۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

خلاصه درس فصل ۲ فرهنگ و هنر هفتم؛ درسنامه و نکات مهم

«نقّاشی»: ۴ درس، هر کدام با توضیح مفاهیم، مثال حل‌شده و نکات مهم.

  • فرهنگ و هنر هفتم
  • پایهٔ هفتم
  • صفحهٔ ۱۸ تا ۳۵

این درسنامه را هوش مصنوعی 1xAi از روی صفحه‌های همان درس در کتاب درسی نوشته است (برچسب «تولید هوش مصنوعی»). کنار توضیح‌ها شمارهٔ صفحهٔ کتاب آمده تا با کتاب مقایسه کنی، و مثال حل‌شدهٔ هر درس یک بار دیگر جداگانه حل و بررسی شده؛ مثالی که درست درنیامده حذف شده است.

درس ۱ · صفحهٔ ۱۸ تا ۲۴ · حدود ۱۵ دقیقه · تولید هوش مصنوعی

درس اول: رنگ‌های تیره و روشن

در این درس یاد می‌گیری تفاوت طراحی و نقاشی را در نمونه‌ها تشخیص بدهی، درجه‌های تیره و روشن یک رنگ را بسازی و با آن‌ها یا با نقطه و خط، نقاشی ساده‌ای خلق کنی.

پیش از شروع

اگر فقط یک رنگ آبی و کمی سیاه و سفید داشته باشی، چطور می‌توانی نقاشی‌ای بکشی که همه‌جایش یک‌رنگ و یکنواخت نباشد؟

با همین وسایل می‌توانی آبی‌های روشن و تیرهٔ گوناگونی بسازی. کنار هم گذاشتن این آبی‌ها به تو کمک می‌کند بخش‌های نقاشی‌ات را از هم جدا کنی و تصویری متنوع بسازی.

از طراحی تا نقاشی

از طراحی تا نقاشی

یک سیب روی میز را تصور کن. اگر بخواهی آن را با مداد سیاه نشان بدهی، می‌توانی بخش‌های روشن و سایه‌هایش را مشخص کنی؛ حتی بدون رنگ قرمز هم شکل سیب دیده می‌شود. حالا اگر رنگ پوست سیب و رنگ میز را هم به تصویر اضافه کنی، چه تغییری می‌کند؟ تصویر به دنیای رنگی اطرافمان شبیه‌تر می‌شود.

در نمونه‌های کتاب، دو تصویر از اشیای بی‌جان را می‌بینیم: یکی با قلم فلزی و مرکب و دیگری با رنگ‌روغن ساخته شده است. در طراحیِ مرکبی، توجه ما بیشتر به سطح‌های تیره و روشن جلب می‌شود؛ در نقاشی، رنگِ سطح‌ها هم به نمایش اشیا کمک می‌کند.

پس هنگام مقایسهٔ این دو نمونه، فقط به ابزار نگاه نکن؛ ببین هنرمند تیرگی و روشنی را چگونه نشان داده و از رنگ چه کمکی گرفته است. این مقایسه دربارهٔ نمونه‌های همین درس است، نه اینکه هر طراحی حتماً بدون رنگ باشد.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۰

یک رنگ، چند درجه

یک رنگ، چند درجه

برگ‌های یک گلدان را در ذهن بیاور. همه را سبز می‌بینی، اما آیا سبزیِ همهٔ آن‌ها دقیقاً یکسان است؟ بعضی برگ‌ها سبز روشن دارند و بعضی سبز تیره. پس برای دیدن تنوع رنگی، لازم نیست حتماً سبز را کنار قرمز یا زرد بگذاریم؛ خودِ سبز هم می‌تواند درجه‌های متفاوتی از تیرگی و روشنی داشته باشد.

به این سبزهای گوناگون، رنگ‌های هم‌خانواده می‌گوییم؛ چون همگی سبزند، با اینکه به یک اندازه روشن یا تیره نیستند. آبی روشن و آبی تیره هم همین رابطه را دارند.

حالا به یک لباس، پرده یا تصویر روی گوشی‌ات نگاه کن. یک رنگ پیدا کن و ببین آیا قسمت‌های روشن‌تر و تیره‌تری از همان رنگ هم دیده می‌شود. این دقت به تو کمک می‌کند به‌جای دیدن یک سطح یکنواخت، تفاوت‌های ظریف رنگ‌ها را پیدا کنی.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۱

روشن‌تر و تیره‌تر بساز

روشن‌تر و تیره‌تر بساز

فرض کن می‌خواهی با گواش آبی، آسمانی روشن و دریایی تیره نقاشی کنی. لازم نیست چند آبیِ آماده داشته باشی؛ می‌توانی از همان آبی، درجه‌های متفاوت بسازی.

کمی آبی را در چند جای جداگانهٔ پالت بگذار و یکی را بدون تغییر نگه دار تا بتوانی بقیه را با آن مقایسه کنی. به بخش دیگری کمی سفید اضافه کن و خوب هم بزن؛ آبی روشن‌تر می‌شود. اگر باز هم مقدار کمی سفید اضافه کنی، درجهٔ روشن‌تری به دست می‌آید.

