فعالیت
میخواهیم کلاسهای دهم سه دبیرستان را بر اساس نتایج آزمون جامعی که همزمان بین دانشآموزان ممتاز برگزار شده است، رتبهبندی کنیم. از هر دبیرستان ۱۰ نفر بهتصادف انتخاب شدهاند. نمرههای آزمون جامع هر سه کلاس از ۱۲۰ نمره است.
دادههای مربوط به سه کلاس دهم:
الف) {65,75,73,50,60,64,69,62,67,85}
ب) {85,79,57,39,45,71,67,87,91,49}
پ) {43,51,53,110,50,48,87,69,68,91}
میانگین سه کلاس را محاسبه کنید. به نظر شما پراکندگی نمرهها در کدام کلاس بیشترین و در کدام کلاس کمترین است؟ برای پاسخ به این سؤال، دادهها را روی سه محور موازی نمایش دهید. کدام دبیرستان نتایج بهتری با اطلاعات دادهشده کسب کرده است؟ چرا؟
مثلاً اگر والدین برای ثبت نام فرزند بازیگوش خود در سال آینده بخواهند بر اساس این نتایج، یکی از مدرسهها را انتخاب کنند، مدرسهای بهتر است که پراکندگی نمرهها در آن کمتر است. در مقابل، برای فرزندی که به قصد شرکت در المپیاد میخواهد مدرسه را انتخاب کند، مدرسهای بهتر است که پراکندگی نمرهها در آن بیشتر باشد. چرا؟
جواب گامبهگام
گام ۱: مجموع نمرههای هر سه کلاس را حساب میکنیم:
الف)
ب)
پ)
هر کلاس ۱۰ نفر دارد، پس میانگین هر سه کلاس است.
گام ۲: سه محور افقی موازی رسم میکنیم و روی هر محور، نمرههای همان کلاس را با نقطه نشان میدهیم. میتوان میانگین ۶۷ را هم با یک خط عمودی مشخص کرد.
- در کلاس «الف» نقطهها بین ۵۰ و ۸۵ و نزدیک به هماند (دامنه ).
- در کلاس «ب» نقطهها بین ۳۹ و ۹۱ پخشاند (دامنه ).
- در کلاس «پ» نقطهها بین ۴۳ و ۱۱۰ پخشاند و نمرهٔ ۱۱۰ از بقیه دور است (دامنه ).
گام ۳: پراکندگی در کلاس «پ» بیشترین و در کلاس «الف» کمترین است. کلاس «ب» در حد وسط قرار دارد.
گام ۴: میانگین هر سه کلاس برابر است، پس فقط با میانگین نمیتوان گفت کدام دبیرستان بهتر است. باید هدف انتخاب را در نظر گرفت.
گام ۵: برای فرزند بازیگوش، مدرسهای مناسبتر است که پراکندگی کمتری دارد، یعنی «الف». در آن نمرهها به هم نزدیکاند و وضعیت کلاس یکنواختتر است. دانشآموز ضعیف کمتر پیدا میشود و فرزند در محیط باثباتتری درس میخواند.
برای فرزندی که میخواهد در المپیاد شرکت کند، مدرسهای مناسبتر است که پراکندگی بیشتری دارد، یعنی «پ». در آن نمرههای خیلی بالا (مثل ۱۱۰ و ۹۱ و ۸۷) دیده میشود. پس دانشآموزان بسیار قوی در آن هستند و فرزند میتواند با آنها رقابت و همفکری کند. (پاسخهای توضیحی دیگر با همین منطق هم پذیرفته است.)
جواب نهایی
میانگین هر سه کلاس ۶۷ است.
بیشترین پراکندگی: کلاس «پ»؛ کمترین پراکندگی: کلاس «الف».
چون میانگینها برابرند، انتخاب بر اساس هدف است: برای فرزند بازیگوش مدرسهٔ «الف» (پراکندگی کم) و برای المپیاد مدرسهٔ «پ» (پراکندگی زیاد و وجود دانشآموزان با نمرهٔ خیلی بالا).