۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

حل تمرین صفحه ۱۴۲ ریاضی دوازدهم تجربی

جواب گام‌به‌گام ۹ تمرین صفحهٔ ۱۴۲ کتاب ریاضی ۳؛ ۱ بخش دیگر این صفحه هنوز جوابِ بررسی‌شده ندارد.

  • ریاضی ۳
  • فصل ۶: هندسه
  • پایهٔ دوازدهم
  • به‌روزرسانی: ۱۸ آبان ۱۴۰۵

صورت هر تمرین همان متن کتاب است. جواب را هوش مصنوعی گام‌به‌گام نوشته و هوش مصنوعی دیگری از یک شرکت دیگر، بی‌آنکه آن را ببیند، همان تمرین را حل کرده؛ فقط جوابی این‌جا آمده که هر دو به آن رسیده‌اند. اول خودت روی کاغذ حل کن، بعد راهت را با گام‌ها مقایسه کن.

تمرین ۱

در هر دایره مختصات مرکز دایره و اندازهٔ شعاع آن را پیدا کنید، محل تقاطع هر دایره را با محورهای مختصات، در صورت وجود مشخص کنید و درستی پاسخ خود را به کمک رسم دایره بررسی کنید.
الف) x2+y2−6x+2y+1=∘x^{2}+y^{2}-6x+2y+1=\circ
ب) x2+(y+3)2−4=∘x^{2}+(y+3)^{2}-4=\circ

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: در الف) معادله را به شکل استاندارد می‌نویسیم:

(x−3)2+(y+1)2=9+1−1=9(x-3)^2+(y+1)^2=9+1-1=9

پس مرکز (3,−1)(3,-1) و شعاع r=3r=3 است.

گام ۲: در الف) برخورد با محور xxها (y=0y=0):

x2−6x+1=0⇒x=3±22x^2-6x+1=0\Rightarrow x=3\pm2\sqrt2

دایره محور xxها را در دو نقطهٔ (3+22,0)(3+2\sqrt2,0) و (3−22,0)(3-2\sqrt2,0) قطع می‌کند.

گام ۳: در الف) برخورد با محور yyها (x=0x=0):

y2+2y+1=0⇒(y+1)2=0⇒y=−1y^2+2y+1=0\Rightarrow (y+1)^2=0\Rightarrow y=-1

دایره بر محور yyها در نقطهٔ (0,−1)(0,-1) مماس است. این با فاصلهٔ مرکز تا محور yyها، یعنی ۳، که برابر شعاع است، سازگار است.

گام ۴: در ب) معادله x2+(y+3)2=4x^2+(y+3)^2=4 است. پس مرکز (0,−3)(0,-3) و شعاع r=2r=2 است.

گام ۵: در ب) برخورد با محور xxها (y=0y=0):

x2+9=4⇒x2=−5x^2+9=4\Rightarrow x^2=-5

این معادله جواب ندارد، پس دایره محور xxها را قطع نمی‌کند. این با فاصلهٔ مرکز تا این محور، یعنی ۳، که از شعاع بزرگ‌تر است، سازگار است.

گام ۶: در ب) برخورد با محور yyها (x=0x=0):

(y+3)2=4⇒y+3=±2⇒y=−1 یا y=−5(y+3)^2=4\Rightarrow y+3=\pm2\Rightarrow y=-1\ \text{یا}\ y=-5

پس دایره محور yyها را در (0,−1)(0,-1) و (0,−5)(0,-5) قطع می‌کند.

جواب نهایی

الف) مرکز (3,−1)(3,-1)، شعاع ۳؛ برخورد با محور xxها: (3±22,0)(3\pm2\sqrt2,0)؛ با محور yyها: مماس در (0,−1)(0,-1)
ب) مرکز (0,−3)(0,-3)، شعاع ۲؛ محور xxها را قطع نمی‌کند؛ برخورد با محور yyها: (0,−1)(0,-1) و (0,−5)(0,-5)

تمرین ۲

در حالت‌های زیر معادلهٔ دایره را بنویسید:
الف) دایره‌ای که از مبدأ مختصات بگذرد و مرکز آن C(−1,2)C(-1,2) باشد.
ب) دایره‌ای که مرکز آن (2,3)(2,3) و نقطهٔ (−3,−9)(-3,-9) نقطه‌ای روی آن باشد.
پ) دایره‌ای که نقاط (0,3)(0,3) و (−4,−1)(-4,-1) دو سر یکی از قطرهای آن باشند.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: معادلهٔ استاندارد دایره با مرکز (a,b)(a,b) و شعاع rr به صورت (x−a)2+(y−b)2=r2(x-a)^2+(y-b)^2=r^2 است. در هر قسمت مرکز و r2r^2 را پیدا می‌کنیم.