برای ساختن آبی تیره، به بخش جداگانه‌ای از آبی کمی سیاه اضافه کن. رنگ سیاه را کم‌کم بردار؛ مقدار زیادش ممکن است آبی را خیلی تیره کند و تغییر دلخواهت را سخت‌تر کند.

روش کار این است: کم اضافه کن، مخلوط کن، مقایسه کن. همین روش برای ساختن سبز روشن و تیره یا درجه‌های رنگ‌های دیگر هم کاربرد دارد.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۲

تیرگی و روشنی با نقطه و خط

تیرگی و روشنی با نقطه و خط

اگر فقط یک ماژیک رنگی داشته باشی، باز هم می‌توانی سطح‌های روشن‌تر و تیره‌تر بسازی؛ لازم نیست حتماً رنگت را عوض کنی!

روی کاغذ سفید، دو کادر هم‌اندازه بکش. در یکی نقطه‌های کم و بافاصله بگذار و در دیگری نقطه‌های بیشتر و نزدیک به هم. سعی کن اندازه و رنگ نقطه‌ها یکسان باشد. حالا کمی از کاغذ فاصله بگیر: نقطه‌های متراکم‌تر، سطح را تیره‌تر نشان می‌دهند؛ نقطه‌های پراکنده‌تر، سفیدی بیشتری از کاغذ را نمایان می‌گذارند و سطح روشن‌تر دیده می‌شود.

با خط هم همین کار شدنی است. خط‌های کم و بافاصله، جلوه‌ای روشن‌تر می‌سازند؛ خط‌های بیشتر و نزدیک‌تر، جلوه‌ای تیره‌تر. مثلاً می‌توانی بخش روشن یک برگ را با خط‌های پراکنده و بخش سایه‌دارش را با خط‌های متراکم نشان بدهی.

پس اینجا خودِ رنگ ماژیک تغییر نکرده است؛ مقدار سفیدیِ نمایان کاغذ و تراکم نشانه‌ها باعث تفاوتِ تیرگی و روشنی می‌شود.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۲

یک نقاشی با یک خانوادهٔ رنگ

یک نقاشی با یک خانوادهٔ رنگ

برای ساختن یک نقاشی متنوع، همیشه به رنگ‌های فراوان نیاز نداری. درجه‌های تیره و روشنِ یک رنگ هم می‌توانند بخش‌های تصویر را از هم جدا کنند و به آن جلوه بدهند. مثلاً آبی روشن، آبی میانه و آبی تیره همگی از یک خانواده‌اند، اما کنار هم یکسان دیده نمی‌شوند.

یک منظرهٔ خیالی را تصور کن: آسمان را آبی روشن بکش، کوه‌ها را آبی میانه و دریاچه را آبی تیره. با اینکه همهٔ بخش‌ها آبی‌اند، تفاوت تیرگی و روشنی کمک می‌کند آن‌ها را تشخیص بدهیم. لازم نیست رنگ‌های منظره دقیقاً مانند طبیعت باشند؛ این بار انتخاب تو، نقاشی با خانوادهٔ آبی‌هاست!

در نمونه‌های هنری این درس، از نقاشی تا کاشی‌کاری و نقاشی‌خط، می‌توانی کاربرد طیف‌های تیره و روشن یک رنگ را ببینی. حالا تو هم می‌توانی با خانوادهٔ رنگ دلخواهت تصویری ساده و متنوع بسازی.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۲

مثال حل‌شده

فقط رنگ آبی، سیاه و سفید داری و می‌خواهی قایقی روی آب نقاشی کنی. چگونه قایق و آبِ اطرافش را از هم متمایز می‌کنی؟

  1. برای جدا دیده شدن قایق و آب، تصمیم می‌گیریم درجهٔ تیرگی و روشنی آن‌ها متفاوت باشد.

  2. بخشی از آبی را جدا می‌کنیم و کم‌کم سفید به آن می‌افزاییم تا آبی روشنِ آب ساخته شود.

  3. در بخش دیگری از آبی، مقدار کمی سیاه می‌ریزیم و مخلوط می‌کنیم تا آبی تیرهٔ قایق به دست آید.

  4. رنگ‌ها را کنار هم روی گوشه‌ای از کاغذ امتحان می‌کنیم؛ اگر تفاوتشان کم بود، درجهٔ روشنی یا تیرگی را کمی تغییر می‌دهیم.

  5. قایق تیره را روی آب روشن می‌کشیم؛ تفاوت تیرگی و روشنی باعث می‌شود شکل قایق بهتر دیده شود.

جواب: قایق را با آبی تیره و آبِ اطراف آن را با آبی روشن نقاشی می‌کنیم تا با وجود استفاده از یک خانوادهٔ رنگ، قایق از آب جدا دیده شود.

