۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

حل تمرین صفحه ۹۶ ریاضی و آمار دهم

جواب گام‌به‌گام ۷ تمرین صفحهٔ ۹۶ کتاب ریاضی و آمار ۱.

  • ریاضی و آمار ۱
  • فصل ۳: کار با داده‌های آماری
  • پایهٔ دهم
  • به‌روزرسانی: ۲۰ آبان ۱۴۰۵

صورت هر تمرین همان متن کتاب است. جواب را هوش مصنوعی گام‌به‌گام نوشته و هوش مصنوعی دیگری از یک شرکت دیگر، بی‌آنکه آن را ببیند، همان تمرین را حل کرده؛ فقط جوابی این‌جا آمده که هر دو به آن رسیده‌اند. اول خودت روی کاغذ حل کن، بعد راهت را با گام‌ها مقایسه کن.

تمرین ۱

یک نمونهٔ ۲ تایی از اعداد ۱ تا ۶ انتخاب کنید. اگر بخواهید این نمونه حتماً تصادفی باشد، چه راهی را پیشنهاد می‌کنید. اگر بخواهید واحدهای انتخابی این نمونهٔ تصادفی، تکراری نباشند، چگونه این کار را انجام می‌دهید؟

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: جامعهٔ ما اعداد {1,2,3,4,5,6}\{1,2,3,4,5,6\} است و باید ۲ عدد از آن‌ها را به‌صورت تصادفی انتخاب کنیم؛ یعنی هر عدد شانس برابر برای انتخاب شدن داشته باشد.

گام ۲: روش تصادفی: یک تاس سالم را دو بار می‌اندازیم. عددی که در هر پرتاب می‌آید، یک عضو نمونه است. چون هر وجه تاس احتمال برابر 16\frac{1}{6} دارد، انتخاب تصادفی است. (روش دیگر: ۶ کاغذ شماره‌دار را در کیسه بریزیم و بدون نگاه کردن ۲ کاغذ برداریم.)

گام ۳: روش بدون تکرار: اگر در پرتاب دوم عددی آمد که در پرتاب اول آمده بود، آن را نادیده می‌گیریم و تاس را دوباره می‌اندازیم تا عدد جدیدی بیاید. در روش کاغذها، کاغذ برداشته‌شده را دوباره به کیسه برنمی‌گردانیم؛ در این صورت عدد تکراری پیش نمی‌آید.

گام ۴: مثال: پرتاب اول ۴، پرتاب دوم ۴ (تکراری، کنار گذاشته می‌شود)، پرتاب سوم ۲؛ نمونه {4,2}\{4,2\} است. (پاسخ‌های دیگر هم ممکن است، مثلاً استفاده از اعداد تصادفی ماشین‌حساب.)

جواب نهایی

1) با دو بار پرتاب یک تاس سالم (یا برداشتن دو کاغذ شماره‌دار از کیسه) نمونه تصادفی می‌گیریم؛ برای نداشتن تکرار، عدد تکراری را نادیده می‌گیریم و دوباره پرتاب می‌کنیم (یا کاغذ برداشته‌شده را برنمی‌گردانیم).

تمرین ۲

سؤال ۱ را برای اعداد ۱ تا ۳۶ تکرار کنید. (راهنمایی: می‌توانید از پرتاب دو تاس به‌عنوان روشی برای انتخاب اعداد ۱ تا ۳۶ استفاده کنید.)

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: باید هر یک از اعداد ۱ تا ۳۶ شانس برابری برای انتخاب شدن داشته باشد. یک تاس فقط ۶ حالت دارد، اما پرتاب دو تاس 6×6=366\times 6=36 حالت هم‌شانس می‌دهد.

گام ۲: یک تاس را «سطر» و تاس دیگر را «ستون» بگیرید. اگر تاس اول aa و تاس دوم bb آمد، عدد انتخابی را این‌طور می‌سازیم:

n=6(a−1)+bn=6(a-1)+b

مثلاً (1,1)→1(1,1)\to 1، (1,6)→6(1,6)\to 6، (2,1)→7(2,1)\to 7، (3,4)→16(3,4)\to 16 و (6,6)→36(6,6)\to 36. هر عدد از ۱ تا ۳۶ دقیقاً با یک جفت پرتاب متناظر است.

گام ۳: نمونهٔ تصادفی ۲ تایی (تکرار مجاز): دو بار دو تاس را می‌اندازیم و دو عدد به دست‌آمده را یادداشت می‌کنیم. هر پرتاب مستقل از دیگری است، پس نمونه تصادفی است.

گام ۴: نمونهٔ بدون تکرار: عدد اول را مثل بالا به دست می‌آوریم. در پرتاب دوم، اگر عدد همان عدد اول شد، آن را کنار می‌گذاریم و دوباره می‌اندازیم، تا عدد دوم متفاوت باشد.

