کار در کلاس، سؤال ۲
ادامه از صفحهٔ ۳۶
دو مدرسهٔ دورهٔ دوم متوسطه، که تعداد دانشآموزانشان تقریباً برابر بود، در سال گذشته با تغییر برنامهها و کادر آموزشیشان، وضعیت قبولی دانشآموزان خود را در ۱۵ دانشگاه برتر کشور بهبود دادند. مدرسهٔ اول قبولیهایش ۲۰۰ درصد افزایش داشت و مدرسهٔ دوم ۲۰ درصد. فرض میکنیم اولیا برای انتخاب مدرسهٔ فرزندان خود محدودیتی ندارند.
الف) در این مسئله، متغیر «قبولی در ۱۵ دانشگاه برتر کشور» (قبول شدن / قبول نشدن) چه نوع متغیری است؟ کمّی یا کیفی؟
ب) با توجه به این اطلاعات، کدام مدرسه را به اولیا پیشنهاد میکنید؟
پ) افزایش ۲۰۰ درصدی و ۲۰ درصد به چه معناست؟ توضیح دهید.
ت) فرض کنید در مدرسهٔ اول، تعداد قبولیها قبلاً ۱ نفر بوده و با تغییر کادر آموزشی ۳ نفر شده است (۲۰۰٪ افزایش) و در مدرسهٔ دوم، تعداد قبولیها ۷۰ نفر بوده و با تغییر کادر آموزشی ۸۴ نفر شده است (۲۰٪ افزایش). اکنون کدام مدرسه را پیشنهاد میکنید؟
ث) در گزارش متغیرهای کیفی، ارائهٔ درصد بدون مشخصکردن تعداد، چگونه میتواند گمراهکننده باشد؟
جواب گامبهگام
گام ۱ (الف): «قبول شدن / قبول نشدن» یک ویژگی غیرعددی با دو حالت است و اندازهگیری عددی نیست، پس متغیر کیفی (اسمی) است.
گام ۲ (ب): فقط درصد افزایش را میدانیم و تعداد قبولیهای قبلی را نمیدانیم. مدرسهای که قبلاً قبولی کمی داشته، با افزایش چند نفر هم درصد بزرگی میگیرد. پس با این اطلاعات نمیتوان با اطمینان مدرسهای را پیشنهاد کرد. باید تعداد قبولیها را هم بدانیم. اگر ناچار به انتخاب باشیم، فقط با نگاه به درصد، مدرسهٔ اول جذابتر به نظر میرسد، ولی این انتخاب مطمئن نیست.
گام ۳ (پ): افزایش ۲۰۰ درصدی یعنی تعداد قبولیها به اندازهٔ ۲ برابر مقدار قبلی زیاد شده و در مجموع ۳ برابر شده است:
افزایش ۲۰ درصدی یعنی ۰٫۲ برابر مقدار قبلی به آن اضافه شده و در مجموع ۱٫۲ برابر شده است:
گام ۴ (ت): مدرسهٔ اول از ۱ نفر به ۳ نفر رسیده، یعنی فقط ۲ نفر اضافه شده است. مدرسهٔ دوم از ۷۰ نفر به ۸۴ نفر رسیده، یعنی نفر اضافه شده است. تعداد قبولیهای مدرسهٔ دوم (۸۴ نفر) بسیار بیشتر از مدرسهٔ اول (۳ نفر) است، پس مدرسهٔ دوم را پیشنهاد میکنیم.
گام ۵ (ث): درصد بهتنهایی اندازهٔ گروه یا تعداد پایه را نشان نمیدهد. یک درصد بزرگ ممکن است از تغییر چند نفر در گروهی کوچک به دست آمده باشد (مثل ۱ نفر به ۳ نفر). یک درصد کوچکتر ممکن است تغییر تعداد زیادی از افراد را نشان دهد (مثل ۷۰ به ۸۴). این موضوع خواننده را گمراه میکند. به همین دلیل گزارش درصد باید همراه با تعداد باشد.
جواب نهایی
الف) کیفی (اسمی)
ب) با درصد تنها نمیتوان تصمیم گرفت و تعداد قبولیها هم لازم است؛ فقط با نگاه به درصد، مدرسهٔ اول جذابتر به نظر میرسد.
پ) ۲۰۰٪ افزایش یعنی ۳ برابر شدن تعداد قبلی و ۲۰٪ افزایش یعنی ۱٫۲ برابر شدن آن.
ت) مدرسهٔ دوم (۸۴ نفر در برابر ۳ نفر)
ث) درصد بدون تعداد، اندازهٔ گروه را پنهان میکند و تغییر کوچکی در گروه کوچک میتواند درصد بزرگی بسازد.