نکات مهم

  • در نمونه‌های این درس، طراحی تیرگی و روشنی سطح اشیا را نشان می‌دهد و نقاشی جلوهٔ رنگی آن‌ها را هم نمایش می‌دهد.
  • با افزودن تدریجی سفید یا سیاه به یک رنگ، درجه‌های روشن‌تر یا تیره‌تر آن را می‌سازیم و می‌توانیم با آن‌ها نقاشی کنیم.
  • با بیشتر و نزدیک‌تر کردن نقطه‌ها یا خط‌های رنگی روی کاغذ سفید، سطح تیره‌تر و با کمتر و دورتر کردن آن‌ها، سطح روشن‌تر دیده می‌شود.

تمرین تعاملی این درس (رایگان)تمرین تعاملی این درس

درس ۲ · صفحهٔ ۲۴ تا ۲۷ · حدود ۱۲ دقیقه · تولید هوش مصنوعی

درس دوم: رنگ‌های اصلی

در این درس یاد می‌گیری رنگ‌های خالص، بی‌رنگ، هم‌خانواده و سه رنگ اصلی را تشخیص بدهی، با سفید و سیاه به رنگ‌ها تنوع بدهی و به کاربرد رنگ در آثار هنری توجه کنی.

پیش از شروع

اگر فقط مدادهای آبی، زرد و قرمز را داشته باشی، برای یک نقاشی رنگارنگ دستت بسته است؟

نه! در نقاشی، آبی، زرد و قرمز رنگ‌های اصلی‌اند و می‌توان با ترکیب آن‌ها رنگ‌های دیگری ساخت. پس همین سه رنگ می‌توانند شروع یک نقاشی رنگارنگ باشند.

خالص یا بی‌رنگ؟

خالص یا بی‌رنگ؟

مدادرنگی‌هایت را در ذهن کنار هم بچین. زرد و قرمز با سیاه و سفید چه تفاوتی دارند؟ در زبان این درس، سیاه، سفید و خاکستری‌ها «بی‌رنگ» نامیده می‌شوند. این نام به معنی نامرئی‌بودن آن‌ها نیست؛ ردّ مداد سیاه روی کاغذ کاملاً پیداست!

در مقابل، رنگ‌هایی که با رنگ‌های دیگر مخلوط نشده‌اند، خالص نام دارند. این رنگ‌ها معمولاً درخشان و شفاف دیده می‌شوند. مثلاً برای رنگ‌کردن یک بادکنک، می‌توانی از قرمز خالص استفاده کنی؛ یعنی قرمزی که با رنگ دیگری مخلوط نشده است.

پس هنگام نگاه‌کردن به جعبۀ رنگت، دو نکته را جدا نگه دار: «خالص» به مخلوط‌نشدن رنگ اشاره می‌کند؛ «بی‌رنگ» نامی است که این درس برای سیاه، سفید و خاکستری‌ها به کار می‌برد.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۴

خانواده‌های رنگی

خانواده‌های رنگی

تا حالا دقت کرده‌ای که چند مداد سبز داری، اما سبزیِ همه‌شان یکسان نیست؟ یکی شبیه برگ تازه است و دیگری شبیه برگ تیرهٔ درخت. این رنگ‌ها با وجود تفاوتشان، به هم شباهت دارند؛ برای همین به آن‌ها رنگ‌های هم‌خانواده می‌گوییم.

برای پیدا کردن خانواده‌های رنگی، مدادهایت را روی میز پخش کن. یک مداد آبی بردار و رنگ‌هایی را که به آن شبیه‌اند کنارش بگذار. بعد برای سبزها و زردها هم گروه‌های جدا بساز. لازم نیست رنگ‌های هر گروه دقیقاً یکسان باشند؛ شباهت رنگ‌ها مهم است، نه یکسان بودنشان.

این دسته‌بندی هنگام نقاشی به کارت می‌آید. مثلاً برای کشیدن برگ‌های یک درخت می‌توانی از چند سبز هم‌خانواده استفاده کنی تا برگ‌ها همه یک‌شکل و یک‌رنگ دیده نشوند.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۵

سه رنگ اصلی

سه رنگ اصلی

تصور کن می‌خواهی نقاشی کنی، اما فقط سه رنگ در اختیار داری: آبی، زرد و قرمز. آیا باید نقاشی‌ات فقط همین سه رنگ را داشته باشد؟ نه! با ترکیب این رنگ‌ها می‌توان رنگ‌های دیگری ساخت؛ به همین دلیل به آن‌ها رنگ‌های اصلی نقاشی می‌گوییم. پس «اصلی» یعنی پایه‌ای برای ساختن رنگ‌های دیگر، نه فقط رنگی که بیشتر دوستش داریم.

برای دیدن رابطۀ رنگ‌ها از چرخۀ رنگ کمک می‌گیریم؛ رنگ‌ها روی یک دایره قرار می‌گیرند و جای هرکدام، رابطۀ آن را با رنگ‌های دیگر نشان می‌دهد. این چرخه مثل یک نقشۀ راهنما برای شناخت رنگ‌هاست.

