فعالیت
شکل روبه‌رو محصولات هلوی یک مزرعهٔ کشاورزی را نشان می‌دهد. میوه‌های هلوی این مزرعه را به عنوان اعضای جامعه در نظر بگیرید. یکی از میوه‌ها را انتخاب کنید. برای بررسی مرغوبیت این میوه، می‌توان به چند ویژگی از آن مانند وزن و کیفیت توجه کرد.
به کمک یک ترازوی دیجیتالی، وزن آن به راحتی قابل اندازه‌گیری است.
الف) برای اندازه‌گیری کیفیت میوهٔ هلو چه باید کرد؟ آیا به کمک ابزار اندازه‌گیری می‌توان به این سؤال پاسخ داد؟
ب) آیا ترازو، پاسخ این سؤال را هم می‌دهد؟
پ) کشاورز چگونه می‌تواند کیفیت میوهٔ هلوی تولیدی خود را بالا ببرد؟
جواب گام‌به‌گام
گام ۱: (الف) وزن میوه را می‌توان با ترازو اندازه‌گیری کرد، ولی برای «کیفیت» هیچ ابزار اندازه‌گیری مستقیمی وجود ندارد. برای سنجش کیفیت باید آن را با یک قرارداد به عدد تبدیل کرد؛ مثلاً هلوهای بسیار مرغوب و درشت را «درجهٔ ۱»، هلوهای متوسط را «درجهٔ ۲» و هلوهای ریز را «درجهٔ ۳» نامید.
گام ۲: (ب) خیر؛ ترازو فقط وزن را نشان می‌دهد و نمی‌تواند کیفیت را اندازه بگیرد. کیفیت یک ویژگی کیفی است و با دسته‌بندی (درجه‌بندی) مشخص می‌شود، نه با ترازو.
گام ۳: (پ) طبق مطالعهٔ «کاربرد علم آمار در مهندسی کشاورزی»، کشاورز می‌تواند با کمک علم آمار آزمایش طراحی کند: چند قطعه زمین که از نظر رطوبت، حاصلخیزی خاک و نور کاملاً یکسان‌اند در نظر می‌گیرد و در هر قطعه درصد (مقدار) متفاوتی از کود (مثل نیترات آمونیوم یا فسفر) می‌دهد. سپس کمیت و کیفیت محصول هر قطعه را مقایسه می‌کند و مقدار کودی را که بهترین نتیجه را می‌دهد انتخاب می‌کند تا کیفیت هلوها بالا برود.
جواب نهایی
الف) کیفیت با ابزار اندازه‌گیری نمی‌شود؛ با قرارداد و درجه‌بندی (۱ و ۲ و ۳) به عدد تبدیل می‌شود.
ب) خیر، ترازو فقط وزن را می‌سنجد و کیفیت را نشان نمی‌دهد.
پ) با طراحی آزمایش آماری روی قطعات یکسان زمین و مقایسهٔ درصدهای مختلف کود، بهترین مقدار کود را پیدا می‌کند.