خلاصه درس فصل ۵ منطق دهم؛ درسنامه و نکات مهم

نتیجهٔ ضروری یا احتمالی؟

فرض کن می‌دانیم «همهٔ اعضای گروه نمایش مدرسه دانش‌آموزند» و «سارا عضو این گروه است». پس سارا دانش‌آموز است. اگر این دو مقدمه درست باشند، نتیجه نمی‌تواند نادرست باشد. این استدلال قیاسی است: مقدمات، نتیجه را ضروری می‌کنند.

حالا فرض کن سارا معمولاً به‌موقع به تمرین می‌رسد؛ پس احتمال می‌دهیم فردا هم به‌موقع برسد. سابقهٔ او از این نتیجه پشتیبانی می‌کند، اما ممکن است فردا در راه معطل شود. این استدلال استقرایی است: مقدمات از نتیجه حمایت می‌کنند، ولی آن را تضمین نمی‌کنند.

پس برای تشخیص این دو، بپرس: اگر مقدمات درست باشند، آیا باز هم ممکن است نتیجه نادرست باشد؟ اگر چنین امکانی باقی بماند، نتیجه ضروری نیست. یادت باشد «احتمالی بودن» به معنی «حتماً نادرست بودن» نیست؛ نتیجه ممکن است درست باشد، اما تضمین نشده است.

از شباهت تا نتیجه‌گیری

حتماً شنیده‌ای که می‌گویند: «ذهن مثل یک کتابخانه است.» این تشبیه کمک می‌کند مطلبی را بهتر بفهمیم؛ اما تا همین‌جا قرار نیست از شباهت، نتیجه‌ای بگیریم.

حالا فرض کن کسی بگوید: «گوشی جدید از نظر ظاهر شبیه گوشی من است؛ گوشی من برنامهٔ ویرایش عکس دارد؛ پس گوشی جدید هم این برنامه را دارد.» اینجا شباهت فقط برای توضیح نیست؛ گوینده حکم یک مورد را به مورد دیگر نسبت داده است. این شیوهٔ نتیجه‌گیری را استقرای تمثیلی می‌نامیم.

برای شناختنش، این مسیر را دنبال کن:

دو مورد شبیه‌اند ← یکی ویژگی یا حکمی دارد ← پس دیگری هم آن را دارد.

پس هر تشبیهی استدلال نیست. پرسش کلیدی این است: آیا فقط چیزی را با کمک شباهت توضیح داده‌اند، یا از شباهت برای رسیدن به نتیجه استفاده کرده‌اند؟

شباهت بیشتر، نه قطعیت

فرض کن می‌خواهی یک کوله‌پشتی بخری. دوستت از دوام کوله‌اش راضی است و تو کوله‌ای با همان رنگ پیدا کرده‌ای. آیا همین شباهت برای نتیجه‌گیری دربارهٔ دوام کافی است؟ رنگ یکسان، نشانهٔ خوبی برای یکسان بودن دوام نیست.

حالا فرض کن جنس پارچه، نوع دوخت و کیفیت زیپ‌های دو کوله هم شبیه باشند. این بار دلیل بیشتری داری که انتظار دوام مشابهی داشته باشی. هرچه وجوه شباهت بیشتر باشد، استقرای تمثیلی قوی‌تر می‌شود؛ اما نتیجه همچنان احتمالی است. حتی این دو کوله ممکن است در کیفیت ساخت تفاوتی داشته باشند که هنوز ندیده‌ای.

پس قوی‌تر شدن استدلال را با قطعی شدن نتیجه اشتباه نگیر. اگر تنها به شباهت ظاهری تکیه کنیم و حکم یک مورد را بی‌دلیل به دیگری نسبت دهیم، ممکن است گرفتار مغالطهٔ تمثیل ناروا شویم؛ مثل اینکه از شباهت نشان تجاری دو محصول، یکسان بودن کیفیتشان را نتیجه بگیریم.

تفاوت‌ها را پیدا کن

کسی می‌گوید: «کتاب قدیمی مثل خوراکیِ تاریخ‌گذشته است؛ پس دیگر به درد نمی‌خورد.» برای نقد این استدلال، بپرس: آیا تفاوتی میان این دو هست که نتیجه‌گیری را زیر سؤال ببرد؟

خوراکی با گذشت زمان ممکن است فاسد و خوردنش زیان‌آور شود؛ اما گذشت زمان لزوماً مطالب یک کتاب را نادرست یا بی‌فایده نمی‌کند. یک کتاب قدیمی ممکن است هنوز دانستنی‌های درست و ارزشمندی داشته باشد. پس نمی‌توان حکم خوراکیِ تاریخ‌گذشته را فقط به دلیل قدیمی‌بودن، به کتاب نسبت داد.

