تمرین ۱
بهنظر میرسد کودکانی که زبان مادریشان فارسی نیست، در دورهٔ دبستان مشکلات بیشتری برای یادگیری مفاهیم درسی دارند. با انتخاب یک جامعهٔ آماری محدود (از نظر پایهٔ تحصیلی، جنسیت، منطقه، زبان مادری و...) و انتخاب متغیر مناسب، این مسئله را بهصورت دقیق و شفاف بیان کنید.
جواب گامبهگام
گام ۱: جامعهٔ آماری را محدود میکنیم: دانشآموزان پسر پایهٔ سوم دبستان مدارس دولتی شهر ارومیه (یا یک منطقهٔ مشخص) که زبان مادریشان ترکی آذربایجانی است، و گروه مقایسه: دانشآموزان همان پایه، جنسیت و منطقه که زبان مادریشان فارسی است.
گام ۲: متغیر مناسب را انتخاب میکنیم: «نمرهٔ درس ریاضی (یا علوم) در آزمون پایان نیمسال اول» که کمّی و با مقیاس نسبتی است و اندازهگیری آن در همهٔ مدارس یکسان است (آزمون یکسان یا آزمون استاندارد).
گام ۳: مسئله را دقیق و شفاف بیان میکنیم:
«آیا میانگین (و میانهٔ) نمرهٔ درس علوم در آزمون پایان نیمسال اول دانشآموزان پسر پایهٔ سوم دبستانهای دولتی منطقهٔ ۱ ارومیه که زبان مادریشان ترکی است، کمتر از میانگین (و میانهٔ) نمرهٔ همین آزمون در دانشآموزان همپایه، همجنس و هممنطقه با زبان مادری فارسی است؟»
گام ۴: نکته: برای بیان دقیقتر، شاخص مقایسه (میانگین و میانه) و زمان اندازهگیری (نیمسال اول سال تحصیلی جاری) را هم مشخص کردهایم تا همهٔ اجراکنندگان برداشت یکسانی از مسئله داشته باشند. انتخابهای دیگر (پایه، منطقه، زبان مادری، متغیر) نیز ممکن است.
جواب نهایی
1) نمونهای از بیان دقیق مسئله: «آیا میانگین و میانهٔ نمرهٔ درس علوم در آزمون پایان نیمسال اول دانشآموزان پسر پایهٔ سوم دبستانهای دولتی منطقهٔ ۱ ارومیه با زبان مادری ترکی، کمتر از دانشآموزان همپایه، همجنس و هممنطقه با زبان مادری فارسی است؟» (پاسخهای دیگر هم ممکن است.)