گام ۵: راه دیگر این است که اعداد ۱ تا ۳۶ را روی ۳۶ کارت بنویسیم، کارت‌ها را خوب مخلوط کنیم و بدون جایگذاری دو کارت برداریم. راه‌های درست دیگری هم مثل جدول اعداد تصادفی یا ماشین‌حساب ممکن است.

جواب نهایی

با پرتاب دو تاس، عدد 6(a−1)+b6(a-1)+b را می‌سازیم (یک عدد از ۱ تا ۳۶) و این کار را دو بار انجام می‌دهیم؛ برای نمونهٔ بدون تکرار، اگر عدد دوم با عدد اول برابر شد، دوباره می‌اندازیم (یا از ۳۶ کارت دو کارت بدون جایگذاری برمی‌داریم).

تمرین ۳

مجموعهٔ افراد فامیل درجهٔ اول و درجهٔ دوم خود را بنویسید و آنها را شماره‌گذاری کنید. سپس یک نمونهٔ ۴ تایی از این جامعه انتخاب کنید. موضوع‌های زیر را برای نظرخواهی از آنان در نظر بگیرید. دربارهٔ بهترین روش گردآوری داده‌ها برای این فرضیه‌ها تصمیم بگیرید:
الف) اکثر مردم فکر می‌کنند «حداکثر سرعت در بزرگراه‌ها باید تعیین شود».
ب) آبی، رنگ مورد علاقهٔ بیشتر مردم برای ماشین است.
پ) گوش دادن به موسیقی کلاسیک در زمان مطالعه، به یادگیری کمک می‌کند.
ت) بیشتر تصادفات اتومبیل‌ها را رانندگان با سن کمتر از ۲۵ سال مرتکب می‌شوند.
ث) رژیم گرفتن، باعث کاهش هوش می‌شود.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: ابتدا افراد فامیل درجهٔ اول و دوم را فهرست و شماره‌گذاری می‌کنیم (مثلاً ۲۰ نفر با شمارهٔ ۱ تا ۲۰). سپس با قرعه‌کشی یا جدول اعداد تصادفی، ۴ شمارهٔ متفاوت انتخاب می‌کنیم. این ۴ نفر نمونهٔ تصادفی ما هستند. چون فامیل هر دانش‌آموز متفاوت است، پاسخ این بخش به فهرست خود او بستگی دارد.

گام ۲: روش مناسب را بر اساس نوع موضوع انتخاب می‌کنیم. اگر موضوع «نظر یا علاقهٔ افراد» باشد، از پرسش‌نامه یا مصاحبه استفاده می‌کنیم. اگر باید رفتار یا اثر چیزی سنجیده شود، آزمایش یا مشاهده مناسب است. اگر آمار ثبت‌شده وجود داشته باشد، از دادگان استفاده می‌کنیم.

گام ۳:
الف) موضوع نظر مردم است. پرسش‌نامه یا مصاحبه با ۴ نفر نمونه مناسب است.

ب) موضوع رنگ مورد علاقه است. پرسش‌نامه یا مصاحبه مناسب است. می‌توان رنگ ماشین‌های خیابان را هم مشاهده کرد، اما این روش علاقه را نشان نمی‌دهد.

پ) باید اثر موسیقی بر یادگیری سنجیده شود. آزمایش مناسب است: دو گروه یکسان، یکی با موسیقی و دیگری بدون آن مطالعه کنند و سپس نمرهٔ آزمون آنها مقایسه شود.

ت) سن رانندگان خاطی در آمار تصادفات ثبت می‌شود. پس از دادگان (آمار پلیس راهنمایی و رانندگی) استفاده می‌کنیم.

ث) باید اثر رژیم بر هوش سنجیده شود. آزمایش مناسب است: گروهی رژیم بگیرند، گروه دیگر نگیرند و آزمون هوش از هر دو گرفته شود.

جواب نهایی

الف) پرسش‌نامه یا مصاحبه
ب) پرسش‌نامه یا مصاحبه
پ) آزمایش
ت) دادگان (آمار تصادفات)
ث) آزمایش

تمرین ۴

دو موضوع برای هر یک از روش‌های گردآوری داده‌ها بیان کنید.
الف) از طریق مصاحبه ب) از طریق مشاهده پ) از طریق دادگان ت) از طریق پرسش‌نامه

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: در این تمرین باید برای هر روش گردآوری داده، دو موضوع (پژوهش) مناسب بیان کنیم. چند پاسخ درست وجود دارد و در اینجا یک نمونه می‌آوریم.

گام ۲: الف) مصاحبه: وقتی نیاز به گفت‌وگوی رو در رو و پرسیدن توضیح بیشتر داریم؛ مثل

  • بررسی دلایل علاقهٔ دانش‌آموزان به یک رشتهٔ ورزشی؛
  • نظر سالمندان محله دربارهٔ امکانات پارک.

