درس ۱ · صفحهٔ ۸۸ تا ۹۲ · حدود ۱۴ دقیقه · تولید هوش مصنوعی
مراحل حافظه
در این درس یاد میگیری نقش حافظه در شناخت، سه مرحلهٔ آن و شیوههای رمزگردانی را توضیح بدهی و آنها را در نمونههای روزمره و یادگیری خودت تشخیص بدهی.
پیش از شروع
چطور ممکن است امروز قول بدهی فردا کتابی را برای دوستت بیاوری، اما فردا با دیدن یک روبان روی کیفت تازه یادت بیفتد چه قولی دادهای؟
برای عملکردن به این قول، باید درخواست دوستت را به حافظه بسپاری، تا فردا نگه داری و هنگام نیاز به یاد بیاوری. روبان میتواند نشانهای باشد که به یادآوری قولت کمک میکند؛ پس حافظه فقط نگهداشتن اطلاعات نیست.
حافظه؛ پشتوانهٔ فکرکردن
حافظه؛ پشتوانهٔ فکرکردن
تصور کن به یک دوست قدیمی برمیخوری، اما هیچچیز از دیدارهای قبلیتان در ذهنت نمانده است. چطور میتوانی او را بشناسی یا دربارهٔ خاطرههای مشترکتان حرف بزنی؟
حافظه، اطلاعات و تجربههای قبلی را نگه میدارد. آنچه با توجه و ادراک دریافت کردهای، میتواند در حافظه ذخیره شود و بعداً به کارت بیاید؛ مثل چهرهٔ دوستت، مسیر خانه یا معنی یک واژه.
حافظه فقط برای تعریفکردن خاطرهها نیست؛ فکرکردن هم به آن وابسته است. وقتی میخواهی برای رسیدن به مدرسه مسیر مناسبی انتخاب کنی، از شناخت قبلیات دربارهٔ خیابانها استفاده میکنی. اگر آن اطلاعات را نداشته باشی، نمیتوانی مسیرها را مثل قبل مقایسه کنی.
پس حافظه پلی میان دریافت اطلاعات و فکرکردن دربارهٔ آنهاست؛ دانستههای قبلی را در اختیارمان میگذارد تا بتوانیم از آنها استفاده کنیم.
کتاب درسی، صفحهٔ ۹۰
سه مرحله تا بهیادآوردن
سه مرحله تا بهیادآوردن
فرض کن امروز به دوستت قول میدهی فردا کتابی برایش ببری. برای عملیشدن این قول، حافظه باید سه مرحله را طی کند:
- رمزگردانی: درخواست دوستت را به شکلی قابلسپردن به حافظه درمیآوری؛ یعنی اطلاعات را به حافظه میسپاری.
- ذخیرهسازی یا اندوزش: اطلاعات مربوط به قولت را از امروز تا فردا در حافظه نگه میداری.
- بازیابی: فردا قولت را به یاد میآوری و کتاب را برمیداری. دیدن یک روبان روی کیفت میتواند نشانهای برای بهیادآوردن آن باشد.
پس سپردن، نگهداشتن و بهیادآوردن سه کار متفاوتاند؛ ذخیرهسازی همان بازیابی نیست.
اگر فردا کتاب را نبری، نمیتوانیم فوراً بگوییم اطلاعات از حافظهات پاک شده است. شاید از ابتدا درخواست را درست به حافظه نسپرده باشی، شاید در نگهداری آن مشکلی پیش آمده باشد یا شاید همان لحظه نتوانسته باشی آن را به یاد بیاوری. خطا در هر سه مرحله ممکن است.
کتاب درسی، صفحهٔ ۹۱
جزئیات یا خلاصهٔ موضوع؟
جزئیات یا خلاصهٔ موضوع؟
فرض کن تو و برادر کوچکت ماجرای گمشدن یک کیف را میشنوید. او ممکن است رنگ کیف، لباس صاحبش و ترتیب تکتک اتفاقها را به حافظه بسپارد؛ تو شاید بیشتر این را نگه داری که «کسی کیفش را گم کرد و با کمک دیگران آن را پیدا کرد».