گام ۲: الف) مرکز C(−1,2)C(-1,2) است و مبدأ روی دایره قرار دارد، پس شعاع برابر فاصلهٔ CC تا مبدأ است:

r2=(0+1)2+(0−2)2=1+4=5r^2=(0+1)^2+(0-2)^2=1+4=5
(x+1)2+(y−2)2=5(x+1)^2+(y-2)^2=5

گام ۳: ب) مرکز (2,3)(2,3) است و نقطهٔ (−3,−9)(-3,-9) روی دایره قرار دارد:

r2=(−3−2)2+(−9−3)2=25+144=169r^2=(-3-2)^2+(-9-3)^2=25+144=169
(x−2)2+(y−3)2=169(x-2)^2+(y-3)^2=169

یعنی r=13r=13.

گام ۴: پ) مرکز دایره وسط قطر است:

(0+(−4)2,3+(−1)2)=(−2,1)\left(\frac{0+(-4)}{2},\frac{3+(-1)}{2}\right)=(-2,1)

شعاع برابر فاصلهٔ مرکز تا یکی از دو سر قطر، مثلاً (0,3)(0,3) است:

r2=(0+2)2+(3−1)2=4+4=8r^2=(0+2)^2+(3-1)^2=4+4=8
(x+2)2+(y−1)2=8(x+2)^2+(y-1)^2=8

بررسی: نقطهٔ (−4,−1)(-4,-1) هم در معادلهٔ قسمت (پ) صدق می‌کند، چون (−2)2+(−2)2=8(-2)^2+(-2)^2=8.

جواب نهایی

الف) (x+1)2+(y−2)2=5(x+1)^2+(y-2)^2=5
ب) (x−2)2+(y−3)2=169(x-2)^2+(y-3)^2=169
پ) (x+2)2+(y−1)2=8(x+2)^2+(y-1)^2=8

تمرین ۳

وضعیت نقاط (1,0)(1,0)، (0,−1)(0,-1)، (−1,−2)(-1,-2) و (∘,∘)(\circ,\circ) را نسبت به دایرهٔ x2+y2−2x+4y+1=∘x^{2}+y^{2}-2x+4y+1=\circ مشخص کنید.

[شکل: فضای سبز دایره‌ای شکل با دو مسیر پیاده‌روی عمود بر هم، یکی به طول ۸۰۰ متر]

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: ابتدا مرکز و شعاع دایره را پیدا می‌کنیم. از x2+y2−2x+4y+1=0x^2+y^2-2x+4y+1=0 داریم (x−1)2+(y+2)2=1+4−1=4(x-1)^2+(y+2)^2=1+4-1=4. پس مرکز C(1,−2)C(1,-2) و شعاع r=2r=2 است.

گام ۲: هر نقطه را در f(x,y)=x2+y2−2x+4y+1f(x,y)=x^2+y^2-2x+4y+1 قرار می‌دهیم. اگر f=0f=0 باشد نقطه روی دایره است. اگر f<0f<0 باشد نقطه درون دایره و اگر f>0f>0 باشد نقطه بیرون دایره است.

گام ۳: نقطهٔ (1,0)(1,0):

f=1+0−2+0+1=0f=1+0-2+0+1=0

پس این نقطه روی دایره است.

نقطهٔ (0,−1)(0,-1):

f=0+1−0−4+1=−2<0f=0+1-0-4+1=-2<0

پس این نقطه درون دایره است.

گام ۴: نقطهٔ (−1,−2)(-1,-2):

f=1+4+2−8+1=0f=1+4+2-8+1=0

پس این نقطه روی دایره است.

نقطهٔ (0,0)(0,0):

f=0+0−0+0+1=1>0f=0+0-0+0+1=1>0

پس این نقطه بیرون دایره است.

گام ۵: برای بررسی، فاصلهٔ نقاط را از مرکز حساب می‌کنیم. فاصلهٔ (1,0)(1,0) از مرکز برابر ۲ و فاصلهٔ (−1,−2)(-1,-2) از مرکز برابر ۲ است، یعنی هر دو روی دایره‌اند. فاصلهٔ (0,−1)(0,-1) برابر 2<2\sqrt2<2 و فاصلهٔ (0,0)(0,0) برابر 5>2\sqrt5>2 است.

