نمونه سوال درس ۱ دین و زندگی دوازدهم با جواب

متن ابتدا وجود شناخت فطری خدا را می‌پذیرد و سپس از دعوت قرآن به افزایش عمق معرفت سخن می‌گوید. پس برخورداری از شناخت اولیه، انسان را از تفکر بی‌نیاز نمی‌کند و استدلال نیز مستلزم کنارگذاشتن فطرت نیست (صفحهٔ ۷). افزون بر این، ژرف‌ترشدن معرفت به وجود و صفات خداوند، به معنای شناخت ذات او نیست؛ زیرا ذهن محدود بر حقیقت نامحدود احاطه نمی‌یابد (صفحهٔ ۱۲ و ۱۳). پاسخ: گزینهٔ ۴

در معرفی ارزش عبادی اندیشه، دو ویژگی مورد توجه است: اندیشه باید دربارهٔ خداوند و قدرت او باشد و استمرار داشته باشد؛ بنابراین، صرف مطالعهٔ طبیعت یا امید به آینده، به‌تنهایی بیانگر این معیار نیست (صفحهٔ ۲). همچنین تلاش برای تصور ذات خداوند، با محدودیت شناخت انسان ناسازگار است و موضوع توصیهٔ پیامبر نیست (صفحهٔ ۱۲ و ۱۳). پاسخ: گزینهٔ ۲

در مثال ساعت، هر چرخ‌دنده حرکت خود را از عامل دیگری دریافت می‌کند، اما موتور نقش سرچشمهٔ حرکت را دارد و برای حرکت خود به چرخ‌دنده‌ای نیازمند نیست. فرض بی‌نهایت چرخ‌دنده، تا زمانی که همگی وابسته‌اند، وجود عامل مستقل را توضیح نمی‌دهد. پس مشکل، ناتوانی انسان در شمارش یا کم‌بودن تعداد اجزا نیست؛ ادامهٔ زنجیرهٔ وابستگی بدون رسیدن به علت نخستین است که متن آن را از نظر عقلی ناممکن می‌داند (صفحهٔ ۸). پاسخ: گزینهٔ ۳

در توضیح نوربودن خداوند، نخست نورهای دارای منشأ جسمانی کنار گذاشته می‌شوند. سپس ویژگی آشکاربودن و آشکارکنندگی نور، برای توضیح رابطهٔ وجودی خدا و جهان به کار می‌رود: موجودات از خدا هستی می‌یابند و تحققشان وابسته به اوست. ازاین‌رو، هر پدیده می‌تواند نشانی از آفریننده و جلوه‌ای از صفات او باشد. این معنا نه تابش مادی است، نه صرفاً ایجاد شناخت در انسان و نه آشکارشدن کامل ذات الهی (صفحهٔ ۱۱). پاسخ: گزینهٔ ۲

مقدمهٔ نخست، وابستگی هستی ما و پدیده‌های جهان را بیان می‌کند. برای رسیدن به نتیجه، مقدمهٔ دوم باید نیاز موجوداتی را توضیح دهد که هستی‌شان از خودشان نیست؛ چنین موجوداتی به سرچشمه‌ای نیاز دارند که وجودش وابسته نباشد (صفحهٔ ۷). اگر به‌جای این وصف، مطلقِ موجودبودن را ملاک نیاز بگیریم، آفریننده را نیز نیازمند فرض کرده‌ایم؛ خطایی که در پاسخ به پرسش مربوط به خالق خدا توضیح داده شده است (صفحهٔ ۸). مشاهده‌پذیری و فاصلهٔ مکانی نیز ملاک این استدلال نیست. پاسخ: گزینهٔ ۱

عبارت «الف» نادرست است؛ زیرا آیات، فرمانروایی مطلق آسمان‌ها و زمین را متعلق به خدا می‌دانند و انسان را در بهره‌برداری از امکانات، جانشین معرفی می‌کنند. عبارت «ب» درست است؛ زیرا ایمان همراه با انفاق با پاداشی بزرگ پیوند داده شده است. عبارت «ج» نادرست است؛ چون افزون بر آگاهی خدا از کردار انسان، دانایی او به نهانِ دل‌ها نیز بیان شده است. عبارت «د» درست است؛ زیرا هدف نزول آیات، رهایی انسان‌ها از تاریکی و هدایت آنان به روشنایی معرفی شده و در همان بیان، مهربانی خدا یادآوری می‌شود. بنابراین، دو عبارت درست است (صفحهٔ ۵). پاسخ: گزینهٔ ۴

