کار در کلاس
در برنامهریزی اقتصادی، اجتماعی و مواردی از این قبیل، اولین گام، پیشبینی جمعیت در برنامهریزی است. برای برآورد جمعیت، مدلهای مختلفی وجود دارد که هرکدام ویژگیهای خود را دارند. انتخاب نوع مدل و استفاده از آن در درجهٔ اول به اطلاعات موجود در زمان و سپس به هدف برنامهریزی بستگی دارد. یکی از این روشها، مدل رشد خطی است. این مدل، الگویی از رشد جمعیت را توصیه میکند که در آن میزان جمعیت همچنان با نرخ فعلی خود تغییر میکند. (روند رشد جمعیت به صورت تابعی خطی نسبت به متغیّر زمان است.)
فرض کنیم جمعیت یک شهر در سال ۱۳۸۵ برابر یک میلیون و پنجاه هزار نفر و در سال ۱۳۹۵ برابر یک میلیون و دویست و هشتاد هزار نفر بوده است. اگر برای رشد جمعیت این شهر، مدل الگویی رشد خطی را در نظر بگیریم، با رسم نمودار تابع جمعیت، جمعیت این شهر را در سال ۱۴۰۵ بهطور تقریبی برآورد کنید.
[شکل: دستگاه مختصات؛ محور عمودی: ۰، ۲۰۰,۰۰۰، ۴۰۰,۰۰۰، ۶۰۰,۰۰۰، ۸۰۰,۰۰۰، ۱,۰۰۰,۰۰۰، ۱,۲۰۰,۰۰۰، ۱,۴۰۰,۰۰۰، ۱,۶۰۰,۰۰۰؛ محور افقی: ۱۳۸۵، ۱۳۹۵، ۱۴۰۵]
جواب گامبهگام
گام ۱: دو نقطهٔ نمودار را مشخص میکنیم: و . اگر سال و جمعیت باشد، تابع خطی است: .
گام ۲: شیب خط که همان نرخ رشد جمعیت در هر سال است:
گام ۳: معادلهٔ خط را با نقطهٔ مینویسیم:
بررسی با نقطهٔ دوم: .
این عدد با برابر نیست، پس ثابت را دوباره حساب میکنیم: و .
بنابراین:
بررسی: و ✓.
گام ۴: نمودار را رسم میکنیم: دو نقطهٔ بالا را روی دستگاه مختصات (محور افقی سالها، محور عمودی جمعیت) مشخص میکنیم و با خط راست به هم وصل میکنیم. خط را تا ادامه میدهیم.
گام ۵: برای سال ۱۴۰۵:
یعنی در نمودار، ارتفاع خط در بین و و نزدیک به است. این با محاسبه همخوان است.
جواب نهایی
جمعیت شهر در سال ۱۴۰۵ حدود نفر (یک میلیون و پانصد و ده هزار نفر) برآورد میشود؛ تابع: و نرخ رشد ۲۳٬۰۰۰ نفر در سال.