گام ۳: ب) مشاهده: وقتی رفتار یا پدیده را مستقیم می‌بینیم و ثبت می‌کنیم؛ مثل

  • شمارش تعداد خودروهایی که در یک ساعت از یک چهارراه عبور می‌کنند؛
  • ثبت دمای هوا یا میزان رشد یک گیاه در هر روز.

گام ۴: پ) دادگان (پایگاه داده، داده‌های موجود): وقتی داده‌ها قبلاً توسط سازمانی جمع‌آوری شده‌اند؛ مثل

  • بررسی روند جمعیت ایران طی چند سرشماری با استفاده از داده‌های مرکز آمار؛
  • مقایسهٔ میزان بارندگی سالانهٔ یک شهر در ۱۰ سال گذشته از داده‌های سازمان هواشناسی.

گام ۵: ت) پرسش‌نامه: وقتی می‌خواهیم از تعداد زیادی افراد با سؤال‌های یکسان نظرسنجی کنیم؛ مثل

  • بررسی میزان رضایت دانش‌آموزان مدرسه از غذای بوفه؛
  • بررسی مدت زمان استفادهٔ روزانهٔ دانش‌آموزان از تلفن همراه.

پاسخ‌های دیگر هم می‌توانند درست باشند.

جواب نهایی

الف) مصاحبه: دلایل علاقهٔ دانش‌آموزان به یک ورزش؛ نظر سالمندان دربارهٔ امکانات پارک
ب) مشاهده: شمارش خودروهای عبوری از یک چهارراه؛ ثبت رشد روزانهٔ یک گیاه
پ) دادگان: روند جمعیت ایران از داده‌های مرکز آمار؛ بارندگی سالانهٔ یک شهر از داده‌های هواشناسی
ت) پرسش‌نامه: رضایت از غذای بوفهٔ مدرسه؛ مدت استفادهٔ روزانه از تلفن همراه

تمرین ۵

کدام‌یک از نمونه‌گیری‌های زیر، یک نمونه‌گیری تصادفی است. در هر یک واحدهای آماری، جامعه و نمونه را مشخص کنید.
الف) با همهٔ مأموران یک پاسگاه پلیس برای آگاهی از نظرشان راجع به تخلفات مصاحبه شد.
ب) با بچه‌هایی که وارد یک پارک بازی می‌شدند، پنج در میان مصاحبه شد تا وسیلهٔ بازی مورد علاقهٔ کودکان بررسی شود.
پ) برای بررسی pH شامپوهای تولیدی یک کارخانه، شامپوها را صد در میان مورد آزمایش قرار دادیم.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: در نمونه‌گیری تصادفی، انتخاب واحدها بر پایهٔ شانس یا یک قاعدهٔ بی‌طرفانه انجام می‌شود و بخشی از جامعه انتخاب می‌شود. اگر همهٔ اعضای جامعه بررسی شوند، کار «سرشماری» است و نه نمونه‌گیری.

گام ۲: الف) با همهٔ مأموران پاسگاه مصاحبه شده است، پس نمونه‌گیری انجام نشده و این یک سرشماری است. بنابراین نمونه‌گیری تصادفی نیست.

  • واحد آماری: هر مأمور پاسگاه
  • جامعه: همهٔ مأموران آن پاسگاه
  • نمونه: همهٔ مأموران (نمونه با جامعه برابر است)

گام ۳: ب) انتخاب «پنج در میان» نمونه‌گیری منظم (سامانمند) است. اگر نقطهٔ شروع شمارش تصادفی باشد، تصادفی محسوب می‌شود.

  • واحد آماری: هر کودکی که وارد پارک بازی می‌شود
  • جامعه: همهٔ کودکانی که وارد آن پارک می‌شوند
  • نمونه: کودکانی که پنج در میان انتخاب و با آنها مصاحبه شده است

گام ۴: پ) انتخاب «صد در میان» نیز نمونه‌گیری منظم (تصادفی) است.

  • واحد آماری: هر شامپو (هر بطری) تولیدشده
  • جامعه: همهٔ شامپوهای تولیدی آن کارخانه
  • نمونه: شامپوهایی که صد در میان برای آزمایش pH انتخاب شده‌اند

جواب نهایی

الف) تصادفی نیست (سرشماری است)؛ واحد: هر مأمور؛ جامعه = نمونه = همهٔ مأموران پاسگاه
ب) تصادفی (منظم، پنج در میان)؛ واحد: هر کودک؛ جامعه: همهٔ کودکان واردشونده به پارک؛ نمونه: کودکان انتخاب‌شده (پنج در میان)
پ) تصادفی (منظم، صد در میان)؛ واحد: هر شامپو؛ جامعه: همهٔ شامپوهای تولیدی کارخانه؛ نمونه: شامپوهای انتخاب‌شده (صد در میان)

تمرین ۶

برای تحقیقات و بررسی‌های زیر، جامعه را مشخص و روش نمونه‌گیری پیشنهاد کنید.
الف) پیدا کردن درصد بیکاران استان مازندران ب) مردان کدام شامپو را بیشتر ترجیح می‌دهند؟

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: ابتدا جامعهٔ آماری هر بخش را مشخص می‌کنیم؛ جامعه همهٔ افرادی است که دربارهٔ آنها می‌خواهیم نتیجه‌گیری کنیم.

