دو بخش موقعیت را درست تبیین می‌کند. پاسخ: گزینهٔ 4

امتحان الهی برای رفع ناآگاهی خداوند نیست؛ زیرا او به درون انسان‌ها علم دارد. قرارگرفتن انسان در موقعیت‌های گوناگون، استعدادهای او را پرورش می‌دهد و حقیقت گرایش‌ها و ادعاهایش را آشکار می‌کند؛ بنابراین گزینهٔ دوم درست است (صفحهٔ ۶۷–۶۸). همچنین، عمومی بودن ابتلاء به معنای یکسان بودن مرتبهٔ امتحان همگان نیست و عبور موفق از هر مرحله، انسان را برای آزمون‌های بالاتر آماده می‌کند؛ پس گزینه‌های سوم و چهارم نیز نادرست‌اند (صفحهٔ ۶۸). پاسخ: گزینهٔ 2

در املاء و استدراج، کسی که بر باطل اصرار دارد و از گناه خشنود است، مهلت و نعمت بیشتری می‌یابد؛ اما خودش با نحوهٔ استفاده از این امکانات، بار گناهش را سنگین‌تر می‌کند. بنابراین این سنت اختیار او را از بین نمی‌برد و افزایش نعمت نیز لزوماً نشانهٔ رضایت خداوند نیست (صفحهٔ ۷۲–۷۳). از سوی دیگر، ابتلاء شامل مؤمنان نیز می‌شود و افزایش ایمان می‌تواند با افزایش امتحان همراه باشد؛ پس دشواری فرد مؤمن، به‌خودی‌خود کاهش ایمان یا کیفر گناه را اثبات نمی‌کند (صفحهٔ ۶۸). هرچند اعمال گذشته در بسیاری از رخدادهای آینده اثر دارند، نمی‌توان این رابطه را به این ادعا تبدیل کرد که هر دشواری حتماً نتیجهٔ گناه است (صفحهٔ ۷۴). پاسخ: گزینهٔ 1

در توضیح گستردگی امتحان الهی، قضاوت انسان دربارهٔ افرادی که با آنان روبه‌رو می‌شود نیز از موقعیت‌های امتحان شمرده شده است. بنابراین، امتحان به حوادث بزرگ یا رفتارهای آشکار محدود نیست و برخورد بدبینانه در اندیشه نیز می‌تواند مصداق ناکامی در آن باشد. سکوت دانش‌آموز، به‌تنهایی به معنای موفقیت او در این موقعیت نیست. (صفحهٔ ۶۹–۷۰) پاسخ: گزینهٔ ۲

در آیهٔ مورد استناد، برای هر کار نیک پاداشی برابر با $10$ برابر آن و برای هر کار بد کیفری به اندازهٔ همان کار بیان شده است. با فرض‌های سؤال، مجموع پاداش برابر است با $4\times10=40$ و مجموع کیفر برابر است با $5\times1=5$. بنابراین نسبت موردنظر برابر می‌شود با $\frac{40}{5}=8$. این محاسبه فقط مقایسهٔ دو مجموع است و به معنای کسر کیفر از پاداش نیست. (صفحهٔ ۶۵–۶۷) پاسخ: گزینهٔ ۳

کتاب، بیماری و سلامت را از زمینه‌های امتحان می‌داند و نتیجهٔ امتحان را به چگونگی برخورد انسان با موقعیت وابسته می‌کند. (صفحهٔ ۶۸–۶۹) همچنین بیان می‌کند که حوادث آینده در موارد بسیاری از رفتارهای خوب یا بد گذشته تأثیر می‌پذیرند؛ این سخن به معنای آن نیست که هر بیماری حتماً معلول گناه بیمار است. (صفحهٔ ۷۴) پس نباید از وقوع بیماری، گناهکار بودن فرد را نتیجه گرفت. افزون بر این، امتحان بودن یک حادثه با تأثیر احتمالی رفتار گذشته در پیدایش آن ناسازگار نیست و نیکوکاری نیز به معنای حذف همهٔ موقعیت‌های دشوار امتحان نیست. پاسخ: گزینهٔ ۴

در بیان جلوه‌های سبقت رحمت بر غضب، میان ثبت نیکی و گناه تفاوت گذاشته شده است: نیکی بدون تأخیر ثبت می‌شود، اما برای گناهکار فرصتی در نظر گرفته می‌شود تا توبه و جبران کند؛ اگر توبه نکند، گناه ثبت می‌شود. همچنین چندبرابر شدن به پاداش نیکی مربوط است، نه کیفر بدی؛ کیفر بدی به اندازهٔ همان عمل است. بنابراین، مهلت دادن به معنای حذف قطعی گناه نیست و رحمت الهی نیز به معنای چندبرابر کردن مجازات نیست. (صفحهٔ ۷۲) پاسخ: گزینهٔ ۱