در این روش، پیدا کردن هر تفاوتی کافی نیست؛ تفاوت باید به حکمی که منتقل می‌شود مربوط باشد. مثلاً تفاوت رنگ جلد کتاب با رنگ خوراکی، نقد خوبی نیست؛ اما تفاوت در اثر گذشت زمان بر آن‌ها، نتیجهٔ استدلال را سست می‌کند.

پس هنگام روبه‌روشدن با یک تمثیل مشکوک، به‌جای پذیرفتن فوری نتیجه، دنبال تفاوتی بگرد که انتقال آن حکم را ناموجه می‌کند.

تمثیلی در جهت مخالف

گاهی برای نقد یک تمثیل، می‌توانی تمثیل دیگری در جهت مخالف بیاوری؛ یعنی همان موضوع را به چیز دیگری تشبیه کنی که نتیجه‌ای مخالف پیشنهاد می‌کند.

فرض کن کسی می‌گوید: «کتاب قدیمی مثل خوراکی تاریخ‌گذشته است؛ پس دیگر به درد نمی‌خورد.» در پاسخ می‌توانی بگویی: «کتاب قدیمی می‌تواند مثل یک اثر تاریخی ارزشمند باشد؛ پس قدیمی بودنش دلیل دور انداختن آن نیست.» این بار به‌جای فهرست کردن تفاوت‌های کتاب و خوراکی، یک تشبیه تازه آورده‌ای.

اما مراقب باش: تمثیل دوم ثابت نمی‌کند که همهٔ کتاب‌های قدیمی ارزشمندند! فقط نشان می‌دهد تمثیل اول، به‌تنهایی، برای پذیرفتن نتیجه کافی نیست. برای داوری دربارهٔ یک کتاب، باید محتوای آن را هم بررسی کنیم، نه اینکه تنها به یکی از این تشبیه‌ها تکیه کنیم.

از چند مورد به یک حکم کلی

فرض کن دو نفر از آشنایانت در رشتهٔ شیمی درس خوانده‌اند، اما شغل مرتبط پیدا نکرده‌اند. آیا همین کافی است که بگویی «رشتهٔ شیمی بازار کار ندارد»؟

اینجا از وضعیت چند نفر مشخص به حکمی دربارهٔ کل بازار کار یک رشته رسیده‌ای. این حرکت از چند مورد جزئی به یک حکم کلی، استقرای تعمیمی نام دارد.

اما شناختن نوع استدلال، به معنای پذیرفتن نتیجهٔ آن نیست! شاید بسیاری از دانش‌آموختگان دیگر شیمی، شغل مرتبط داشته باشند و تو از وضعیتشان خبر نداشته باشی. پس این دو مورد، پشتوانهٔ کافی برای چنین حکم گسترده‌ای نیستند.

برای تشخیص استقرای تعمیمی، از خودت بپرس: «چه مواردی مشاهده شده‌اند و نتیجه دربارهٔ چه مجموعه‌ای بیان می‌شود؟» اگر نتیجه از موارد مشاهده‌شده فراتر برود، با یک تعمیم روبه‌رو هستی.

قوی، اما نه یقینی

فرض کن برای پیش‌بینی نتیجهٔ انتخابات شورای دانش‌آموزی، از تعدادی از دانش‌آموزان نظرسنجی کرده‌ای. بیشتر آن‌ها یک نامزد را ترجیح می‌دهند. آیا پیروزی او حتمی است؟ نه؛ ممکن است نظر دانش‌آموزانی که از آن‌ها نپرسیده‌ای، متفاوت باشد.

در استقرای تعمیمی، همهٔ اعضای گروه مورد نظر، یعنی «جامعهٔ آماری»، بررسی نمی‌شوند. ما از نمونه‌ها کمک می‌گیریم تا دربارهٔ کل آن گروه تخمین بزنیم. پس نتیجه می‌تواند پشتوانهٔ خوبی داشته باشد، اما یقینی نیست.

