نمونه سوال درس ۸ عربی دهم با جواب

«رَجا» به معنای امید داشت، «رَکْب» به معنای کاروان سواران و «قُرْب» به معنای نزدیکی است. «مَصانِع» نیز در این درس، آب‌انبارهای بیابانی معنا می‌دهد. پس مفهوم عبارت این است که کاروان امید داشت آب‌انبارها نزدیک باشند. نباید «رَجا» را کمک خواستن یا «قُرْب» را دوری ترجمه کرد. (صفحهٔ ۱۰۷ و ۱۰۸) پاسخ: گزینهٔ ۴

تلمیع به آمیختن بخش‌هایی از دو زبان در یک شعر گفته می‌شود؛ بنابراین ترکیب بخش‌های فارسی و عربی می‌تواند مصداق آن باشد. کنار هم گذاشتن اصل و ترجمه، کاربرد چند واژهٔ عربی و سروده‌شدن شعر به دست شاعری خاص، هیچ‌یک به‌تنهایی ملاک این آرایه نیست. نام شاعران در مقدمه، جنبهٔ نمونه دارد، نه محدودکردن این نوع شعر به آنان. (صفحهٔ ۱۰۵ و ۱۰۶) پاسخ: گزینهٔ ۲

در این گروه، اسم فاعل و اسم مفعول هر دو با «مُـ» آغاز می‌شوند؛ تفاوت آن‌ها در حرکت حرف پیش از آخر است: کسره برای اسم فاعل و فتحه برای اسم مفعول. بنابراین «مُرْسَل» اسم مفعول و به معنای فرستاده‌شده است. «مُشاهَد» دیده‌شده، «مُقَلِّد» تقلیدکننده و «مُنْتَظَر» مورد انتظار معنا می‌دهند؛ پس توضیح آن‌ها در سایر گزینه‌ها نادرست است. (صفحهٔ ۱۰۹ و ۱۱۰) پاسخ: گزینهٔ ۳

تعریف اسم فاعل تنها به انجام‌دهندهٔ کار محدود نیست و دارندهٔ حالت را نیز شامل می‌شود. ازاین‌رو «مُنْکَسِر» با وجود بیان حالت، در جدول اسم فاعل آمده است. همچنین در گروه دوم، آغاز مشترک «مُـ» برای یکسان‌دانستن نوع دو واژه کافی نیست؛ برای نمونه «مُشاهِد» اسم فاعل و «مُشاهَد» اسم مفعول است. وزن فاعِل نیز مربوط به گروه اول است، نه همهٔ فعل‌ها. (صفحهٔ ۱۰۹ و ۱۱۰) پاسخ: گزینهٔ ۲

اسم‌های فاعل عبارت‌اند از «مُنْتَظِر»، «مُسْتَخْرِج» و «عالِم»؛ پس سه مورد داریم. «مَصنوع»، «مُقَلَّد» و «مَعبود» اسم مفعول‌اند؛ پس این گروه نیز سه مورد دارد. «صَبّار» و «غَفّار» بر وزن فَعّال و نشان‌دهندهٔ شدت یا فراوانی صفت و کارند؛ بنابراین دو اسم مبالغه داریم. ترتیب خواسته‌شده سه، سه و دو است. (صفحهٔ ۱۰۹، ۱۱۰ و ۱۱۱) پاسخ: گزینهٔ ۴

«حَدّاد» و «غَفّار» هر دو بر وزن فَعّال‌اند، اما اولی نام شغل و به معنای آهنگر است و دومی اسم مبالغه و به معنای بسیار آمرزنده. در گزینهٔ اول، هر دو واژه اسم مبالغه‌اند؛ در گزینهٔ دوم، هر دو نام ابزار یا دستگاه‌اند. در گزینهٔ چهارم نیز وزن‌ها متفاوت‌اند و دو واژه به‌ترتیب اسم فاعل و اسم مفعول هستند. بنابراین تنها زوج سوم هر دو شرط را دارد. (صفحهٔ ۱۰۹، ۱۱۱ و ۱۱۲) پاسخ: گزینهٔ ۳