جواب نهایی

(1,0)(1,0): روی دایره
(0,−1)(0,-1): درون دایره
(−1,−2)(-1,-2): روی دایره
(0,0)(0,0): بیرون دایره

تمرین ۴

شهرداری قصد دارد در یک فضای سبز دایره‌ای شکل به شعاع 13001300 متر، دو مسیر پیاده‌روی مطابق شکل بسازد. اگر مختصات مرکز دایره (13,13)(13,13) و هر واحد برابر ۱۰۰ متر باشد:
الف) معادلهٔ این دایره چیست؟
ب) مختصات نقاط برخورد دو مسیر را با دایره پیدا کنید.
پ) دو مسیر در چه نقطه‌ای با یکدیگر متقاطع‌اند؟
ت) طول مسیر عمودی چقدر است؟

جواب این بخش هنوز بررسی نشده و این‌جا نیامده است. «حل با عکس» آن را گام‌به‌گام حل می‌کند.

تمرین ۵

معادلهٔ گستردهٔ یک دایره به شکل x2+y2+2x+2y−Λ=∘x^{2}+y^{2}+2x+2y-\Lambda=\circ است. مختصات مرکز دایره و اندازهٔ شعاع آن را پیدا کنید و معادلهٔ آن را به شکل استاندارد بنویسید.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: معادلهٔ دایره را به شکل x2+y2+2x+2y−8=0x^2+y^2+2x+2y-8=0 می‌نویسیم و جمله‌های xx و yy را جدا می‌کنیم:

(x2+2x)+(y2+2y)=8(x^2+2x)+(y^2+2y)=8

گام ۲: برای کامل کردن مربع، به هر پرانتز عدد ۱ اضافه می‌کنیم و برای حفظ برابری، ۱ و ۱ را به طرف دوم هم اضافه می‌کنیم:

(x2+2x+1)+(y2+2y+1)=8+1+1(x^2+2x+1)+(y^2+2y+1)=8+1+1

گام ۳: شکل استاندارد به دست می‌آید:

(x+1)2+(y+1)2=10(x+1)^2+(y+1)^2=10

گام ۴: با مقایسه با (x−a)2+(y−b)2=r2(x-a)^2+(y-b)^2=r^2 داریم a=−1a=-1 و b=−1b=-1، پس مرکز دایره (−1,−1)(-1,-1) است. همچنین r2=10r^2=10 و در نتیجه r=10r=\sqrt{10}.

جواب نهایی

مرکز: (−1,−1)(-1,-1)؛ شعاع: 10\sqrt{10}؛ معادلهٔ استاندارد: (x+1)2+(y+1)2=10(x+1)^2+(y+1)^2=10

تمرین ۶

وضع خط‌های زیر را نسبت به دایره مشخص کنید.
الف) x2+y2−4x−4y+ν=∘x^{2}+y^{2}-4x-4y+\nu=\circ و 6x+4y=∘6x+4y=\circ
ب) x2+y2=2x^{2}+y^{2}=2 و y=−x−2y=-x-2

[شکل: دایره‌ای به مرکز مبدأ مختصات OO و خط مماس ll در نقطهٔ A(3,4)A(3,4)]

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: در بخش «الف» نماد ν\nu همان رقم ۷ است، پس دایره x2+y2−4x−4y+7=0x^2+y^2-4x-4y+7=0 است. با کامل کردن مربع، مرکز را (2,2)(2,2) می‌یابیم و داریم r2=4+4−7=1r^2=4+4-7=1، یعنی r=1r=1.

گام ۲: فاصلهٔ مرکز (2,2)(2,2) از خط 6x+4y=06x+4y=0 را حساب می‌کنیم:

d=∣6×2+4×2∣36+16=2052=1013≈2/77d=\frac{|6\times2+4\times2|}{\sqrt{36+16}}=\frac{20}{\sqrt{52}}=\frac{10}{\sqrt{13}}\approx 2/77

گام ۳: چون d>rd>r است (2/77>12/77>1)، خط بیرون دایره است و دایره را قطع نمی‌کند.

گام ۴: در بخش «ب» دایرهٔ x2+y2=2x^2+y^2=2 مرکز مبدأ و شعاع r=2r=\sqrt2 دارد. خط را به صورت x+y+2=0x+y+2=0 می‌نویسیم.

