درس ۱ · صفحهٔ ۱۵۶ تا ۱۵۹ · حدود ۱۵ دقیقه · تولید هوش مصنوعی
آیندهٔ تاریخ
در این درس یاد میگیری دیدگاه خداپرستان و وعدههای قرآن دربارهٔ آیندهٔ تاریخ را توضیح بدهی و نشان دهی چگونه باور مشترک ادیان به منجی میتواند زمینهٔ همکاری برای عدالت باشد.
پیش از شروع
وقتی تاریخ پر از جنگ و ستم است، چرا خداپرستان باز هم به آیندهای عادلانه امید دارند؟ آیا امید به آمدن یک نجاتبخش، فقط باور مسلمانان است؟
خداپرستان، ادارهٔ جهان به دست خدای حکیم را دلیل امید به پیروزی نهایی حق و عدالت میدانند. باور به آمدن نجاتبخشی الهی نیز میان پیروان ادیان گوناگون مشترک است؛ هرچند دربارهٔ هویت او و چگونگی ظهورش دیدگاههای متفاوتی دارند.
سرانجام مبارزهٔ حق و باطل
سرانجام مبارزهٔ حق و باطل
وقتی خبر ستم و جنگ را میشنوی، شاید از خودت بپرسی: «آیا همیشه همینطور خواهد ماند؟» برای پاسخ، باید میان وضعیت امروز جهان و سرانجام تاریخ تفاوت بگذاریم.
در نگاه این درس، تاریخ صحنهٔ رویارویی دو جبهه است: حقطلبانی که برای عدالت و دفاع از محرومان تلاش میکنند، و ستمگرانی که برای خواستههای خود، حقوق دیگران را زیر پا میگذارند. قدرت داشتن ستمگران در یک دوره، لزوماً به معنای پیروزی نهایی آنان نیست؛ همانطور که زورگوییِ فعلی یک نفر در مدرسه، ثابت نمیکند حق همیشه با زورگو خواهد بود.
خداپرستان امید به آینده را بر حکمت خداوند بنا میکنند: جهان زیر تدبیر خدایی حکیم است؛ پس مسیر جامعهٔ بشری سرانجام به سوی کمال میرود و حق و عدالت پیروز میشود. این نگاه، انکار ستمهای امروز نیست؛ بلکه نپذیرفتنِ ماندگاری همیشگی آنهاست.
کتاب درسی، صفحهٔ ۱۵۷
آیندهٔ زمین در وعدههای قرآن
آیندهٔ زمین در وعدههای قرآن
اگر کسی بگوید «آینده روشن است»، شاید بپرسی: این آینده دقیقاً چه ویژگیهایی دارد؟ قرآن امید به آینده را با چند وعدهٔ مشخص توضیح میدهد:
- مؤمنان شایسته: کسانی که ایمان دارند و کارهای شایسته انجام میدهند، در زمین به حاکمیت میرسند.
- مستضعفان: کسانی که زیر فشار ستمگران قرار گرفتهاند، پیشوا و وارث زمین میشوند.
- دین حق: در جامعه استقرار مییابد و زمینهٔ خداپرستیِ دور از شرک فراهم میشود.
- امنیت: ترس مؤمنان جای خود را به امنیت میدهد.
برای نزدیک شدن به معنای وعدهٔ آخر، کسی را تصور کن که از دفاع از حق خود میترسد؛ امنیت یعنی بتواند بدون ترس از ستم زندگی کند.
در آیهٔ نقلشده از زبور نیز بندگان شایستهٔ خدا وارث زمین معرفی میشوند. پس در این وعدهها، آیندهٔ زمین در اختیار ستمگران باقی نمیماند؛ ایمان و شایستگی، نه صرفاً داشتن قدرت، ویژگی صاحبان آیندهٔ زمین است.
کتاب درسی، صفحهٔ ۱۵۸
طرح الهی برای نجات انسانها
طرح الهی برای نجات انسانها
وعدهٔ پیروزی عدالت چگونه تحقق پیدا میکند؟ پیامبران از طرحی الهی خبر دادهاند: روزی جامعهٔ بشری آمادهٔ پذیرش حق میشود و رهبری که خداوند تعیین کرده است، ظهور میکند و حکومتی عادلانه در سراسر جهان برپا میسازد.
