نمونه سوال فصل ۱ علوم نهم با جواب

مواد خالص می‌توانند عنصر یا ترکیب باشند؛ بنابراین داشتن چند نوع اتم، به‌تنهایی نشانهٔ مخلوط‌بودن نیست (صفحهٔ ۱). اکسیژن و اوزون دو شکل از یک عنصرند، نه دو ترکیب؛ سولفوریک اسید نیز یک ترکیب معرفی شده است (صفحه‌های ۴ و ۵). آمونیاک در میان مواد دارای مولکول کوچک و سلولز در میان بسپارهای طبیعی قرار دارد. همچنین فقط دسته‌ای از درشت‌مولکول‌ها بسپارند؛ پس نمی‌توان هر درشت‌مولکولی را بسپار دانست (صفحه‌های ۹ و ۱۰). پاسخ: گزینهٔ ۱

درصد جرمی تقریبی اکسیژن در بدن انسان $65\%$ و در پوستهٔ زمین $46.4\%$ است (صفحهٔ ۸). بنابراین جرم اکسیژن در نمونهٔ بدن برابر است با $500\times 0.65=325\,\mathrm{g}$ و در نمونهٔ پوستهٔ زمین برابر است با $500\times 0.464=232\,\mathrm{g}$. اختلاف این دو مقدار برابر است با $325-232=93\,\mathrm{g}$. پاسخ: گزینهٔ ۳

کدهای بازگردانی امکان شناسایی و جداسازی پلاستیک‌های هم‌جنس را فراهم می‌کنند؛ بنابراین شباهت کاربرد یا شکل ظرف‌ها ملاک کافی برای قرارگرفتن آن‌ها در یک گروه نیست. همچنین نشانهٔ استاندارد مواد غذایی به معیارهای سلامت و شرایط تولید مادهٔ غذایی مربوط است و جای کد جنس پلاستیک را نمی‌گیرد. از سوی دیگر، سوزاندن پلاستیک‌ها باعث ورود بخارات سمی به هوا می‌شود؛ پس نمی‌توان آن را روشی بی‌خطر دانست (صفحه‌های ۱۱ و ۱۲). پاسخ: گزینهٔ ۴

برای انتخاب فلز مناسب سیم‌کشی، رسانایی الکتریکی زیاد و امکان ساخت رشته‌های باریک اهمیت دارند. مس هر دو ویژگی را دارد و مقاومت آن در برابر خوردگی نیز از ویژگی‌های مفید آن است (صفحهٔ ۲–۳). بااین‌حال، مقاومت در برابر خوردگی به معنی واکنش‌ناپذیری کامل نیست؛ مس با اکسیژن به‌آرامی ترکیب می‌شود و مس‌اکسید تشکیل می‌دهد. سوختن سریع همراه با نور شدید، در متن برای منیزیم بیان شده است، نه مس (صفحهٔ ۳). پاسخ: گزینهٔ ۱

هر مولکول اوزون با فرمول $\mathrm{O_3}$ دارای $3$ اتم اکسیژن است؛ بنابراین، تعداد اتم‌های اکسیژن در نمونه برابر است با $8\times3=24$. هر مولکول سولفوریک اسید با فرمول $\mathrm{H_2SO_4}$ دارای $4$ اتم اکسیژن است؛ پس نمونهٔ اسید باید $24\div4=6$ مولکول داشته باشد. در هر مولکول این اسید، مجموع تعداد اتم‌ها برابر با $2+1+4=7$ است. در نتیجه، تعداد کل اتم‌های نمونهٔ اسید برابر با $6\times7=42$ خواهد بود (صفحهٔ ۴–۵). پاسخ: گزینهٔ ۳

با استفاده از عددهای اتمی داده‌شده، آرایش الکترونی در مدل بور برای کربن، نیتروژن، سیلیسیم و فسفر به‌ترتیب $2,4$، $2,5$، $2,8,4$ و $2,8,5$ است (صفحهٔ ۵–۶). در طبقه‌بندی این فصل، عنصرهای دارای تعداد الکترون مدار آخر برابر معمولاً در یک ستون قرار می‌گیرند (صفحهٔ ۷–۸). پس کربن و سیلیسیم با داشتن $4$ الکترون در مدار آخر، می‌توانند هم‌ستون باشند؛ هرچند تعداد کل الکترون‌ها و تعداد مدارهای آن‌ها متفاوت است. نیتروژن و فسفر نیز هر دو $5$ الکترون در مدار آخر دارند. پشت‌سرهم‌بودن عدد اتمی یا یکسان‌بودن تعداد مدارها، به‌تنهایی معیار هم‌ستون‌بودن نیست. پاسخ: گزینهٔ ۴