گام ۵: فاصلهٔ مبدأ از خط برابر است با:

d=∣0+0+2∣1+1=22=2d=\frac{|0+0+2|}{\sqrt{1+1}}=\frac{2}{\sqrt2}=\sqrt2

چون d=rd=r است، خط بر دایره مماس است.

جواب نهایی

الف) خط بیرون دایره است و آن را قطع نمی‌کند (d=1013>r=1d=\frac{10}{\sqrt{13}}>r=1)
ب) خط بر دایره مماس است (d=r=2d=r=\sqrt2)

تمرین ۷

اگر بدانیم خط ll در نقطهٔ (3,4)(3,4) بر دایره‌ای به مرکز مبدأ مختصات مماس است، معادلهٔ خط مماس چیست؟

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: خط مماس بر دایره در نقطهٔ تماس بر شعاع گذرنده از آن نقطه عمود است. مرکز دایره مبدأ O(0,0)O(0,0) و نقطهٔ تماس A(3,4)A(3,4) است.

گام ۲: شیب شعاع OAOA برابر است با:

mOA=4−03−0=43m_{OA}=\frac{4-0}{3-0}=\frac{4}{3}

گام ۳: چون مماس بر شعاع عمود است، حاصل‌ضرب شیب‌ها −1-1 است، پس شیب خط مماس برابر است با:

m=−34m=-\frac{3}{4}

گام ۴: معادلهٔ خط گذرنده از (3,4)(3,4) با این شیب:

y−4=−34(x−3)y-4=-\frac{3}{4}(x-3)

دو طرف را در ۴ ضرب می‌کنیم:

4y−16=−3x+9  ⇒  3x+4y=254y-16=-3x+9 \;\Rightarrow\; 3x+4y=25

گام ۵: بررسی: نقطهٔ (3,4)(3,4) در معادله صدق می‌کند، زیرا 9+16=259+16=25. فاصلهٔ مبدأ از خط برابر 259+16=5\frac{25}{\sqrt{9+16}}=5 است که همان شعاع دایره 32+42=5\sqrt{3^2+4^2}=5 است.

جواب نهایی

3x+4y=253x+4y=25 (یا y=−34x+254y=-\frac{3}{4}x+\frac{25}{4})

تمرین ۸

معادلهٔ دایره‌ای را بنویسید که مرکز آن، نقطهٔ (∘,3)(\circ,3) و بر خط 3x−4y=33x-4y=3 مماس باشد.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: خط مماس بر دایره است، پس فاصلهٔ مرکز دایره از این خط برابر شعاع است. ابتدا معادلهٔ خط را به شکل 3x−4y−3=03x-4y-3=0 می‌نویسیم.

گام ۲: فاصلهٔ مرکز (0,3)(0,3) از خط را حساب می‌کنیم:

r=∣3(0)−4(3)−3∣32+(−4)2=∣−15∣5=3r=\frac{|3(0)-4(3)-3|}{\sqrt{3^2+(-4)^2}}=\frac{|-15|}{5}=3

گام ۳: با مرکز (0,3)(0,3) و شعاع 33 معادلهٔ دایره را می‌نویسیم:

x2+(y−3)2=9x^2+(y-3)^2=9

گام ۴: درستی پاسخ را می‌سنجیم. نقطهٔ تماس روی خط و روی دایره قرار دارد. از 3x−4y=33x-4y=3 داریم x=4y+33x=\frac{4y+3}{3}. با قرار دادن در معادلهٔ دایره، y=35y=\frac{3}{5} و x=95x=\frac{9}{5} به دست می‌آید (ریشهٔ مضاعف). پس خط فقط یک نقطهٔ مشترک با دایره دارد و مماس است.

جواب نهایی

x2+(y−3)2=9x^2+(y-3)^2=9 (یعنی مرکز (0,3)(0,3) و شعاع ۳)

تمرین ۹

مشخص کنید در حالت‌های زیر دو دایره نسبت به هم چه وضعی دارند؟
الف) x2+y2+2x−4y=9x^{2}+y^{2}+2x-4y=9 و x2+y2−2x+4y=4x^{2}+y^{2}-2x+4y=4
ب) x2+(y−5)2=Δx^{2}+(y-5)^{2}=\Delta و (x−2)2+(y+3)2=∨(x-2)^{2}+(y+3)^{2}=\vee

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: برای هر دو دایره مرکز و شعاع را پیدا می‌کنیم، سپس فاصلهٔ مرکزها (dd) را با r+r′r+r' و ∣r−r′∣|r-r'| مقایسه می‌کنیم.