در این طرح، هم آمادگی مردم برای پذیرش حق اهمیت دارد و هم رهبریِ برگزیدهٔ خداوند. برای نزدیکشدن موضوع به ذهن، کلاسی را تصور کن که دانشآموزانش خواهان پایاندادن به زورگوییاند؛ پذیرش انصاف از سوی آنان، زمینه را برای برقراری نظمی عادلانه با هدایت یک راهنمای شایسته فراهم میکند. البته این مثال فقط نقش آمادگی و هدایت را نشان میدهد.
پس نخواستنِ مستکبران به معنای شکست این طرح نیست. پیامبران خبر دادهاند که با وجود مخالفت آنان، آیندهٔ بشر به پذیرش حق و برپایی حکومت عادلانه میانجامد.
کتاب درسی، صفحهٔ ۱۵۸
باور مشترک، فرصتی برای همکاری
باور مشترک، فرصتی برای همکاری
آیا برای همکاری کردن باید در همهٔ باورها یکسان باشیم؟ اشتراک در یک هدف مهم، میتواند با وجود تفاوتها زمینهٔ همکاری بسازد.
پیروان ادیان دربارهٔ هویت منجی و چگونگی ظهور او دیدگاههای یکسانی ندارند؛ اما باور به نجات الهی و برقراری عدالت، نقطهٔ مشترک آنهاست. مثلاً یهودیان منتظر آمدن مسیحاند، مسیحیان به بازگشت حضرت عیسی باور دارند و در آیین زرتشتی از سوشیانت بهعنوان نجاتبخش یاد میشود. پس اعتقاد به منجی، مخصوص مسلمانان نیست.
این اشتراک میتواند از یک باور به کاری مشترک تبدیل شود: پیروان ادیان میتوانند برای خداپرستی، گسترش اخلاق، کمک به محرومان و مقابله با ستم همکاری کنند. مثل دانشآموزانی با باورهای دینی متفاوت که برای حمایت از هممدرسهایهای نیازمند برنامهای مشترک میریزند؛ لازم نیست تفاوتهایشان را انکار کنند تا در کار درست همراه شوند. چنین همکاریهایی همدلی حقطلبان را بیشتر و فرصت تفرقهافکنی ستمگران را کمتر میکند.
کتاب درسی، صفحهٔ ۱۵۸
مثال حلشده
دانشآموزی میگوید: «وعدههای قرآن دربارهٔ آیندهٔ زمین فقط یعنی یک گروه جای گروه دیگری را در حکومت میگیرد؛ کیفیت زندگی مردم تغییری نمیکند.» با توجه به وعدههای این درس، سخن او را بررسی کن.
ابتدا ببینیم وعده به چه کسانی داده شده است: مؤمنانی که کار شایسته انجام میدهند و بندگان صالح، نه هر گروهی که قدرت بیشتری دارد.
سپس به وضعیت مردم توجه کنیم: قرآن از تبدیل ترس به امنیت خبر میدهد؛ پس زندگی مردم نیز دگرگون میشود.
به سرنوشت مستضعفان نگاه کنیم: آنان به پیشوایی و وراثت زمین میرسند و زیر سلطهٔ همیشگی ستمگران نمیمانند.
نتیجه بگیریم که وعدهٔ قرآن تنها تغییر حاکمان نیست؛ محتوای حکومت و شرایط زندگی نیز به سوی حق و عدالت تغییر میکند.
نکات مهم
- خداپرستان با تکیه بر حکمت خداوند باور دارند که سرانجامِ مبارزهٔ حق و باطل، پیروزی حق و عدالت است.
- قرآن از حاکمیت مؤمنان شایسته، پیشوایی مستضعفان، استقرار دین حق و تبدیل ترس به امنیت خبر میدهد.
- پیامبران از رهبری برگزیدهٔ خدا برای برپایی حکومت عادلانه خبر دادهاند و این باور مشترک میتواند پیروان ادیان را در تلاش برای عدالت و اخلاق همراه کند.