نیتروژن با هیدروژن ترکیب می‌شود و آمونیاک به‌وجود می‌آید؛ یکی از کاربردهای آمونیاک، تهیهٔ مواد منفجره است (صفحهٔ ۵–۶). در متن، کاربرد در تهیهٔ کود نیز به آمونیاک نسبت داده شده است. مادهٔ مرتبط با پیشگیری از پوسیدگی دندان، فلوئور است و شباهت الکترون‌های مدار آخر فلوئور و کلر به معنای یکسان‌بودن کاربردهای آن‌ها نیست (صفحهٔ ۶). همچنین نقش حفاظتی در برابر فرابنفش به اوزونِ سه‌اتمی مربوط است، نه اکسیژن دواتمی (صفحهٔ ۴). پاسخ: گزینهٔ ۲

در کتاب، واکنش آهن و مس با اکسیژن هر دو کند توصیف شده‌اند؛ اما این توصیف کیفی، نه برابری دقیق سرعت دو واکنش را ثابت می‌کند و نه به‌تنهایی ترتیب سرعت آن‌ها را تعیین می‌کند (صفحهٔ ۳). مس با اکسیژن ترکیب می‌شود و مس‌اکسید می‌سازد؛ بنابراین از نظر واکنش‌ندادن با اکسیژن، مشابه طلا نیست. همچنین مشاهدهٔ سوختن منیزیم روی شعله، مجوز نتیجه‌گیری دربارهٔ ضرورت حضور شعله در تمام واکنش‌های سریع فلزها نیست. پاسخ: گزینهٔ ۱

با افزایش جمعیت، نیاز به بسپارها بیشتر شد. بسپارهای طبیعی به‌تنهایی پاسخ‌گوی این تقاضا نبودند و تهیهٔ وسایل از آن‌ها نیز هزینهٔ زیادی داشت؛ بنابراین تولید بسپارهای مصنوعی با استفاده از نفت مورد توجه قرار گرفت. این توضیح به معنای نابودی منابع طبیعی یا کوچک‌بودن مولکول‌های پلاستیک نیست (صفحه‌های ۹ تا ۱۱). همچنین پلاستیک‌ها به‌آسانی در طبیعت تجزیه نمی‌شوند و سوزاندن آن‌ها نیز بخارات سمی ایجاد می‌کند (صفحه‌های ۱۱ و ۱۲). پاسخ: گزینهٔ ۲

در مسیر صنعتی معرفی‌شده، نیتروژن همراه با هیدروژن برای تولید آمونیاک به کار می‌رود. آمونیاک نیز در تهیهٔ کودهای شیمیایی و مواد منفجره مصرف می‌شود. بنابراین باید هم گاز همراه، هم مادهٔ میانی و هم دو گروه فراوردهٔ نهایی با این مسیر سازگار باشند. کاربردهایی مانند ضدعفونی‌کردن آب و تهیهٔ آفت‌کش‌ها به کلر و ترکیب‌های آن مربوط‌اند (صفحه‌های ۵ و ۶). پاسخ: گزینهٔ ۴

نمودار بدن انسان، افزون بر عنصرهایی که جداگانه نام برده شده‌اند، بخشی با عنوان «دیگر عنصرها» دارد؛ پس نیامدن نام مستقل آهن، نبودن آن را ثابت نمی‌کند. از سوی دیگر، متن به حضور آهن در ساختار هموگلوبین تصریح دارد و این دو داده با یکدیگر سازگارند. همچنین نقش سدیم و پتاسیم در فعالیت قلب، اطلاعاتی برای مقایسهٔ درصد آن‌ها با کلسیم به دست نمی‌دهد. سهم زیاد اکسیژن در کل بدن نیز به معنای آن نیست که هر مادهٔ بدن فقط از اکسیژن تشکیل شده باشد (صفحهٔ ۸). پاسخ: گزینهٔ ۱