فعالیت، سؤال ۱
کدام یک از رابطهها که با نمودار پیکانی نمایش داده شدهاند، تابعاند؟ چرا؟
[نمودار پیکانی: مجموعهٔ سمت چپ «دانشآموزان»: مریم، نرگس، حمیده، سارا؛ مجموعهٔ سمت راست «نمرات درس فیزیک»: ۱۶، ۱۸، ۲۰؛ پیکانها: مریم ← ۱۶، نرگس ← ۱۸، حمیده ← ۲۰، سارا ← ۲۰]
تابع ......... زیرا
[نمودار پیکانی: ۲، ۳، ۱ به ــ۱، ۱، ــ۲، ۲، ــ۳، ۳؛ پیکانها: ۲ ← ــ۲، ۲ ← ۲، ۳ ← ــ۳، ۳ ← ۳، ۱ ← ــ۱، ۱ ← ۱]
تابع ......... زیرا
[نمودار پیکانی: ۲، ۳، ــ۲، ۰ به ۴، ۱، ۵؛ پیکانها: ۲ ← ۴، ۲ ← ۵، ۳ ← ۱، ــ۲ ← ۵، ۰ ← ۵]
تابع ......... زیرا
[نمودار پیکانی: ۱، ۲، ۳، ۴ به ۱، ۲، ۳، ۴، ۵؛ پیکانها: ۱ ← ۱، ۲ ← ۲، ۳ ← ۳، ۴ ← ۴]
تابع ......... زیرا
جواب گامبهگام
گام ۱: طبق تعریف، رابطه وقتی تابع است که از هر عضو مجموعهٔ سمت چپ (مجموعهٔ A) دقیقاً یک پیکان خارج شود.
گام ۲: نمودار اول: از هر دانشآموز دقیقاً یک پیکان خارج شده است (مریم ← ۱۶، نرگس ← ۱۸، حمیده ← ۲۰، سارا ← ۲۰). اینکه دو نفر نمرهٔ ۲۰ دارند اشکالی ندارد، چون شرط تابع روی اعضای مجموعهٔ سمت چپ است. پس تابع است.
گام ۳: نمودار دوم: از عدد ۲ دو پیکان خارج شده است (به و ). از ۳ هم دو پیکان (به و ) و از ۱ هم دو پیکان (به و ) خارج شده است. پس تابع نیست.
گام ۴: نمودار سوم: از عدد ۲ دو پیکان خارج شده است (به ۴ و ۵). پس تابع نیست.
گام ۵: نمودار چهارم: از هر عضو دقیقاً یک پیکان خارج شده است (۱ ← ۱، ۲ ← ۲، ۳ ← ۳، ۴ ← ۴). اینکه در مجموعهٔ سمت راست عدد ۵ پیکانی دریافت نکرده است، اشکالی ندارد. پس تابع است.
جواب نهایی
1) نمودار اول: تابع است (از هر دانشآموز یک پیکان)؛ دوم: تابع نیست (از ۲، ۳ و ۱ دو پیکان)؛ سوم: تابع نیست (از ۲ دو پیکان)؛ چهارم: تابع است (از هر عضو یک پیکان).