درس ۱ · صفحهٔ ۱۸ تا ۲۴ · حدود ۱۵ دقیقه · تولید هوش مصنوعی
درس اول: رنگهای تیره و روشن
در این درس یاد میگیری تفاوت طراحی و نقاشی را در نمونهها تشخیص بدهی، درجههای تیره و روشن یک رنگ را بسازی و با آنها یا با نقطه و خط، نقاشی سادهای خلق کنی.
پیش از شروع
اگر فقط یک رنگ آبی و کمی سیاه و سفید داشته باشی، چطور میتوانی نقاشیای بکشی که همهجایش یکرنگ و یکنواخت نباشد؟
با همین وسایل میتوانی آبیهای روشن و تیرهٔ گوناگونی بسازی. کنار هم گذاشتن این آبیها به تو کمک میکند بخشهای نقاشیات را از هم جدا کنی و تصویری متنوع بسازی.
از طراحی تا نقاشی
از طراحی تا نقاشی
یک سیب روی میز را تصور کن. اگر بخواهی آن را با مداد سیاه نشان بدهی، میتوانی بخشهای روشن و سایههایش را مشخص کنی؛ حتی بدون رنگ قرمز هم شکل سیب دیده میشود. حالا اگر رنگ پوست سیب و رنگ میز را هم به تصویر اضافه کنی، چه تغییری میکند؟ تصویر به دنیای رنگی اطرافمان شبیهتر میشود.
در نمونههای کتاب، دو تصویر از اشیای بیجان را میبینیم: یکی با قلم فلزی و مرکب و دیگری با رنگروغن ساخته شده است. در طراحیِ مرکبی، توجه ما بیشتر به سطحهای تیره و روشن جلب میشود؛ در نقاشی، رنگِ سطحها هم به نمایش اشیا کمک میکند.
پس هنگام مقایسهٔ این دو نمونه، فقط به ابزار نگاه نکن؛ ببین هنرمند تیرگی و روشنی را چگونه نشان داده و از رنگ چه کمکی گرفته است. این مقایسه دربارهٔ نمونههای همین درس است، نه اینکه هر طراحی حتماً بدون رنگ باشد.
کتاب درسی، صفحهٔ ۲۰
یک رنگ، چند درجه
یک رنگ، چند درجه
برگهای یک گلدان را در ذهن بیاور. همه را سبز میبینی، اما آیا سبزیِ همهٔ آنها دقیقاً یکسان است؟ بعضی برگها سبز روشن دارند و بعضی سبز تیره. پس برای دیدن تنوع رنگی، لازم نیست حتماً سبز را کنار قرمز یا زرد بگذاریم؛ خودِ سبز هم میتواند درجههای متفاوتی از تیرگی و روشنی داشته باشد.
به این سبزهای گوناگون، رنگهای همخانواده میگوییم؛ چون همگی سبزند، با اینکه به یک اندازه روشن یا تیره نیستند. آبی روشن و آبی تیره هم همین رابطه را دارند.
حالا به یک لباس، پرده یا تصویر روی گوشیات نگاه کن. یک رنگ پیدا کن و ببین آیا قسمتهای روشنتر و تیرهتری از همان رنگ هم دیده میشود. این دقت به تو کمک میکند بهجای دیدن یک سطح یکنواخت، تفاوتهای ظریف رنگها را پیدا کنی.
کتاب درسی، صفحهٔ ۲۱
روشنتر و تیرهتر بساز
روشنتر و تیرهتر بساز
فرض کن میخواهی با گواش آبی، آسمانی روشن و دریایی تیره نقاشی کنی. لازم نیست چند آبیِ آماده داشته باشی؛ میتوانی از همان آبی، درجههای متفاوت بسازی.
کمی آبی را در چند جای جداگانهٔ پالت بگذار و یکی را بدون تغییر نگه دار تا بتوانی بقیه را با آن مقایسه کنی. به بخش دیگری کمی سفید اضافه کن و خوب هم بزن؛ آبی روشنتر میشود. اگر باز هم مقدار کمی سفید اضافه کنی، درجهٔ روشنتری به دست میآید.
برای ساختن آبی تیره، به بخش جداگانهای از آبی کمی سیاه اضافه کن. رنگ سیاه را کمکم بردار؛ مقدار زیادش ممکن است آبی را خیلی تیره کند و تغییر دلخواهت را سختتر کند.
روش کار این است: کم اضافه کن، مخلوط کن، مقایسه کن. همین روش برای ساختن سبز روشن و تیره یا درجههای رنگهای دیگر هم کاربرد دارد.