بعضی هنرمندان، مانند موندریان، از همین سه رنگ در آثارشان استفاده کرده‌اند. تو هم می‌توانی چند مستطیل بکشی و آن‌ها را با آبی، زرد و قرمز رنگ کنی؛ لازم نیست سهم هر رنگ در نقاشی برابر باشد!

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۵

یک رنگ، چند حالت

یک رنگ، چند حالت

فرض کن می‌خواهی چند درخت آبی بکشی، اما فقط یک آبی داری. چطور می‌توانی درخت‌ها را از هم متمایز کنی؟ لازم نیست برای هر درخت رنگ تازه‌ای بخری؛ سفید و سیاه می‌توانند به همان آبی تنوع بدهند.

اگر با گواش کار می‌کنی، کمی آبی را در دو جای جداگانۀ پالت بگذار. به یکی اندکی سفید اضافه کن؛ آبی روشن‌تر می‌شود. به دیگری مقدار خیلی کمی سیاه اضافه کن؛ آبی تیره‌تر می‌شود. سیاه را کم‌کم اضافه کن تا رنگت ناگهان بیش از حد تیره نشود.

حالا با آبیِ اولیه و این دو حالت تازه، چند درخت بکش. می‌توانی مانند تمرین کتاب، درخت‌های جلو را روشن‌تر و درخت‌های دور را تیره‌تر رنگ کنی. این شیوۀ همین تمرین است، نه قانونی برای همۀ منظره‌ها. با یک رنگ و کمی سفید و سیاه، نقاشی‌ات حالت‌های متنوعی پیدا می‌کند.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۵

نقش‌های کهن، رنگ‌های محدود

نقش‌های کهن، رنگ‌های محدود

آیا با یک مداد هم می‌شود تصویری دیدنی ساخت؟ به نقش‌های کهن ایرانی فکر کن: هنرمندان از هزاران سال پیش روی دیواره‌های سنگی، ظرف‌های سفالی و اشیای فلزی نقش می‌کشیدند. بسیاری از این آثار تک‌رنگ هستند؛ اما موضوع و شکل نقش‌هایشان گوناگون است.

برای نمونه، در تصویر غار دوشه در لرستان، نقش انسان‌ها و جانوران دیده می‌شود. برای تشخیص این نقش‌ها، فقط تعداد رنگ‌ها مهم نیست؛ شکل پیکرها و نحوۀ کنار هم قرار گرفتنشان هم به ما کمک می‌کند.

تو هم می‌توانی با یک مداد، طرحی از چند پرنده یا یک گله بکشی. با تغییر شکل، اندازه و جای نقش‌ها، تصویرت متنوع می‌شود؛ حتی اگر رنگ تازه‌ای اضافه نکنی. پس محدود بودن رنگ‌ها به معنای محدود بودن خلاقیت نیست.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۶

مثال حل‌شده

می‌خواهی مانند تمرین کتاب، چند درخت هم‌خانواده بکشی که درخت‌های جلو روشن‌تر و درخت‌های دور تیره‌تر باشند. فقط گواش آبی، سفید و سیاه داری. چگونه به نقاشی‌ات تنوع می‌دهی؟

  1. آبی را رنگ پایۀ نقاشی انتخاب می‌کنیم تا رنگ درخت‌ها به هم شبیه و هم‌خانواده باشد.

  2. مقداری آبی را جدا نگه می‌داریم و بدون مخلوط کردن با رنگ دیگر به کار می‌بریم.

  3. به بخش دیگری از آبی، کمی سفید اضافه می‌کنیم تا برای درخت‌های جلو آبیِ روشن‌تری داشته باشیم.

  4. به بخش دیگری، کم‌کم سیاه می‌افزاییم تا برای درخت‌های دور آبیِ تیره‌تری بسازیم.

  5. درخت‌ها را با این حالت‌های مختلف آبی رنگ می‌کنیم؛ تنوع روشنی و تیرگی داریم، بدون اینکه به خانواده‌های رنگی متفاوت نیاز داشته باشیم.

جواب: با آبیِ خالص، آبیِ روشن‌شده با سفید و آبیِ تیره‌شده با سیاه، درخت‌هایی متنوع اما هم‌خانواده می‌سازیم؛ در این تمرین، درخت‌های جلو روشن‌تر و درخت‌های دور تیره‌ترند.

نکات مهم

  • رنگ خالص با رنگ دیگری مخلوط نشده است و سیاه، سفید و خاکستری‌ها در این درس بی‌رنگ نامیده می‌شوند.
  • رنگ‌های شبیه به هم یک خانواده می‌سازند و آبی، زرد و قرمز سه رنگ اصلی نقاشی‌اند که رابطۀ آن‌ها با رنگ‌های دیگر روی چرخۀ رنگ دیده می‌شود.
  • با افزودن سفید یا سیاه می‌توان رنگ را روشن‌تر یا تیره‌تر کرد و، همان‌طور که آثار تک‌رنگ کهن نشان می‌دهند، با رنگ‌های محدود هم می‌توان نقش‌های گوناگون ساخت.

