کار در کلاس
۱ نمودار توابع زیر را رسم کنید.
الف) در چه بازههایی این توابع، اکیداً صعودی و در چه بازههایی اکیداً نزولی هستند؟
ب) کدام یک از آنها در تمام دامنهٔ خود، اکیداً یکنوا است؟
۲ نمودار تابع را رسم کنید. در چه فاصلههایی این تابع صعودی و در چه فاصلههایی نزولی است؟
۳
الف) اگر تابع در یک فاصله اکیداً صعودی باشد، آیا صعودی نیز هست؟ چرا؟
ب) اگر تابع در یک فاصله صعودی باشد، آیا اکیداً صعودی نیز خواهد بود؟ مثال بزنید.
۴
الف) فرض کنید تابع در یک فاصله اکیداً صعودی باشد و و متعلق به این فاصله باشند. اگر نشان دهید که .
ب) اگر ، حدود را بهدست آورید.
جواب گامبهگام
گام ۱ (سؤال ۱، الف): نمودارها:
- سهمی با رأس و رو به بالاست. در اکیداً نزولی و در اکیداً صعودی است.
- نمودار نمایی با پایهٔ کوچکتر از ۱ است و در کل اکیداً نزولی است.
- نمودار است که ۲ واحد به چپ رفته و رأس آن است. در اکیداً نزولی و در اکیداً صعودی است.
گام ۲ (سؤال ۱، ب): تابعی که در کل دامنهاش فقط یک جهت داشته باشد، اکیداً یکنواست. و در رأس جهت عوض میکنند، پس فقط در تمام دامنه اکیداً یکنواست.
گام ۳ (سؤال ۲): نمودار:
- برای نمودار خط افقی است (نقطهٔ توخالی).
- برای نمودار سهمی است. در مقدار تابع ۱ است، پس نمودار از ۲ به ۱ میپرد پایین.
خود تابع از تا از ۱ به ۰ کاهش مییابد و از به بعد افزایش مییابد. مقدار ثابت ۲ هم از مقدار تابع در هر نقطهٔ بزرگتر است. پس برای همواره و تابع در نزولی است. در نیز صعودی است. (در تابع ثابت است و در اکیداً نزولی.)
گام ۴ (سؤال ۳):
- الف) بله. اگر باشد، از نتیجه میشود . پس اکیداً صعودی بودن شرط صعودی بودن را برآورده میکند.
- ب) خیر. تابع ثابت صعودی است، چون نتیجه میدهد . ولی اکیداً صعودی نیست، چون برقرار نیست. (مثالهای دیگر هم ممکن است.)
گام ۵ (سؤال ۴، الف): با برهان خلف فرض میکنیم . چون اکیداً صعودی است، میشود. این با فرض تناقض دارد. پس .
گام ۶ (سؤال ۴، ب): تابع اکیداً صعودی است، پس طبق قسمت (الف) از نتیجه میشود:
شرط وجود لگاریتمها: و . اشتراک این شرطها با برابر است با .
جواب نهایی
1-الف) : اکیداً نزولی در و اکیداً صعودی در ؛ : اکیداً نزولی در ؛ : اکیداً نزولی در و اکیداً صعودی در
1-ب) فقط
2) تابع در نزولی (در ثابت و در اکیداً نزولی) و در صعودی (اکیداً صعودی) است
3-الف) بله، چون نتیجه میدهد
3-ب) خیر؛ مثلاً تابع ثابت صعودی است ولی اکیداً صعودی نیست
4-الف) با فرض تناقض پیش میآید، پس
4-ب)