کتاب درسی، صفحهٔ ۲۲
تیرگی و روشنی با نقطه و خط
تیرگی و روشنی با نقطه و خط
اگر فقط یک ماژیک رنگی داشته باشی، باز هم میتوانی سطحهای روشنتر و تیرهتر بسازی؛ لازم نیست حتماً رنگت را عوض کنی!
روی کاغذ سفید، دو کادر هماندازه بکش. در یکی نقطههای کم و بافاصله بگذار و در دیگری نقطههای بیشتر و نزدیک به هم. سعی کن اندازه و رنگ نقطهها یکسان باشد. حالا کمی از کاغذ فاصله بگیر: نقطههای متراکمتر، سطح را تیرهتر نشان میدهند؛ نقطههای پراکندهتر، سفیدی بیشتری از کاغذ را نمایان میگذارند و سطح روشنتر دیده میشود.
با خط هم همین کار شدنی است. خطهای کم و بافاصله، جلوهای روشنتر میسازند؛ خطهای بیشتر و نزدیکتر، جلوهای تیرهتر. مثلاً میتوانی بخش روشن یک برگ را با خطهای پراکنده و بخش سایهدارش را با خطهای متراکم نشان بدهی.
پس اینجا خودِ رنگ ماژیک تغییر نکرده است؛ مقدار سفیدیِ نمایان کاغذ و تراکم نشانهها باعث تفاوتِ تیرگی و روشنی میشود.
کتاب درسی، صفحهٔ ۲۲
یک نقاشی با یک خانوادهٔ رنگ
یک نقاشی با یک خانوادهٔ رنگ
برای ساختن یک نقاشی متنوع، همیشه به رنگهای فراوان نیاز نداری. درجههای تیره و روشنِ یک رنگ هم میتوانند بخشهای تصویر را از هم جدا کنند و به آن جلوه بدهند. مثلاً آبی روشن، آبی میانه و آبی تیره همگی از یک خانوادهاند، اما کنار هم یکسان دیده نمیشوند.
یک منظرهٔ خیالی را تصور کن: آسمان را آبی روشن بکش، کوهها را آبی میانه و دریاچه را آبی تیره. با اینکه همهٔ بخشها آبیاند، تفاوت تیرگی و روشنی کمک میکند آنها را تشخیص بدهیم. لازم نیست رنگهای منظره دقیقاً مانند طبیعت باشند؛ این بار انتخاب تو، نقاشی با خانوادهٔ آبیهاست!
در نمونههای هنری این درس، از نقاشی تا کاشیکاری و نقاشیخط، میتوانی کاربرد طیفهای تیره و روشن یک رنگ را ببینی. حالا تو هم میتوانی با خانوادهٔ رنگ دلخواهت تصویری ساده و متنوع بسازی.
کتاب درسی، صفحهٔ ۲۲
مثال حلشده
فقط رنگ آبی، سیاه و سفید داری و میخواهی قایقی روی آب نقاشی کنی. چگونه قایق و آبِ اطرافش را از هم متمایز میکنی؟
برای جدا دیده شدن قایق و آب، تصمیم میگیریم درجهٔ تیرگی و روشنی آنها متفاوت باشد.
بخشی از آبی را جدا میکنیم و کمکم سفید به آن میافزاییم تا آبی روشنِ آب ساخته شود.
در بخش دیگری از آبی، مقدار کمی سیاه میریزیم و مخلوط میکنیم تا آبی تیرهٔ قایق به دست آید.
رنگها را کنار هم روی گوشهای از کاغذ امتحان میکنیم؛ اگر تفاوتشان کم بود، درجهٔ روشنی یا تیرگی را کمی تغییر میدهیم.
قایق تیره را روی آب روشن میکشیم؛ تفاوت تیرگی و روشنی باعث میشود شکل قایق بهتر دیده شود.
نکات مهم
- در نمونههای این درس، طراحی تیرگی و روشنی سطح اشیا را نشان میدهد و نقاشی جلوهٔ رنگی آنها را هم نمایش میدهد.
- با افزودن تدریجی سفید یا سیاه به یک رنگ، درجههای روشنتر یا تیرهتر آن را میسازیم و میتوانیم با آنها نقاشی کنیم.
- با بیشتر و نزدیکتر کردن نقطهها یا خطهای رنگی روی کاغذ سفید، سطح تیرهتر و با کمتر و دورتر کردن آنها، سطح روشنتر دیده میشود.