به همین دلیل، استدلال‌های استقرایی را قوی یا ضعیف می‌نامیم. قوی‌بودن یعنی شواهد، نتیجه را بیشتر پشتیبانی می‌کنند؛ نه اینکه خلاف نتیجه ناممکن باشد. مثلاً دیدن کلاغ‌های سیاهِ بسیار، پشتوانهٔ تعمیم ماست، اما ثابت نمی‌کند که هیچ‌گاه کلاغ سفیدی پیدا نخواهد شد.

پس یادت باشد: «یقینی نیست» به معنای «بی‌ارزش است» نیست؛ یک تخمین قوی همچنان می‌تواند به تصمیم‌گیری کمک کند.

استقرا در آزمایشگاه

دانشمندان چگونه از مشاهدهٔ چند اتفاق به یک قانون علمی می‌رسند؟ آن‌ها فقط به یک مشاهده تکیه نمی‌کنند؛ آزمایش‌های متعدد انجام می‌دهند و نتیجه‌ها را کنار هم می‌گذارند. این مشاهده‌ها پشتوانهٔ یک استدلال استقرایی می‌شوند.

مثلاً در آزمایشگاه، آهن، روی و مس را در شرایط مختلف گرم می‌کنند و انبساط آن‌ها را مشاهده می‌کنند. سپس از این موارد جزئی، به حکمی کلی دربارهٔ انبساط فلزات بر اثر گرما می‌رسند. پس مسیر استدلال از نتیجهٔ آزمایش‌ها به حکم کلی است.

شبیه وقتی که برای شناخت عملکرد یک باتری، آن را بارها در شرایط مختلف امتحان می‌کنی، در علوم تجربی هم آزمایش‌های متعدد پشتوانهٔ محکم‌تری برای نتیجه‌گیری فراهم می‌کنند. این آزمایش‌ها قوانین کلی علمی را تأیید می‌کنند؛ اما تأیید را نباید با اثبات یقینی اشتباه گرفت.

پشتوانهٔ یک تعمیم قوی

فرض کن می‌خواهی بدانی دانش‌آموزان شهر از برنامهٔ ورزشی مدرسه‌شان راضی‌اند یا نه. اگر فقط از دوستانت بپرسی، آیا پاسخ آن‌ها نمایندهٔ همهٔ دانش‌آموزان شهر است؟ برای تعمیم قوی، باید به سه نکته توجه کنی:

• انتخاب تصادفی: افراد را فقط به دلیل آشنایی، دسترسی آسان یا موافق‌بودن با نظرت انتخاب نکن؛ انتخاب نمونه‌ها باید تصادفی باشد.
• تنوع نمونه‌ها: از گروه‌های مختلف جامعه نمونه داشته باش؛ مثلاً دانش‌آموزان مدارس دخترانه و پسرانه، دولتی و غیردولتی و مناطق مختلف شهر.
• تعداد مناسب: تعداد پاسخ‌دهندگان باید نسبت به کل جامعهٔ مورد بررسی مناسب باشد؛ پاسخ چند دوست برای داوری دربارهٔ یک شهر کافی نیست.

این شرط‌ها جای یکدیگر را نمی‌گیرند: حتی پرسیدن از افراد بسیار زیاد، اگر همگی از یک گروه محدود باشند، پشتوانهٔ مناسبی برای تعمیم به همه نیست.

اگر بدون رعایت این شرایط، نتیجهٔ چند مورد را به کل جامعه نسبت بدهیم، گرفتار مغالطهٔ تعمیم شتاب‌زده می‌شویم.

اگر همهٔ موارد را بررسی کنیم

فرض کن می‌خواهی بدانی همهٔ دانش‌آموزان کلاس شما عضو کتابخانه هستند یا نه. اگر فقط از چند نفر بپرسی، نتیجه‌ات دربارهٔ کل کلاس یک تعمیم است و ممکن است اشتباه باشد. اما اگر فهرست کامل کلاس را داشته باشی و عضویت تک‌تک افراد را به‌درستی بررسی کنی، دیگر کسی از بررسی جا نمانده است؛ نتیجه دربارهٔ همین کلاس قطعی خواهد بود.

این روش را استقرای تام می‌نامند: به‌جای بررسی نمونه‌هایی از یک مجموعه، همهٔ اعضای آن را بررسی می‌کنیم. تفاوت اصلی، زیادبودن تعداد بررسی‌ها نیست؛ کامل‌بودن بررسی است.

