۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

حل تمرین صفحه ۸۰ حسابان دوازدهم

جواب گام‌به‌گام ۲ تمرین صفحهٔ ۸۰ کتاب حسابان ۲.

  • حسابان ۲
  • فصل ۴: مشتق
  • پایهٔ دوازدهم
  • به‌روزرسانی: ۱۸ آبان ۱۴۰۵

صورت هر تمرین همان متن کتاب است. جواب را هوش مصنوعی گام‌به‌گام نوشته و هوش مصنوعی دیگری از یک شرکت دیگر، بی‌آنکه آن را ببیند، همان تمرین را حل کرده؛ فقط جوابی این‌جا آمده که هر دو به آن رسیده‌اند. اول خودت روی کاغذ حل کن، بعد راهت را با گام‌ها مقایسه کن.

کار در کلاس

اگر f′(a)f'(a) موجود باشد، ثابت کنید.

lim⁡h→0f(a+h)−f(a)h=lim⁡x→af(x)−f(a)x−a\lim_{h\to 0}\frac{f(a+h)-f(a)}{h} = \lim_{x\to a}\frac{f(x)-f(a)}{x-a}

(راهنمایی: تغییر متغیر x=a+hx=a+h را به کار برید. توجه کنید وقتی که h→0h\to 0 آنگاه x→ax\to a)

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: فرض می‌کنیم f′(a)f'(a) موجود باشد، یعنی حد L=lim⁡h→0f(a+h)−f(a)hL=\lim_{h\to 0}\frac{f(a+h)-f(a)}{h} وجود دارد. می‌خواهیم نشان دهیم حد lim⁡x→af(x)−f(a)x−a\lim_{x\to a}\frac{f(x)-f(a)}{x-a} نیز وجود دارد و با LL برابر است.

گام ۲: طبق راهنمایی، تغییر متغیر x=a+hx=a+h را انجام می‌دهیم. در این صورت h=x−ah=x-a و a+h=xa+h=x است. پس عبارت داخل حد به صورت زیر نوشته می‌شود:

f(a+h)−f(a)h=f(x)−f(a)x−a\frac{f(a+h)-f(a)}{h}=\frac{f(x)-f(a)}{x-a}

گام ۳: اگر h→0h\to 0 آنگاه x=a+h→ax=a+h\to a؛ و برعکس، اگر x→ax\to a آنگاه h=x−a→0h=x-a\to 0. همچنین h≠0h\neq 0 معادل x≠ax\neq a است. بنابراین نزدیک شدن hh به صفر (از راست و چپ) دقیقاً همان نزدیک شدن xx به aa (از راست و چپ) است.

گام ۴: پس با جایگذاری داریم:

lim⁡h→0f(a+h)−f(a)h=lim⁡x→af(x)−f(a)x−a\lim_{h\to 0}\frac{f(a+h)-f(a)}{h}=\lim_{x\to a}\frac{f(x)-f(a)}{x-a}

یعنی دو روش محاسبهٔ f′(a)f'(a) از نظر جبری معادل‌اند.

جواب نهایی

با تغییر متغیر x=a+hx=a+h (که در آن h→0  ⟺  x→ah\to0 \iff x\to a) عبارت دو حد یکسان می‌شود، پس lim⁡h→0f(a+h)−f(a)h=lim⁡x→af(x)−f(a)x−a\lim_{h\to 0}\frac{f(a+h)-f(a)}{h}=\lim_{x\to a}\frac{f(x)-f(a)}{x-a}.

کار در کلاس

الف) برای تابع f(x)=−x2+10xf(x)=-x^2+10x، f′(8)f'(8) و f′(5)f'(5) را حساب کنید.

ب) دو نقطه روی منحنی مشخص کنید که مقدار مشتق تابع در آنها قرینهٔ یکدیگر باشد.

پ) به کمک شکل توضیح دهید که تابع در چه نقاطی دارای مشتق مثبت و در چه نقاطی مشتق منفی است.