ارزشمندشمردن اندیشه دربارهٔ خدا به معنای امکان شناخت همهٔ ابعاد حقیقت او نیست (صفحهٔ ۲). جهان و موجودات آن، نشانه‌هایی برای شناخت آفریننده و صفات او هستند (صفحهٔ ۱۱)، اما شناخت ذات، نیازمند احاطه بر موضوع است. ذهن محدود انسان نمی‌تواند بر حقیقت نامحدود خدا احاطه یابد. در مقابل، کهکشان‌ها هرچند بسیار دور باشند، محدودند و از این جهت در قلمرو ممکنِ شناخت انسان قرار می‌گیرند. پس شناخت وجود و صفات خدا با ناتوانی از دریافت ذات او سازگار است و این محدودیت با پیشرفت ابزار برطرف نمی‌شود (صفحهٔ ۱۲ و ۱۳). پاسخ: گزینهٔ ۳

کتاب میان ساختمان و موجودات جهان تفاوت می‌گذارد: ساختمان پس از ساخته‌شدن، برای باقی‌ماندن به شخص بنّا وابسته نیست، اما موجودات در ادامهٔ هستی نیز به خدا نیاز دارند. بنابراین، گذشت زمان نه این وابستگی را از بین می‌برد و نه آن را تدریجاً به استقلال تبدیل می‌کند. درخواست همیشگی موجودات نیز بیانگر همین نیاز پایدار است و لزوماً درخواست آگاهانه و زبانی نیست؛ همهٔ موجودات با وضعیت وجودی خود این نیاز را نشان می‌دهند (صفحهٔ ۹ و ۱۰). پاسخ: گزینهٔ ۱

عبارت «الف» درست است؛ تعبیر «شیر عَلَم» نشان می‌دهد که حتی حرکت و نمود فعالیت موجود نیز متکی به دیگری است. عبارت «ب» نادرست است؛ موجودات با گذشت زمان از خدا بی‌نیازتر نمی‌شوند و نیاز آنها در بقا کاهش نمی‌یابد. عبارت «ج» درست است؛ درخواست با زبان حال به معنای وابستگی وجودی است و به گفتار ارادی محدود نیست. عبارت «د» نیز درست است؛ نسبت‌دادن فعالیت به موجودات، استقلال آنها از خدا را اثبات نمی‌کند، همان‌گونه که حرکت نقش شیر بر پرچم وابسته به باد است. پس سه عبارت درست است. (صفحهٔ ۹ و ۱۰) پاسخ: گزینهٔ ۴

در مثال کتاب، چیزی که شیرینی ندارد، برای شیرین‌شدن به منشأ شیرینی نیازمند است؛ از این مثال نمی‌توان نتیجه گرفت که هر چیز شیرینی نیز باید به‌وسیلهٔ دیگری شیرین شده باشد. به همین ترتیب، استدلال نیازمندی جهان دربارهٔ پدیده‌هایی است که هستی آنها از خودشان نیست، نه دربارهٔ هر آنچه وجود دارد. وجودی که هستی‌اش ذاتی است، مشمول حکم نیازمندی پدیده‌ها نیست؛ بنابراین، خداوند استثنایی بر قاعدهٔ «هر موجودی نیازمند آفریننده است» محسوب نمی‌شود، بلکه اساساً چنین قاعده‌ای مطرح نشده است. تقدم زمانی یا غیرمادی‌بودن نیز ملاک این استدلال نیست. (صفحهٔ ۷ و ۹) پاسخ: گزینهٔ ۲

کتاب از یک‌سو، رؤیت خدا با چشم مادی را ناممکن می‌داند؛ زیرا خداوند جسم، شکل و ابعاد ندارد تا تصویری از او دریافت شود. این ناتوانی به دنیا اختصاص ندارد و با گسترش طیف بینایی نیز برطرف نمی‌شود. از سوی دیگر، مشاهدهٔ قلبی و رسیدن به معرفتی که انسان با دیدن موجودات متوجه خداوند شود، هدفی ممکن و ارزشمند معرفی شده است. بنابراین، بیان امام علی علیه‌السلام را نباید مشاهدهٔ یک تصویر جسمانی از خدا تلقی کرد و همچنین نباید امکان معرفت مورد اشارهٔ حدیث را انکار نمود. (صفحهٔ ۱۱ تا ۱۴) پاسخ: گزینهٔ ۱

کتاب، معرفت عمیق به خداوند در مواجهه با موجودات را با وجود دشواری ظاهری، دست‌یافتنی می‌داند و پاکی و صفای قلب نوجوانان و جوانان را زمینه‌ای مناسب برای آن معرفی می‌کند. بااین‌حال، این زمینه جای عزم و کوشش را نمی‌گیرد؛ انسان باید راه را آغاز کند و با تصمیم استوار پیش برود تا از یاری خداوند بهره‌مند شود. بنابراین، نه باید این معرفت را به سنین بعد موکول کرد و نه پاکی قلب یا کمک الهی را جانشین تلاش دانست. (صفحهٔ ۱۱ و ۱۲) پاسخ: گزینهٔ ۳