این تفاوت، دو شیوهٔ رمزگردانی را نشان میدهد:
- جزءبهجزء: جزئیات موضوع یا رویداد را به حافظه میسپاریم.
- کلی: خلاصهٔ موضوع را به حافظه میسپاریم.
کودکان بیشتر به شیوهٔ جزءبهجزء و بزرگسالان بیشتر به شیوهٔ کلی رمزگردانی میکنند. این تفاوت به معنای ناتوانی کودکان در فهم خلاصه یا ناتوانی بزرگسالان در یادگیری جزئیات نیست.
در رمزگردانی جزءبهجزء، امکان خطا بیشتر است؛ پس نباید تصور کنیم سپردن جزئیات بیشتر، حتماً به معنای حافظهٔ دقیقتر است. برای تشخیص این دو شیوه، بپرس: «آنچه به حافظه سپرده شده، جزئیات ماجراست یا خلاصهٔ آن؟»
کتاب درسی، صفحهٔ ۹۲
صدا، تصویر یا معنا؟
صدا، تصویر یا معنا؟
وقتی میخواهی شمارهای را به خاطر بسپاری، بیشتر صدایش را در ذهن تکرار میکنی، شکل رقمها را به یاد میآوری یا بین آنها و دانستههایت ارتباط میسازی؟ اینها نمونههایی از سه نوع رمزگردانی هستند:
- شنیداری: شماره را میشنوی و آهنگ یا صدای آن را در ذهن مرور میکنی.
- دیداری: به شمارهٔ نوشتهشده نگاه میکنی و شکل آن را به خاطر میسپاری.
- معنایی: متوجه میشوی بخشی از شماره، سالِ یک رویداد تاریخی آشناست و شماره را به دانستهٔ قبلیات پیوند میدهی.
در روش سوم، اطلاعات تازه برایت فقط چند رقمِ بیارتباط نیست؛ به چیزی وصل شده که از قبل میشناسی. این ارتباط میتواند به ماندگاری و یادآوری آن کمک کند.
نکتهٔ مهم این است که صرفِ دیدن یا شنیدن، رمزگردانی را معنایی نمیکند؛ وقتی میان اطلاعات تازه و دانستههایت رابطهای معنادار میسازی، از رمزگردانی معنایی استفاده کردهای.
کتاب درسی، صفحهٔ ۹۲
مثال حلشده
امیر نام یک شهر را در درس میخواند و آن را به معنایی که از قبل برای آن نام میشناسد ربط میدهد. اطلاعات تا روز بعد در حافظهاش میماند و وقتی دبیر سؤال میکند، نام شهر را به یاد میآورد. مراحل حافظه و نوع رمزگردانی او را مشخص کن.
ابتدا بخشهای ماجرا را جدا میکنیم: یادگیری نام، باقیماندن آن تا روز بعد و بهیادآوردنش در کلاس.
سپردن نام به حافظه، مرحلهٔ رمزگردانی است؛ چون امیر از معنای آشنا کمک گرفته، رمزگردانی او معنایی است.
نگهداری اطلاعات در فاصلهٔ یادگیری تا روز بعد، ذخیرهسازی یا اندوزش نام دارد.
بیرونکشیدن نام از حافظه هنگام سؤال دبیر، بازیابی است؛ این مرحله را نباید با نگهداری اطلاعات یکی گرفت.
نکات مهم
- حافظه اطلاعات و تجربههای قبلی را نگه میدارد و زمینهٔ فکرکردن را فراهم میکند.
- رمزگردانی، ذخیرهسازی و بازیابی بهترتیب سپردن، نگهداری و بهیادآوردن اطلاعاتاند و در هر مرحله امکان خطا وجود دارد.
- رمزگردانی میتواند جزءبهجزء یا کلی و نیز شنیداری، دیداری یا معنایی باشد؛ پیوند اطلاعات تازه با دانستههای قبلی نمونهای از رمزگردانی معنایی است.