ت) بدون محاسبه و تنها به کمک نمودار، شیب خط‌های مماس بر منحنی در نقاط ۳ و ۴ را با هم مقایسه کنید.

ث) با محاسبهٔ f′(3)f'(3) و f′(4)f'(4) صحت حدس خود را بررسی نمایید.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: برای هر aa داریم:

f(a+h)−f(a)h=−(a+h)2+10(a+h)+a2−10ah=−2ah−h2+10hh=10−2a−h\frac{f(a+h)-f(a)}{h}=\frac{-(a+h)^2+10(a+h)+a^2-10a}{h}=\frac{-2ah-h^2+10h}{h}=10-2a-h

وقتی h→0h\to0، حاصل برابر f′(a)=10−2af'(a)=10-2a است.

گام ۲: الف) f′(8)=10−16=−6f'(8)=10-16=-6 و f′(5)=10−10=0f'(5)=10-10=0.
(مثلاً برای a=5a=5: f(5+h)=25−h2f(5+h)=25-h^2 و f(5)=25f(5)=25، پس lim⁡h→0−h2h=0\lim_{h\to0}\frac{-h^2}{h}=0.)

گام ۳: ب) دو نقطهٔ هم‌ارتفاع نسبت به رأس سهمی (x=5x=5) را انتخاب می‌کنیم: x=4x=4 و x=6x=6.
f′(4)=2f'(4)=2 و f′(6)=−2f'(6)=-2 است. پس نقاط (4,24)(4,24) و (6,24)(6,24) شرط را دارند. (جواب‌های دیگر، مانند x=3x=3 و x=7x=7 با مشتق‌های 44 و −4-4، هم درست‌اند.)

گام ۴: پ) شیب مماس برابر f′(x)=10−2xf'(x)=10-2x است. برای x<5x<5، تابع صعودی است و مماس‌ها شیب مثبت دارند، پس مشتق مثبت است. برای x>5x>5، تابع نزولی است و مماس‌ها شیب منفی دارند، پس مشتق منفی است. در رأس (x=5x=5) مماس افقی و مشتق صفر است.

گام ۵: ت) هر دو نقطهٔ ۳ و ۴ در سمت چپ رأس‌اند و مماس‌ها شیب مثبت دارند. هرچه به رأس نزدیک‌تر شویم، مماس افقی‌تر می‌شود. پس حدس می‌زنیم شیب مماس در x=3x=3 بیشتر از شیب مماس در x=4x=4 باشد.

گام ۶: ث) f′(3)=10−6=4f'(3)=10-6=4 و f′(4)=10−8=2f'(4)=10-8=2 است. چون 4>24>2، حدس درست بود.

جواب نهایی

الف) f′(8)=−6f'(8)=-6 و f′(5)=0f'(5)=0
ب) مثلاً نقاط (4,24)(4,24) و (6,24)(6,24) با مشتق‌های 22 و −2-2
پ) برای x<5x<5 مشتق مثبت و برای x>5x>5 مشتق منفی است (در x=5x=5 صفر است).
ت) شیب مماس در x=3x=3 بیشتر از شیب مماس در x=4x=4 است.
ث) f′(3)=4f'(3)=4 و f′(4)=2f'(4)=2؛ حدس درست است.

از هوش مصنوعی بپرس: حل با عکس

جایی از این جواب‌ها را نفهمیدی یا تمرینت این‌جا نیست؟ از سوال عکس بگیر؛ «حل با عکس» در پنل یادگیری 1xAi آن را گام‌به‌گام و فارسی حل می‌کند، دلیل هر گام را می‌گوید، با یک مدل دیگر چک می‌کند و صفحهٔ کتاب درسی را نشان می‌دهد. با «از این بپرس» هر گام را می‌پرسی. پلن رایگان سهمیهٔ روزانه دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

صفحهٔ ۸۰ حسابان دوازدهم