فعالیت
نمودار تابع (شکل مقابل) را درنظر میگیریم:
[شکل: نمودار تابع ]
الف) چگونه به کمک نمودار تابع و تعریف مشتق به عنوان شیب خط مماس میتوانید استدلال کنید که وجود ندارد؟
اگر برای بررسی مشتقپذیری این تابع در تعریف مشتق در را بهکار گیریم:
جواب گامبهگام
گام ۱ (الف): برای نمودار همان سهمی است و وقتی نقاط نمودار به نزدیک میشوند. اما مقدار تابع در برابر است، پس نقطهٔ از نمودار جدا افتاده است و نمودار در پیوسته نیست.
گام ۲ (الف): شیب خط مماس حد شیب خطهای قاطع گذرنده از و است. وقتی ، این خطها به خطی قائم نزدیک میشوند، چون دو نقطه تقریباً همطولاند ولی ارتفاعشان حدود واحد اختلاف دارد. پس شیب به یک عدد متناهی میل نمیکند و مماس (با شیب متناهی) وجود ندارد.
گام ۳ (حد): صورت کسر به میل میکند و مخرج به :
بنابراین حد وجود ندارد (متناهی نیست).
گام ۴: چون حد تعریف مشتق وجود ندارد، در مشتقپذیر نیست و وجود ندارد.
جواب نهایی
الف) نمودار در ناپیوسته است و شیب قاطعها به بینهایت میل میکند، پس مماس (با شیب متناهی) نداریم؛ وجود ندارد ( از راست و از چپ) و وجود ندارد.