تمرین تعاملی این درس (رایگان)تمرین تعاملی این درس

درس ۳ · صفحهٔ ۲۷ تا ۳۲ · حدود ۱۵ دقیقه · تولید هوش مصنوعی

درس سوم: رنگ‌های فرعی

در این درس یاد می‌گیری رنگ‌های فرعی را بسازی، زوج‌های مکمل را بشناسی و با انتخاب میان کنار هم گذاشتن یا مخلوط کردن آن‌ها، جلوهٔ دلخواهت را در نقاشی ایجاد کنی.

پیش از شروع

چطور ممکن است آبی و نارنجی یک‌بار همدیگر را درخشان‌تر نشان بدهند و بار دیگر رنگی آرام و خاموش بسازند؟

راز این تفاوت در کنار هم گذاشتن یا مخلوط کردن آن‌هاست. آبی و نارنجی کنار هم، جلوهٔ یکدیگر را بیشتر می‌کنند؛ اما وقتی با هم مخلوط شوند، مایه‌هایی خاکستری می‌سازند.

رنگ‌های تازه از رنگ‌های اصلی

رنگ‌های تازه از رنگ‌های اصلی

فرض کن می‌خواهی چمن نقاشی‌ات را رنگ کنی، اما رنگ سبز نداری. اگر زرد و آبی داشته باشی، می‌توانی خودت سبز بسازی!

در نقاشی، قرمز، زرد و آبی رنگ‌های اصلی‌اند. از مخلوط کردن دوتایی این رنگ‌ها، سه رنگ تازه به دست می‌آید که آن‌ها را رنگ‌های فرعی یا ثانویه می‌نامیم:

  • قرمز با زرد، نارنجی می‌سازد.
  • زرد با آبی، سبز می‌سازد.
  • آبی با قرمز، بنفش می‌سازد.

برای تجربه کردن، می‌توانی کمی رنگ زرد را روی پالت بگذاری و با قلم‌موی تمیز، کمی آبی به آن اضافه کنی؛ سپس آن‌ها را مخلوط کنی و تغییر رنگ را ببینی.

پس تفاوت اصلی این است: در این فعالیت، رنگ‌های اصلی نقطهٔ شروع ما هستند و رنگ‌های فرعی را از ترکیب آن‌ها می‌سازیم. حتی اگر سبز را آماده بخری، باز هم جزو رنگ‌های فرعی است.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۸

مکمل‌ها را پیدا کن

مکمل‌ها را پیدا کن

رنگ‌های اصلی و فرعی را می‌توان دور یک دایره چید؛ به این شکل چرخهٔ رنگ می‌گوییم. این چرخه کمک می‌کند رابطهٔ رنگ‌ها را ببینی، نه اینکه فقط نامشان را حفظ کنی.

در چرخهٔ رنگ، هر رنگ یک همراه درست روبه‌روی خودش دارد. به این دو رنگ مکمل می‌گوییم. سه زوج مکمل عبارت‌اند از:

  • آبی و نارنجی
  • قرمز و سبز
  • زرد و بنفش

برای پیدا کردن مکمل، دنبال رنگ کناری نگرد؛ از مرکز دایره بگذر و به سمت مقابل نگاه کن.

یک راه یادآوری هم داریم: هر رنگ اصلی، مکملِ رنگ فرعی‌ای است که از دو رنگ اصلیِ دیگر ساخته می‌شود. مثلاً نارنجی از قرمز و زرد ساخته می‌شود؛ پس مکملِ آبی است.

فرض کن برای یک گلدان زرد دنبال کاغذی به رنگ مکملش می‌گردی. با یادآوری زوج‌های بالا، می‌توانی بنفش را انتخاب کنی.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۸

کنار هم، درخشان‌تر

کنار هم، درخشان‌تر

تصور کن یک دایرهٔ نارنجی را روی زمینه‌ای آبی کشیده‌ای. این دو رنگ مکمل‌اند. وقتی کنار هم دیده می‌شوند، هرکدام کمک می‌کند دیگری درخشان‌تر و شدیدتر به چشم بیاید؛ انگار حضور هر رنگ، جلوهٔ رنگ مقابلش را بیشتر می‌کند. البته خودِ رنگ‌ها عوض نشده‌اند؛ این تأثیرِ هم‌نشینی آن‌ها بر دیدن ماست.

برای تجربه‌کردنش، اگر کاغذ رنگی داری، دو تکهٔ نارنجیِ یکسان را یکی روی کاغذ آبی و دیگری روی کاغذ سفید بگذار. به جلوهٔ نارنجی در این دو حالت دقت کن؛ زمینهٔ آبی می‌تواند آن را زنده‌تر نشان بدهد.

نکتهٔ مهم این است: اینجا رنگ‌های مکمل را کنار هم قرار می‌دهیم، نه اینکه با هم مخلوط کنیم. مثلاً در نقاشی یک گل قرمز میان برگ‌های سبز، جدا ماندن قرمز و سبز به جلوهٔ هر دو کمک می‌کند.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۹

مخلوط شوند، آرام‌تر

مخلوط شوند، آرام‌تر

تا اینجا دیدیم که رنگ‌های مکمل کنار هم می‌توانند یکدیگر را درخشان‌تر نشان دهند. اما اگر همان دو رنگ را روی پالت با هم مخلوط کنیم، نتیجه فرق می‌کند: مایه‌های خاکستری گوناگونی به دست می‌آید و رنگ‌ها دیگر آن جلوهٔ تند و درخشان را ندارند.