گام ۲: الف) جامعه: همهٔ افراد (بیکار و شاغل) در سن کار (فعال از نظر اقتصادی) ساکن استان مازندران. چون جامعه بزرگ و پراکنده در شهرها و روستاهاست، نمونه‌گیری طبقه‌ای مناسب است: ابتدا جامعه را به طبقه‌هایی مانند شهرستان‌ها (و در هر کدام شهر و روستا) تقسیم می‌کنیم، سپس از هر طبقه به نسبت جمعیتش، با روش تصادفی ساده (مثلاً با شمارهٔ تصادفی یا قرعه‌کشی) تعدادی فرد انتخاب می‌کنیم و از آنها می‌پرسیم بیکارند یا نه. درصد بیکاران نمونه را به کل جامعه تعمیم می‌دهیم.

گام ۳: ب) جامعه: همهٔ مردان (مثلاً مردان بزرگسال کشور یا شهر مورد نظر) که از شامپو استفاده می‌کنند. چون فهرست کامل مردان در دست نیست، می‌توان از نمونه‌گیری تصادفی ساده یا خوشه‌ای استفاده کرد: چند منطقه یا فروشگاه یا آرایشگاه را به‌طور تصادفی انتخاب می‌کنیم و از مردان مراجعه‌کننده با پرسش‌نامه می‌پرسیم کدام شامپو را ترجیح می‌دهند. نمونه باید از گروه‌های سنی و مناطق مختلف باشد تا نمایندهٔ جامعه شود.

گام ۴: در هر دو مورد، پاسخ‌های دیگری هم (با جامعه و روش نمونه‌گیری مناسب دیگر) قابل قبول است، به شرط آنکه نمونه تصادفی و نمایندهٔ جامعه باشد.

جواب نهایی

الف) جامعه: همهٔ افراد فعال از نظر اقتصادی استان مازندران؛ روش: نمونه‌گیری طبقه‌ای (بر اساس شهرستان و شهر/روستا) با انتخاب تصادفی در هر طبقه
ب) جامعه: همهٔ مردانی که شامپو مصرف می‌کنند؛ روش: نمونه‌گیری تصادفی (ساده یا خوشه‌ای) و پرسش‌نامه

تمرین ۷

می‌خواهیم مدت زمانی را که دانش‌آموزان کلاس شما در طول یک هفته صرف مطالعهٔ کتاب‌های غیردرسی می‌کنند، آمارگیری کنیم.
الف) برای این آمارگیری، جامعه را مشخص کنید.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: در این آمارگیری، موضوع مورد بررسی «مدت زمان مطالعهٔ کتاب‌های غیردرسی در طول یک هفته» است و این مقدار را برای هر دانش‌آموز کلاس خودمان اندازه می‌گیریم.

گام ۲: جامعهٔ آماری مجموعهٔ همهٔ افرادی است که می‌خواهیم دربارهٔ آنها اطلاعات به دست آوریم. چون پرسش دربارهٔ «دانش‌آموزان کلاس شما» است، جامعه همهٔ دانش‌آموزان همان کلاس است.

گام ۳: هر دانش‌آموز یک واحد آماری است و متغیر مورد بررسی، مدت مطالعهٔ کتاب‌های غیردرسی در یک هفته (مثلاً بر حسب ساعت) است که یک متغیر کمّی پیوسته است.

جواب نهایی

الف) جامعه: همهٔ دانش‌آموزان کلاس خودمان (هر دانش‌آموز یک واحد آماری است).

از هوش مصنوعی بپرس: حل با عکس

جایی از این جواب‌ها را نفهمیدی یا تمرینت این‌جا نیست؟ از سوال عکس بگیر؛ «حل با عکس» در پنل یادگیری 1xAi آن را گام‌به‌گام و فارسی حل می‌کند، دلیل هر گام را می‌گوید، با یک مدل دیگر چک می‌کند و صفحهٔ کتاب درسی را نشان می‌دهد. با «از این بپرس» هر گام را می‌پرسی. پلن رایگان سهمیهٔ روزانه دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

صفحهٔ ۹۶ ریاضی و آمار دهم