گام ۲ (الف): دایرهٔ اول: x2+y2+2x−4y=9x^2+y^2+2x-4y=9 را به شکل استاندارد می‌نویسیم: (x+1)2+(y−2)2=14(x+1)^2+(y-2)^2=14. پس مرکز O(−1,2)O(-1,2) و شعاع r=14≈3/74r=\sqrt{14}\approx 3/74 است.
دایرهٔ دوم: x2+y2−2x+4y=4x^2+y^2-2x+4y=4 را به شکل استاندارد می‌نویسیم: (x−1)2+(y+2)2=9(x-1)^2+(y+2)^2=9. پس مرکز O′(1,−2)O'(1,-2) و شعاع r′=3r'=3 است.

گام ۳ (الف): فاصلهٔ مرکزها:

d=(−1−1)2+(2+2)2=20≈4/47d=\sqrt{(-1-1)^2+(2+2)^2}=\sqrt{20}\approx 4/47

داریم r−r′≈0/74r-r'\approx 0/74 و r+r′≈6/74r+r'\approx 6/74، پس r−r′<d<r+r′r-r'<d<r+r' و دو دایره متقاطع‌اند.

گام ۴ (ب): دایرهٔ اول: مرکز O(0,5)O(0,5) و شعاع r=5≈2/24r=\sqrt5\approx 2/24.
دایرهٔ دوم: مرکز O′(2,−3)O'(2,-3) و شعاع r′=7≈2/65r'=\sqrt7\approx 2/65.

d=(0−2)2+(5+3)2=68≈8/25d=\sqrt{(0-2)^2+(5+3)^2}=\sqrt{68}\approx 8/25

گام ۵ (ب): r+r′≈4/89r+r'\approx 4/89 و d≈8/25d\approx 8/25، پس d>r+r′d>r+r'. دو دایره بیرون هم هستند (نقطهٔ مشترک ندارند).

جواب نهایی

الف) دو دایره متقاطع‌اند (r−r′<d<r+r′r-r'<d<r+r').
ب) دو دایره بیرون هم هستند (d>r+r′d>r+r').

تمرین ۱۰

معادلهٔ دایره‌ای را بنویسید که مرکز آن (−1,−1)(-1,-1) و با دایرهٔ x2+y2−4x−6y=3x^{2}+y^{2}-4x-6y=3 مماس درون باشد.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: مرکز و شعاع دایرهٔ داده شده را پیدا می‌کنیم. با مربع کامل کردن:

(x−2)2+(y−3)2=3+4+9=16(x-2)^2+(y-3)^2=3+4+9=16

پس مرکز O′(2,3)O'(2,3) و شعاع r′=4r'=4 است.

گام ۲: فاصلهٔ مرکزها (طول خط‌المرکزین) را حساب می‌کنیم. مرکز دایرهٔ مطلوب O(−1,−1)O(-1,-1) است:

OO′=(−1−2)2+(−1−3)2=9+16=5OO'=\sqrt{(-1-2)^2+(-1-3)^2}=\sqrt{9+16}=5

گام ۳: شرط مماس درون این است که d=∣r−r′∣d=|r-r'|. پس ∣r−4∣=5|r-4|=5. بنابراین r=9r=9 یا r=−1r=-1. شعاع منفی قابل قبول نیست، پس r=9r=9.

گام ۴: بررسی: 9−4=5=d9-4=5=d، پس دایرهٔ داده شده درون دایرهٔ مطلوب است و بر آن مماس درون است. معادلهٔ دایره با مرکز (−1,−1)(-1,-1) و شعاع ۹ را می‌نویسیم:

(x+1)2+(y+1)2=81(x+1)^2+(y+1)^2=81

جواب نهایی

(x+1)2+(y+1)2=81(x+1)^2+(y+1)^2=81 (شعاع ۹)

از هوش مصنوعی بپرس: حل با عکس

جایی از این جواب‌ها را نفهمیدی یا تمرینت این‌جا نیست؟ از سوال عکس بگیر؛ «حل با عکس» در پنل یادگیری 1xAi آن را گام‌به‌گام و فارسی حل می‌کند، دلیل هر گام را می‌گوید، با یک مدل دیگر چک می‌کند و صفحهٔ کتاب درسی را نشان می‌دهد. با «از این بپرس» هر گام را می‌پرسی. پلن رایگان سهمیهٔ روزانه دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

صفحهٔ ۱۴۲ ریاضی دوازدهم تجربی