این مایه‌های خاکستری لزوماً شبیه خاکستریِ مداد نیستند؛ ممکن است هنوز کمی به یکی از رنگ‌های اولیهٔ مخلوط شبیه باشند. با تغییر مقدار هر رنگ، مایهٔ به‌دست‌آمده هم تغییر می‌کند.

مثلاً برای نقاشی یک کوچهٔ ساکت، می‌توانی کمی نارنجی را با آبی مخلوط کنی و نتیجه را روی کاغذ امتحان کنی. این رنگِ آرام‌تر می‌تواند به نمایش حال‌وهوای خاموش کوچه کمک کند.

پس نکتهٔ مهم، فرقِ کنار هم گذاشتن با مخلوط کردن است: همان زوج مکمل، با دو روش استفاده، دو جلوهٔ متفاوت می‌سازد.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۹

یک نقاشی با انتخاب آگاهانه

یک نقاشی با انتخاب آگاهانه

حالا وقتش است دانسته‌هایت را به یک نقاشی کوچک تبدیل کنی! یک شیء با شکل ساده انتخاب کن؛ مثلاً پرتقالی که روی میز است. برای اینکه رنگش درخشان‌تر دیده شود، می‌توانی آن را روی زمینه‌ای آبی، یعنی مکمل نارنجی، نقاشی کنی.

این‌طور پیش برو:

  • شکل کلی پرتقال را با مداد بکش و دور آن برای زمینه جا بگذار.
  • داخل شکل را نارنجی و زمینه را آبی رنگ کن.
  • نزدیک مرز شکل و زمینه، با دقت رنگ بزن تا دو رنگ با هم مخلوط نشوند. اگر با رنگ خیس کار می‌کنی، بگذار رنگ یک بخش خشک شود و بعد بخش کناری را رنگ کن.

در پایان نگاه کن: آیا پرتقال روی زمینه خوب به چشم می‌آید؟ انتخاب رنگ زمینه هم بخشی از نقاشی است؛ لازم نیست همیشه آن را سفید باقی بگذاری. می‌توانی همین تمرین را با یک برگ سبز روی زمینهٔ قرمز هم انجام بدهی.

کتاب درسی، صفحهٔ ۳۰

مثال حل‌شده

می‌خواهی سیبی قرمز در نقاشی‌ات چشمگیر باشد، اما گوشه‌ای از تصویر حال‌وهوایی آرام و خاموش داشته باشد. با استفاده از قرمز و مکملش، برای این دو بخش چه انتخابی می‌کنی؟

  1. ابتدا مکمل قرمز را پیدا می‌کنیم: سبز در چرخهٔ رنگ روبه‌روی قرمز قرار دارد.

  2. برای چشمگیر شدن سیب، آن را قرمز و زمینهٔ نزدیکش را سبز انتخاب می‌کنیم.

  3. مرز سیب و زمینه را جدا نگه می‌داریم؛ چون همنشینی مکمل‌ها، نه مخلوط شدنشان، آن‌ها را درخشان‌تر نشان می‌دهد.

  4. برای گوشهٔ آرام تصویر، مقداری قرمز و سبز را جداگانه مخلوط می‌کنیم و از مایهٔ خاکستریِ به‌دست‌آمده استفاده می‌کنیم.

جواب: سیب را قرمز و زمینهٔ نزدیکش را سبز رنگ می‌کنیم و نمی‌گذاریم این دو رنگ مخلوط شوند؛ برای قسمت آرام‌تر نقاشی، از مخلوط جداگانهٔ قرمز و سبز و مایهٔ خاکستریِ حاصل استفاده می‌کنیم.

نکات مهم

  • از ترکیب قرمز و زرد نارنجی، زرد و آبی سبز، و آبی و قرمز بنفش ساخته می‌شود؛ این‌ها رنگ‌های فرعی‌اند.
  • زوج‌های مکمل در چرخهٔ رنگ روبه‌روی هم هستند: آبی و نارنجی، قرمز و سبز، زرد و بنفش.
  • مکمل‌ها در کنار هم درخشان‌تر دیده می‌شوند، اما با مخلوط شدن مایه‌های خاکستری می‌سازند؛ پس روش استفاده را با هدف نقاشی هماهنگ کن.

تمرین تعاملی این درس (رایگان)تمرین تعاملی این درس

درس ۴ · صفحهٔ ۳۲ تا ۳۵ · حدود ۱۲ دقیقه · تولید هوش مصنوعی

درس چهارم: تضادهای رنگی

در این درس یاد می‌گیری تضادهای روشنایی و تیرگی، فام، شدت رنگی، رنگ‌های مکمل و رنگ‌های سرد و گرم را تشخیص بدهی و برای واضح‌تر کردن شکل‌ها و بیان احساس در نقاشی از آن‌ها استفاده کنی.

