خلاصه درس ۶ عربی هشتم؛ درسنامه و نکات مهم

برای شروع، خودت را همراه یک خانواده در سفر تصور کن. «سافَرَ» از سفر کردن خبر می‌دهد، «طائِرَة» هواپیماست و «قافِلَة» به کاروان گفته می‌شود. خانوادهٔ فتّاحی از کرمان راهی عراق شده‌اند تا شهرهای مقدّس را زیارت کنند. سفر نخستشان با هواپیما و سفر دومشان با اتوبوس بوده است.

در معرفی خانواده، پدر کارمند و مادر پرستار است و خانواده شش فرزند دارد. اینجا «لِـ» نکتهٔ مهمی دارد: همیشه آن را «برای» ترجمه نکن! وقتی همراه نام این خانواده آمده، داشتن را می‌رساند؛ یعنی این خانواده صاحب شش فرزند است. پس برای پیدا کردن معنی یک واژه، به جملهٔ اطرافش هم نگاه کن.

فرزندان برای زیارت می‌روند، امّا پدر و مادر به «مُسْتَوْصَف»، یعنی درمانگاه، می‌روند؛ چون مادر سردرد دارد. «صُداع» یعنی سردرد و «أَشْعُرُ» یعنی احساس می‌کنم. پزشک با «ما بِكِ؟» از مشکل بیمار می‌پرسد؛ این عبارت خطاب به یک زن است.

در گفت‌وگو می‌فهمیم مادر چهل سال دارد. پزشک دربارهٔ «ضَغْطُ الدَّمِ»، یعنی فشار خون، و «مَرَضُ السُّكَّرِ»، یعنی بیماری قند، سؤال می‌کند؛ امّا بیمار فقط از سردرد می‌گوید. سؤال پزشک به معنی داشتن آن بیماری‌ها نیست! سپس پزشک «وَصْفَة»، یعنی نسخه، می‌نویسد که در آن قرص مسکّن و شربت آمده است. این واژه‌ها را مثل بخش‌های یک صحنهٔ آشنا کنار هم یاد بگیر: بیمار، درمانگاه، مشکل و نسخه.

حالا به پایان فعل‌ها دقّت کن. برای صحبت با چند پسر یا مرد، «أَنتُم تَذْهَبونَ» می‌آید؛ برای چند دختر یا زن، «أَنتُنَّ تَذْهَبْنَ». وقتی مخاطب دو نفر باشد، چه دو پسر، چه دو دختر و چه یک پسر و یک دختر، از «أَنتُما تَذْهَبانِ» استفاده می‌کنیم. هر سه در فارسی می‌توانند «شما می‌روید» باشند؛ چون فارسی در این فعل تفاوت جنسیت و دو نفر بودن را نشان نمی‌دهد.

برای گروهی که هم مذکّر دارد و هم مؤنّث، صورت جمع مذکّر به کار می‌رود. یک نکتهٔ دیگر هم مهم است: پاسخ دو نفر نیز می‌تواند با «نَذْهَبُ» باشد، چون آن‌ها از طرف خودشان می‌گویند «می‌رویم». پس شکل فعلِ پرسش و پاسخ لزوماً یکسان نیست.

وقتی کسی می‌پرسد «لِماذا»، دنبال دلیل یا هدف است؛ درست مثل «چرا» در فارسی. برای پاسخ می‌توانیم از «لِأَنَّ» به معنی «زیرا، برای اینکه» استفاده کنیم و دلیل را توضیح بدهیم. مثلاً اگر بپرسند چرا خوشحالی، می‌توانی علت خوشحالی را بگویی.

راه دیگر، آوردن «لِـ» به معنی «برای» است؛ مثل «لِلزِّيارَةِ» که هدف را زیارت معرفی می‌کند. پس «لِـ» را با توجه به جمله معنی کن: در معرفی داراییِ خانواده، داشتن را می‌رساند، امّا در بیان هدف سفر، «برای» مناسب است. هنگام ترجمه ابتدا بپرس: این جمله دارد دلیل یا هدف یک کار را بیان می‌کند، یا چیز دیگری را؟ این پرسش کوتاه جلوی ترجمهٔ کلمه‌به‌کلمه و نادرست را می‌گیرد.

تا اینجا فعل‌های مضارع را مثبت ترجمه کردیم؛ حالا اگر پیش از آن‌ها «لا» بیاید، معمولاً معنی منفی می‌شود. مثلاً «تَذْهَبونَ» یعنی «می‌روید»، امّا «لا تَذْهَبونَ» یعنی «نمی‌روید». در ترجمهٔ فارسی، این تغییر را با «نمیـ» نشان می‌دهیم؛ نباید منفی بودن فعل را جا بیندازیم.

«ما» هم گاهی فعل مضارع را منفی می‌کند. پس با دیدن «ما» فوراً نتیجه نگیر که فعل حتماً گذشته است یا جمله حتماً پرسشی است؛ به فعل و معنی جمله نگاه کن. در عبارت قرآنیِ این درس، «ما» همراه فعل مضارع، پنهان نماندن هیچ چیز از خدا را بیان می‌کند. روش کاربردی این است: اول خود فعل را بشناس، بعد واژهٔ منفی‌کننده را پیدا کن و در پایان، معنی روان فارسی بساز.

