فعالیت
نمونهگیری از هزینه و درآمد خانوارها، یکی از مهمترین طرحهای آمارگیری در هر کشوری است. آیا تاکنون فکر کردهاید متوسط درآمد ماهانهٔ خانوارهای یک کشور را چگونه محاسبه میکنند؟ سرشماری، روشی مقرون بهصرفه برای گردآوری دادهها بهمنظور پاسخ به این سؤال نیست.
در اینجا صورت سادهتر آن را در نظر میگیریم. فرض کنید، میخواهیم متوسط درآمد کارکنان یک مؤسسهٔ تجاری را محاسبه کنیم. ده نفر از کارکنان را بهصورت تصادفی انتخاب میکنیم. اگر درآمد ماهانهٔ ده نفر برحسب هزار تومان بهصورت زیر باشد، میانگین و میانهٔ درآمد ماهانهٔ آنها چهقدر است؟
هیئت مدیرهٔ مؤسسهٔ تجاری تصمیم دارد به کارکنانی که درآمد کمتری دارند، یارانه پرداخت کند. به نظر شما به چه کسانی باید یارانه پرداخت شود؟ اگر تعداد اعضای خانوار هر عضو نمونه بهصورت زیر باشد، میانگین و میانهٔ درآمد هر یک از افراد چهقدر است؟ آیا با داشتن این دادهها نظر شما دربارهٔ سؤال قبل تغییر کرده است؟ یعنی به کدامیک از کارکنان مؤسسه یارانه پرداخت کنیم؟
| ردیف | درآمد ماهانه (هزار تومان) | تعداد اعضای خانوار | متوسط درآمد اعضای خانوار |
|---|---|---|---|
| ۱ | ۱۰۰۰ | ۳ | |
| ۲ | ۳۰۰۰ | ۴ | |
| ۳ | ۱۰۰۰ | ۱ | |
| ۴ | ۴۰۰۰ | ۵ | |
| ۵ | ۳۰۰۰ | ۱ | |
| ۶ | ۳۰۰۰ | ۷ | |
| ۷ | ۲۰۰۰ | ۳ | |
| ۸ | ۱۰۰۰ | ۴ | |
| ۹ | ۲۰۰۰ | ۲ | |
| ۱۰ | ۱۰۰۰ | ۱ |
خط فقر کمینهٔ درآمدی است که برای زندگی یک نفر در یک ماه، مورد نیاز است. خط فقر برابر است با نصف میانگین یا نصف میانهٔ درآمد ماهانهٔ افراد جامعه¹.
جواب گامبهگام
گام ۱: درآمدها را مرتب میکنیم: ۱۰۰۰، ۱۰۰۰، ۱۰۰۰، ۱۰۰۰، ۲۰۰۰، ۲۰۰۰، ۳۰۰۰، ۳۰۰۰، ۳۰۰۰، ۴۰۰۰.
میانه میانگین دادهٔ پنجم و ششم است: (هزار تومان).
گام ۲: فقط با درآمد ماهانه، کسانی که درآمد کمتری دارند (۱۰۰۰ هزار تومان) یعنی ردیفهای ۱، ۳، ۸ و ۱۰ یارانه میگیرند.
گام ۳: متوسط درآمد اعضای خانوار = درآمد ماهانه ÷ تعداد اعضا:
| ردیف | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ | ۱۰ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| متوسط درآمد | ≈۳۳۳٫۳ | ۷۵۰ | ۱۰۰۰ | ۸۰۰ | ۳۰۰۰ | ≈۴۲۸٫۶ | ≈۶۶۶٫۷ | ۲۵۰ | ۱۰۰۰ | ۱۰۰۰ |
گام ۴: میانگین این ده عدد:
مرتبشده: ۲۵۰، ۳۳۳٫۳، ۴۲۸٫۶، ۶۶۶٫۷، ۷۵۰، ۸۰۰، ۱۰۰۰، ۱۰۰۰، ۱۰۰۰، ۳۰۰۰
میانه: (هزار تومان).
گام ۵: حالا خانوارهایی که سهم هر نفرشان کمتر است نیازمندترند. نصف میانه است. بنابراین ردیفهای ۸ و ۱ (و با نصف میانگین، حدود ۴۶۱، ردیف ۶ هم) زیر خط فقر هستند. ردیفهای ۳ و ۱۰ که تنها زندگی میکنند و سهم هر نفرشان ۱۰۰۰ است، دیگر در اولویت نیستند. پس نظر ما تغییر میکند.
جواب نهایی
1) میانگین درآمد ماهانه ۲۱۰۰ و میانه ۲۰۰۰ هزار تومان
2) فقط با درآمد ماهانه: ردیفهای ۱، ۳، ۸ و ۱۰ (درآمد ۱۰۰۰)
3) میانگین درآمد هر فرد ≈ ۹۲۳ و میانه ۷۷۵ هزار تومان
4) بله، نظر تغییر میکند: یارانه باید به ردیفهای ۸، ۱ و ۶ پرداخت شود، نه ردیفهای ۳ و ۱۰