پیش از شروع

چطور می‌توانی یک منظره را دو بار نقاشی کنی، اما کاری کنی یکی حس گرما بدهد و دیگری حس سرما، بدون اینکه شکل‌هایش را عوض کنی؟

می‌توانی شکل‌ها را ثابت نگه داری و فقط رنگ‌ها را تغییر بدهی؛ مثلاً یک بار بیشتر از آبی و سبز و بار دیگر از قرمز و نارنجی استفاده کنی. تفاوت رنگ‌ها فقط برای جدا کردن شکل‌ها نیست؛ با آن می‌توانی احساس نقاشی را هم تغییر بدهی.

روشن در کنار تیره

روشن در کنار تیره

تصور کن با مداد زردِ خیلی روشن روی کاغذ سفید، یک خانه بکشی. حالا همان خانه را با مداد تیره بکش. کدام‌یک راحت‌تر دیده می‌شود؟ وقتی روشنیِ شکل و زمینه به هم نزدیک باشد، تشخیص شکل سخت‌تر می‌شود؛ اما تفاوت بیشترِ روشنی و تیرگی، شکل را واضح‌تر می‌کند. به این تفاوت تضاد روشنایی و تیرگی می‌گوییم.

سیاه و سفید بیشترین تفاوت را از نظر روشنایی دارند؛ ولی برای ایجاد این تضاد لازم نیست فقط از این دو رنگ استفاده کنی. مثلاً یک درخت سبزِ تیره در برابر آسمانی روشن هم می‌تواند خوب دیده شود.

یک راه برای نقاشی: اگر می‌خواهی بخشی از نقاشی بیشتر به چشم بیاید، روشنی یا تیرگی آن را با زمینه‌اش مقایسه کن. همیشه لازم نیست خودِ شکل را تیره‌تر کنی؛ گاهی روشن‌تر کردن زمینه هم کمک می‌کند.

کتاب درسی، صفحهٔ ۳۲

هر رنگ، یک فام

هر رنگ، یک فام

یک برگ سبز را کنار یک دفتر آبی تصور کن. حتی اگر هر دو تقریباً به یک اندازه روشن باشند، باز هم رنگشان را از هم تشخیص می‌دهی. چه چیزی فرق دارد؟ فام رنگی آن‌ها؛ یعنی همان ویژگی رنگ که با نام‌هایی مثل سبز، آبی، قرمز و زرد می‌شناسیم.

وقتی سبز و آبی را کنار هم می‌گذاری، تفاوت میان فام‌هایشان دیده می‌شود. به این تفاوت، تضاد فام رنگی می‌گوییم. پس تضاد همیشه به معنی تفاوت روشن و تیره نیست؛ دو رنگ می‌توانند روشنی نزدیک به هم داشته باشند، اما فامشان متفاوت باشد.

برای نمونه، اگر در نقاشی‌ات یک بادبادک قرمز را کنار بادبادکی زرد بکشی، تفاوت فام کمک می‌کند رنگ آن‌ها را از هم تشخیص بدهی. حالا نوبت توست که نام این نوع تضاد را به یاد بیاوری.

کتاب درسی، صفحهٔ ۳۲

درخشان یا خاکستری‌تر؟

درخشان یا خاکستری‌تر؟

یک باغچه را در روز آفتابی تصور کن؛ حالا همان باغچه را در هوای ابری و بارانی به یاد بیاور. در حالت اول، رنگ گل‌ها معمولاً زنده‌تر و درخشان‌تر دیده می‌شود؛ در حالت دوم، رنگ‌ها خاکستری‌تر به نظر می‌رسند. این تفاوت به شدت رنگی مربوط است.

شدت رنگی یعنی رنگ چقدر خالص و درخشان یا چقدر کدر و خاکستری‌مانند به نظر برسد. وقتی یک رنگ درخشان را کنار رنگی خاکستری‌تر می‌گذاریم، تضاد شدت رنگی را می‌بینیم.

مثلاً یک گل نارنجیِ درخشان در میان برگ‌هایی با رنگ‌های کدر، بیشتر به چشم می‌آید. برای برجسته‌کردن گل در نقاشی‌ات می‌توانی از همین تفاوت کمک بگیری.

حواست باشد: درخشان‌تر بودن همان روشن‌تر بودن نیست. روشنی و تیرگی یک ویژگی است و خلوص یا خاکستری‌بودن، ویژگی دیگری. پس هنگام مقایسه، فقط نپرس «کدام روشن‌تر است؟»؛ بپرس «کدام زنده‌تر و کمتر خاکستری به نظر می‌رسد؟»

کتاب درسی، صفحهٔ ۳۳

هم‌نشینی رنگ‌های مکمل

هم‌نشینی رنگ‌های مکمل

اگر بخواهی دو رنگ در نقاشی‌ات خیلی متفاوت دیده شوند، رنگ‌های مکمل انتخاب مناسبی هستند. این رنگ‌ها در چرخهٔ رنگ روبه‌روی یکدیگر قرار می‌گیرند؛ مثل زرد و بنفش، قرمز و سبز، یا آبی و نارنجی. کنار هم قرار گرفتن یک زوج مکمل، شدیدترین تضاد رنگی را ایجاد می‌کند.