در تمرین سوم، دو کار داری: ترجمهٔ جمله و پیدا کردن فعل مضارع. اول بپرس «چه کاری انجام می‌شود و چه کسی آن را انجام می‌دهد؟» مثلاً «يَأْمُرُ» یعنی «فرمان می‌دهد» و «تَشرَبونَ» یعنی «می‌نوشید». در جملهٔ کشاورزان، «تَجْمَعونَ» یعنی «جمع می‌کنید» و «لا» آن را منفی می‌کند؛ پس پرسش این است: «آیا میوه‌ها را برای فروش جمع نمی‌کنید؟» فقط به ابتدای فعل نگاه نکن؛ پایان آن هم برای شناختن شخص مهم است. همچنین «بَعْدَ أُسبوعَينِ» یعنی «دو هفته بعد»؛ بنابراین هنگام ترجمهٔ جملهٔ هم‌کلاسی‌ها، باید به این نشانهٔ زمان هم توجه کنی.

در جدول تمرین چهارم، هر بار ببین چه چیزی عوض شده است: زمان، شخص یا مثبت و منفی بودن؟ «ما نَدِمْتُ» یعنی «پشیمان نشدم»، اما «لا أَندَمُ» یعنی «پشیمان نمی‌شوم». پس هر فعل منفی را با «نـ…ـدم» ترجمه نکن! «ما» در نمونه‌های این جدول، ماضی را منفی کرده و «لا» مضارع را؛ البته در صفحهٔ آغازین دیدیم که «ما» گاهی مضارع را هم منفی می‌کند. در «عَمِلْنا» کار در گذشته است: «کار کردیم». در «سَوفَ نَعْمَلُ» کار در آینده است: «کار خواهیم کرد». مثل وقتی دربارهٔ کار دیروز و برنامهٔ فردا حرف می‌زنی، نشانهٔ زمان ترجمه را تغییر می‌دهد.

برای انتخاب فعل در تمرین پنجم، سه سرنخ را بررسی کن: گوینده یا مخاطب کیست، چند نفر است و زمان جمله چیست؟ «أَنتُم» یعنی «شما» برای چند مخاطب مذکر و «أَمْسِ» یعنی «دیروز»؛ پس در پرسش شستن لباس‌ها، «غَسَلْتُم» مناسب است. «الْبِنْتانِ» از دو دختر خبر می‌دهد، بنابراین فعل «تَطبُخانِ» با آن هماهنگ است. در پرسش‌وپاسخ هم زاویهٔ دید تغییر می‌کند: اگر از یک نفر بپرسند «چه می‌کنی؟»، او می‌گوید «أَبحَثُ»، یعنی «جست‌وجو می‌کنم». اگر از چند نفر بپرسند «درس را می‌فهمید؟»، پاسخ آن‌ها «نَفهَمُ»، یعنی «می‌فهمیم»، خواهد بود.

برای مکالمهٔ تمرین ششم لازم نیست پاسخ طولانی بسازی؛ اول نوع اطلاعات خواسته‌شده را پیدا کن. «كَم مَرَّةً» تعداد دفعات را می‌پرسد، «لِماذا» دلیل را، «هَلْ» پرسشی با پاسخ بله یا نه می‌سازد، «كَم عَدَدُ» تعداد را می‌خواهد و «ماذا في» دربارهٔ چیزهای داخل چیزی می‌پرسد. مثلاً برای پرسش وسایل کیف می‌توانی بگویی «في حَقيبَتي كِتابٌ»، یعنی «در کیفم یک کتاب است». برای تمرینِ تنهایی، یک بار نقش پرسشگر و بار دیگر نقش پاسخ‌دهنده را با صدای آرام اجرا کن. پاسخ را با زندگی واقعی خودت هماهنگ کن؛ لازم نیست تجربه‌ای را که نداشته‌ای، تأیید کنی.

جدول ساختار را مثل نقشهٔ شخصِ فعل بخوان: «أَفْرَحُ» برای «من»، «نَفْرَحُ» برای «ما» و «يَفْرَحُ» برای «او»ی مذکر است. برای مخاطب، شکل‌هایی مانند «تَفرَحينَ»، «تَفْرَحونَ» و «تَفرَحانِ» را داریم. «تَفْرَحُ» می‌تواند با «أَنتَ» یا «هِيَ» بیاید؛ پس ضمیر و جمله را هم ببین. حالا در بخش نور آسمان، «لا أَقولُ» را «نمی‌گویم» و «لا أَعْلَمُ» را «نمی‌دانم» ترجمه کن. در تمرین خانه هم همین روش کمک می‌کند: نخست شخص و کار را پیدا کن، سپس تصویر مناسب را انتخاب کن. چون تصویرهای آن صفحه اینجا نیستند، می‌توانی فعلاً صحنهٔ هر جمله را در ذهن مجسم کنی.