در ملمّع حافظ، تکرار آزمودنِ چیزی که پیش‌تر آزموده شده، با پشیمانی پیوند دارد. در ملمّع سعدی، طولانی‌شدن زمان انتظار، امید او به آمدن محبوب را از بین نبرده است. این دو مضمون را نباید به یک حکم کلی دربارهٔ ناامیدی هر دو شاعر تبدیل کرد. همچنین سعدی از جدایی رنج می‌برد و محبت را چنان پایدار می‌بیند که حتی پس از مرگ نیز نشانهٔ آن باقی است؛ حافظ نیز ملامت را پایان عشق معرفی نمی‌کند. (صفحهٔ ۱۰۶ و ۱۰۷) پاسخ: گزینهٔ ۱

«مَصانِع» آب‌انبارهای بیابان، «وُکَنات» لانه‌ها و «فَلَوات» بیابان‌ها هستند؛ پس هر سه بر مکان دلالت دارند. در مقابل، «رَکْب» گروه سواران، «عَشیَّة» آغاز شب و «عُداة» دشمنان است؛ بنابراین هر یک از سه مجموعهٔ دیگر، واژه‌ای غیرمکانی دارد (صفحهٔ ۱۰۸). پاسخ: گزینهٔ ۴

در گروه دوم مشتق‌ها، اسم فاعل و اسم مفعول با «مُـ» آغاز می‌شوند و تفاوت اصلی آن‌ها در حرکت حرف پیش از آخر است: کسره برای اسم فاعل و فتحه برای اسم مفعول (صفحهٔ ۱۱۰). بنابراین «مُقَلِّد» به معنای تقلیدکننده است و با تبدیل کسرهٔ لام به فتحه، «مُقَلَّد» به معنای تقلیدشده یا مورد تقلید ساخته می‌شود؛ این تغییر نه زمان را عوض می‌کند و نه اسم مبالغه می‌سازد (صفحهٔ ۱۰۹). پاسخ: گزینهٔ ۱

در واژه‌نامه، «رُفات» به معنای استخوان پوسیده و «وُدّ» به معنای عشق آمده است (صفحهٔ ۱۰۸). سعدی با تصویر یافتن بوی محبت در بقایای جسم، عشق خود را فراتر از عمر جسمانی معرفی می‌کند؛ بنابراین سخن او نه توصیف خوش‌بویی ظاهری است و نه بیان پایان محبت یا تبدیل آن به دشمنی (صفحهٔ ۱۰۷). پاسخ: گزینهٔ ۲

در آموزهٔ مربوط به دانش، گسترش و در اختیار دیگران گذاشتن آن، زکات دانش معرفی شده است (صفحهٔ ۱۱۶). در آموزهٔ مربوط به سفر نیز بزرگیِ فرد با خدمت‌کردن به همراهان پیوند دارد، نه با خودداری از کمک به آنان (صفحهٔ ۱۱۴ و صفحهٔ ۱۱۵). بنابراین رفتاری با هر دو آموزه سازگار است که هم شامل انتقال آموخته‌های سودمند باشد و هم مشارکت در خدمت به همراهان. پاسخ: گزینهٔ ۲

در جملهٔ نخست، «الْعالِمُ» مبتدا، «الصّالِحُ» صفت و «مَحْمودٌ» خبر است. در جملهٔ دوم، «نَشْرُ» مبتدا، «الْعِلْمِ» مضاف‌الیه و «خَیْرٌ» خبر است. در جملهٔ سوم نیز «خادِمُ» مبتدا، «الْقَوْمِ» مضاف‌الیه و «عالِمٌ» خبر است. این تحلیل بر کاربرد مبتدا و خبر در جمله‌های اسمیه و تشخیص ترکیب اضافی در تمرین‌های درس تکیه دارد (صفحهٔ ۱۱۵ و صفحهٔ ۱۱۶). پس تعداد مبتداها $3$، خبرها $3$ و مضاف‌الیه‌ها $2$ است. پاسخ: گزینهٔ ۳