برای تجربه‌کردن این تضاد، یک لیوان ساده را کنار چراغ بگذار تا بخش روشن و سایه‌اش مشخص شود. حالا یک زوج مکمل، مثلاً زرد و بنفش، انتخاب کن: بخش نورخورده را زرد و بخش سایه را بنفش بکش. می‌توانی زرد را روشن‌تر و بنفش را تیره‌تر به کار ببری تا تفاوت نور و سایه هم بهتر دیده شود.

دقت کن: هر دو رنگ متفاوتی مکمل نیستند؛ مکمل‌بودن به جای آن‌ها در چرخهٔ رنگ مربوط است، نه فقط به روشن یا تیره بودنشان.

کتاب درسی، صفحهٔ ۳۳

رنگ‌ها و حس گرما و سرما

رنگ‌ها و حس گرما و سرما

یک منظره با چند درخت و یک خانه را تصور کن. اگر آن را بیشتر با آبی و سبز رنگ کنی، چه حسی دارد؟ حالا همان شکل‌ها را با قرمز، نارنجی و زرد تصور کن؛ بدون تغییر منظره، احساس آن عوض می‌شود!

طیف بنفش، آبی تا سبز را رنگ‌های سرد و طیف ارغوانی، قرمز، نارنجی تا زرد را رنگ‌های گرم می‌نامیم. کنار هم قرار گرفتن این دو گروه، تضاد سرد و گرم ایجاد می‌کند. منظور، دمای واقعی رنگ‌ها نیست؛ دربارهٔ حسی صحبت می‌کنیم که دیدنشان به ما می‌دهد.

برای تجربه کردن، یک طرح ساده را دوبار بکش؛ یکی بیشتر با رنگ‌های سرد و دیگری بیشتر با رنگ‌های گرم. بعضی رنگ‌های میانی، مانند بنفش و ارغوانی، می‌توانند در هر دو نقاشی به کار بروند.

در نگارگری ایرانی هم دنبال این رابطه بگرد: مثلاً ببین آیا بخش‌های آبی و سبز کنار بخش‌های قرمز و نارنجی قرار گرفته‌اند و این هم‌نشینی چه حسی در تو ایجاد می‌کند.

کتاب درسی، صفحهٔ ۳۳

مثال حل‌شده

می‌خواهی درختی در یک منظره واضح دیده شود و کل نقاشی هم حس سردی داشته باشد. چگونه رنگ‌ها را انتخاب می‌کنی؟

  1. دو هدف را جدا می‌کنیم: واضح دیده‌شدن درخت و ایجاد حس سردی در منظره.

  2. برای وضوح درخت، میان آن و زمینه تفاوت روشنایی ایجاد می‌کنیم؛ مثلاً تنه و شاخه‌ها را تیره و آسمان پشت آن‌ها را روشن می‌گیریم.

  3. برای حس سردی، بیشتر از رنگ‌های گام سرد مانند آبی و سبز استفاده می‌کنیم.

  4. انتخاب‌ها را کنار هم بررسی می‌کنیم: آبی روشنِ آسمان در کنار آبی یا سبز تیرهٔ درخت، هم تفاوت روشنایی دارد و هم در گام سرد باقی می‌ماند.

جواب: می‌توان تنه و شاخه‌های تیره را روی آسمانی روشن کشید تا واضح‌تر شوند و با انتخاب آبی و سبز برای بخش‌های اصلی، حس سردتری به منظره داد.

نکات مهم

  • تضاد روشنایی و تیرگی به تشخیص شکل‌ها کمک می‌کند، اما تضاد فام به تفاوت خودِ رنگ‌ها، مانند آبی و سبز، مربوط است.
  • شدت رنگی به درخشندگی و خلوص رنگ مربوط است و رنگ‌های مکمل شدیدترین تضاد رنگی را دارند.
  • انتخاب رنگ‌های سرد و گرم احساس نقاشی را تغییر می‌دهد و می‌توان این رابطه‌ها را در نگارگری ایرانی هم پیدا کرد.

تمرین تعاملی این درس (رایگان)تمرین تعاملی این درس

درس‌های فصل ۲ را تعاملی بخوان

در پنل یادگیری 1xAi هر کدام از این درس‌ها قدم به قدم پیش می‌رود: بعد از هر بخش یک سوال کوتاه، بعد مثال حل‌شده و در پایان برگهٔ خروج. جوابت ثبت می‌شود و سوال‌های هر درس در روزهای بعد برای مرور برمی‌گردند. درس‌های تعاملی رایگان‌اند؛ فقط تصحیح پاسخ کوتاه سهمیهٔ روزانهٔ رایگان دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

فصل ۲ فرهنگ و هنر هفتم · رایگان