کار در کلاس
یک شبکهٔ تلویزیونی میخواهد نسبت دارندگان تلویزیون در شیراز را بداند، که برنامهٔ جدید این شبکه را حداقل یک بار در هفته تماشا میکنند. بدین منظور یک گروه ۱۰۰۰ نفری از دارندگان تلویزیون را در این شهر بررسی میکند.
الف) دادهها و متغیرهایی را که بررسی میشوند، مشخص کنید.
جواب: دادهها اطلاعات گروه ۱۰۰۰ نفری دارندگان تلویزیون در شیرازند، و متغیر، تماشای تلویزیون است که پاسخ آن «تماشا میکند» یا «تماشا نمیکند» افراد مورد بررسی است.
ب) آیا این دادهها یک نمونهاند؟ اگر بله جامعهٔ آماری کدام است؟
پ) متغیر کمّی است یا کیفی؟
ت) چند متغیر کمّی را که ممکن است در اینجا جالب باشد، مشخص کنید.
جواب: سن، درآمد، ....
ث) نسبت افرادی در نمونه که برنامهٔ جدید را تماشا میکنند، آماره است یا پارامتر؟ (تعداد اعضای مورد نظر تقسیم بر تعداد کل اعضای یک مجموعه را نسبت میگوییم.)
جواب گامبهگام
گام ۱: قسمت «الف» در کتاب حل شده است: دادهها اطلاعات گروه ۱۰۰۰ نفری دارندگان تلویزیون در شیرازند و متغیر، «تماشای برنامهٔ جدید» (تماشا میکند / تماشا نمیکند) است.
گام ۲: (ب) فقط ۱۰۰۰ نفر از دارندگان تلویزیون بررسی میشوند، نه همهٔ آنها؛ پس این دادهها نمونه هستند. جامعهٔ آماری، همهٔ دارندگان تلویزیون در شهر شیراز است.
گام ۳: (پ) پاسخها «تماشا میکند» یا «تماشا نمیکند» هستند، یعنی افراد فقط در دو گروه دستهبندی میشوند و مقدار عددی ندارند؛ بنابراین متغیر کیفی است.
گام ۴: (ت) متغیرهای کمّی که ممکن است جالب باشند، مثلاً: سن، درآمد، تعداد ساعات تماشای تلویزیون در هفته، تعداد اعضای خانواده، قد. (پاسخهای دیگر هم ممکن است.)
گام ۵: (ث) این نسبت از دادههای نمونه (۱۰۰۰ نفر) به دست میآید، نه از کل جامعه؛ پس یک آماره است. با تغییر نمونه، مقدار آن تغییر میکند و برای تخمین پارامتر (نسبت در کل دارندگان تلویزیون شیراز) به کار میرود.
جواب نهایی
الف) دادهها: اطلاعات ۱۰۰۰ نفر دارندگان تلویزیون؛ متغیر: تماشا کردن یا نکردن برنامهٔ جدید
ب) بله، نمونه است؛ جامعه: همهٔ دارندگان تلویزیون در شیراز
پ) کیفی
ت) مثلاً سن، درآمد، تعداد ساعات تماشای تلویزیون در هفته
ث) آماره