روایت امام صادق علیه‌السلام دو مقایسه دارد: نخست، تعداد کسانی که گناهان در مرگ آنان مؤثر است، بیشتر از کسانی معرفی شده که بر اثر رسیدن به سرآمد عمر می‌میرند؛ دوم، کسانی که احسان سبب طولانی شدن زندگی‌شان شده، از کسانی که به عمر اصلی خود زندگی می‌کنند بیشتر دانسته شده‌اند. پس روایت ناظر به اثر رفتار در زندگی دنیوی است و میان علت‌های یادشده تفاوت می‌گذارد. در عین حال، از این مقایسهٔ تعداد نمی‌توان نتیجه گرفت که هر نیکوکار حتماً از هر گناهکار بیشتر عمر می‌کند یا طول عمر، به‌تنهایی معیار تشخیص نیکوکاری است. (صفحهٔ ۷۴) پاسخ: گزینهٔ ۳

سنت ابتلاء با یک موفقیت پایان نمی‌یابد؛ عبور موفق از یک مرحله می‌تواند فرد را برای مرتبه‌ای بالاتر و امتحان‌هایی تازه آماده کند. همچنین فراگیر بودن ابتلاء به این معناست که هیچ گروهی از اصل آن بیرون نیست، نه اینکه مرتبه و شرایط آزمون همگان یکسان باشد. (صفحهٔ ۶۸) از سوی دیگر، امور مطلوب و نامطلوب هر دو می‌توانند وسیلهٔ امتحان باشند؛ بنابراین امکانات تازه و دشواری بعدی هر دو موقعیت‌هایی هستند که نحوهٔ تصمیم و عمل فرد در آنها اهمیت دارد. نمی‌توان صرف برخورداری را پایان امتحان یا صرف دشواری را نشانهٔ شکست قبلی دانست. (صفحات ۶۸ و ۶۹) پاسخ: گزینهٔ ۴

در بحث توفیق الهی، علاوه بر فراهم شدن زمینه‌های مناسب بیرونی، آمادگی‌های درونی انسان نیز مؤثر دانسته شده است. کتاب برای توضیح این موضوع، از مخاطبانی سخن می‌گوید که با شنیدن آیات مشترک، یکی در ایمان پیش می‌رود و دیگری بر لجاجت خود می‌افزاید. پس وجود فرصت مشترک، نتیجهٔ یکسان را ضروری نمی‌کند و روحیهٔ حق‌پذیری در بهره‌گیری از آن نقش دارد (صفحهٔ ۷۱). سه عبارت دیگر، یا نقش درون را انکار می‌کنند یا هر تفاوتی در نتیجه را به تفاوت شرایط بیرونی نسبت می‌دهند. پاسخ: گزینهٔ ۳

کتاب، قانونمندی را هم در طبیعت و هم در زندگی فردی و اجتماعی انسان جاری می‌داند. آشنایی با قوانین حاکم بر زندگی، به انسان کمک می‌کند رویدادهای خوشایند و ناخوشایند را درست‌تر بفهمد و روابط خود با خدا، خود، دیگران و خلقت را سامان دهد (صفحهٔ ۶۷). از سوی دیگر، قانونمندی جهان زمینهٔ به‌کارگیری اختیار است، نه نفی آن (صفحهٔ ۶۴). بنابراین، این شناخت نه تصمیم‌گیری را بی‌معنا می‌کند و نه انسان را از امتحان‌های زندگی معاف می‌سازد؛ زیرا ابتلاء فراگیر و همیشگی است (صفحهٔ ۶۸). پاسخ: گزینهٔ ۱

ابتلاء، سنتی فراگیر است و مؤمن و کافر و برخوردار و محروم را شامل می‌شود؛ بنابراین استفاده از امکانات الهی، کسی را از امتحان خارج نمی‌کند (صفحهٔ ۶۸). در امداد عام نیز امکانات در اختیار هر دو گروهِ پذیرنده و مخالف حق قرار می‌گیرد تا در مسیر انتخاب‌شدهٔ خود فعالیت کنند؛ پس برخورداری از امکانات به‌تنهایی دلیل تأیید رفتار فرد نیست (صفحه‌های ۷۰ و ۷۱). اگر انسان بر باطل اصرار ورزد و نعمت و مهلت را با انتخاب خود به وسیلهٔ گناه بیشتر تبدیل کند، املاء و استدراج دربارهٔ او تحقق می‌یابد. این وضعیت، اختیار او را از میان نمی‌برد، بلکه نتیجهٔ نحوهٔ استفادهٔ او از فرصت‌هاست (صفحه‌های ۷۲ و ۷۳). بنابراین، شمول این سنت‌ها نسبت به یک فرد، با یکدیگر ناسازگار نیست. پاسخ: گزینهٔ ۴