تمرین
۱ تابعی از دنیای واقعی مثال بزنید که یکبهیک نباشد.
۲ آیا تابع وارون تابع است؟
۳ به کمک رسم نمودار وارونپذیری توابع زیر را بررسی کنید و ضابطهٔ تابع وارون را برای هر کدام که وارونپذیرند، بهدست آورید:
الف)
ب)
پ)
ت)
۴ اگر سنگی از ارتفاع ۱۰۰ متری سقوط کند، ارتفاع آن ( برحسب متر) بعد از ثانیه از رابطهٔ بهدست میآید.
الف) دامنه و برد را بهدست آورید.
ب) چرا تابعی یک به یک است؟
پ) تابع وارون را بهدست آورید.
۵ نمودار تابعی مانند را رسم کنید که وارونپذیر نباشد و برای هر عدد حقیقی ، .
۶ وارون تابع را بیابید و نمودار و وارون آن را رسم کنید.
جواب گامبهگام
گام ۱: (۱) مثال: هر دانشآموز را به ماه تولدش نظیر میکنیم. دو دانشآموز مختلف میتوانند ماه تولد یکسان داشته باشند، پس تابع یکبهیک نیست. (مثالهای دیگر هم درستاند.)
(۲) و هر دو تابع ثابتاند و یکبهیک نیستند، پس وارونپذیر نیستند. همچنین است. بنابراین وارون نیست.
گام ۲: (۳) در هر مورد نمودار را رسم میکنیم و خط افقی میکشیم.
الف) نیمسهمی راست با رأس است و هر خط افقی آن را حداکثر یک بار قطع میکند، پس وارونپذیر است. از و داریم . پس با .
ب) برای داریم ، پس . این پارهخط (نیمخط) نزولی است و یکبهیک است، با برد . از داریم . پس با .
پ) سهمی کامل با رأس است. خط افقی آن را در دو نقطه و قطع میکند، پس یکبهیک و وارونپذیر نیست.
ت) نمودار با دامنهٔ و برد هر خط افقی را حداکثر یک بار قطع میکند، پس وارونپذیر است. از داریم . پس با .
گام ۳: (۴) الف) سنگ از تا رسیدن به زمین حرکت میکند. در لحظهٔ رسیدن است:
پس و .
ب) برای با زیاد شدن مقدار زیاد و کم میشود. اکیداً نزولی است و دو زمان متفاوت ارتفاع یکسان ندارند، پس یکبهیک است.
پ) از داریم و چون است، . پس
گام ۴: (۵) تابع را در نظر میگیریم. نمودارش سهمی رو به پایین با رأس است. چون و این نامساوی برای هر برقرار است (چون )، نمودار کاملاً زیر خط قرار دارد. همچنین است، پس یکبهیک و وارونپذیر نیست. (پاسخهای دیگر هم ممکن است.)
گام ۵: (۶) از داریم ، پس و .
برای رسم، را از نقاط و و را از نقاط و رسم میکنیم. دو نمودار نسبت به خط قرینهاند و یکدیگر را در روی این خط قطع میکنند.
جواب نهایی
۱) مثال: نظیر کردن هر دانشآموز به ماه تولدش (یکبهیک نیست)؛ پاسخهای دیگر هم ممکن است.
۲) خیر؛ هر دو تابع ثابتاند، یکبهیک نیستند و وارون ندارند.
۳ الف) وارونپذیر: ،
۳ ب) وارونپذیر: ،
۳ پ) وارونپذیر نیست.
۳ ت) وارونپذیر: ،
۴ الف) و
۴ ب) چون روی دامنهاش اکیداً نزولی است، یکبهیک است.
۴ پ) ،
۵) مثلاً : سهمی رو به پایین با رأس که زیر خط است و یکبهیک نیست؛ پاسخهای دیگر هم ممکن است.
۶) ؛ نمودارها نسبت به قرینهاند و در همدیگر را قطع میکنند.