البته مرز نتیجه را فراموش نکن! بررسی همهٔ افراد کلاس شما، فقط وضعیت همان کلاس را مشخص می‌کند، نه همهٔ کلاس‌های مدرسه را. منطق‌دانان مسلمان استقرای تام را نوعی قیاس می‌دانند که ظاهرش شبیه استقراست؛ چون نتیجه‌اش بر بررسی همهٔ موارد تکیه دارد، نه تخمین از روی چند نمونه.

انتخاب تصادفی نمونه‌ها

فرض کن می‌خواهی بدانی دانش‌آموزان مدرسه دربارهٔ زمان شروع کلاس‌ها چه نظری دارند. اگر فقط از دوستانت بپرسی، آیا می‌توانی نظر آن‌ها را نظر کل مدرسه بدانی؟ دوستان تو ممکن است به دلیل برنامه‌ها و عادت‌های مشترک، نظرهای شبیه به هم داشته باشند.

در استقرای تعمیمی، از بررسی چند نمونه به نتیجه‌ای دربارهٔ مجموعه‌ای بزرگ‌تر می‌رسیم. برای اینکه این نتیجه قابل اعتمادتر باشد، نباید نمونه‌ها را فقط به دلیل آشنایی، دسترسی آسان یا موافقت با نظر خودمان انتخاب کنیم.

انتخاب تصادفی یعنی انتخاب نمونه‌ها را به روشی مانند قرعه‌کشی بسپاریم، نه به سلیقهٔ خودمان. مثلاً می‌توانیم از فهرست کامل دانش‌آموزان مدرسه قرعه‌کشی کنیم و از افراد انتخاب‌شده نظر بخواهیم. این روش کمک می‌کند انتخاب ما جانبدارانه نباشد؛ البته تصادفی‌بودن، به‌تنهایی درستی نتیجه را تضمین نمی‌کند.

نمایندگی گروه‌های مختلف

فرض کن می‌خواهیم نظر دانش‌آموزان یک شهر را دربارهٔ امکانات دبیرستان‌هایشان بدانیم، اما فقط سراغ دبیرستان‌های غیردولتی برویم. آیا پاسخ‌ها می‌تواند وضعیت مدارس دولتی را هم نشان دهد؟ ممکن است امکانات و نیازهای این دو گروه متفاوت باشد.

جامعهٔ آماری یعنی کل مجموعه‌ای که می‌خواهیم درباره‌اش نتیجه بگیریم؛ در این مثال، همهٔ دانش‌آموزان دبیرستان‌های شهر. نمونه‌های ما باید نمایندهٔ گروه‌های گوناگون این مجموعه باشند: مثلاً از مدرسه‌های دخترانه و پسرانه، دولتی و غیردولتی نمونه داشته باشیم.

پس تصادفی‌بودن انتخاب به‌تنهایی کافی نیست؛ باید ببینیم گروه‌های مختلف هم در نمونه‌ها حضور دارند یا نه. اگر گروهی را کنار بگذاریم، نتیجه ممکن است فقط وضعیت گروه‌های بررسی‌شده را نشان دهد، نه کل جامعه را.

تعداد مناسب نمونه‌ها

فرض کن کسی بگوید: «از صد دانش‌آموز دربارهٔ غذای مدرسه پرسیده‌ام؛ پس نتیجهٔ نظرسنجی‌ام قابل تعمیم است.» آیا فقط شنیدن تعداد پاسخ‌دهندگان کافی است؟ نه؛ باید بپرسیم کل مجموعه‌ای که می‌خواهیم درباره‌اش نتیجه بگیریم، چند نفر است. به این مجموعه جامعهٔ آماری می‌گوییم.

صد پاسخ‌دهنده در مدرسه‌ای با صدوبیست دانش‌آموز، بخش بزرگی از جامعهٔ آماری را تشکیل می‌دهند؛ اما همین تعداد در میان دانش‌آموزان یک استان، بخش کوچکی است. پس تعداد نمونه‌ها نباید فقط زیاد به نظر برسد؛ باید نسبت به کل جامعهٔ آماری مناسب باشد.

در مثال کتاب، بررسی $10$ دبیرستان از مجموع $200$ دبیرستان برای تعمیم کافی نیست؛ اما بررسی $170$ دبیرستان از همان مجموعه، نتیجه را تا حد زیادی قابل تعمیم می‌کند. تعیین دقیق تعداد مناسب، کار علم آمار است. البته تعداد مناسب به‌تنهایی کافی نیست؛ دو شرط قبلی هم باید رعایت شوند.

دام تعمیم شتاب‌زده

فرض کن دو بار از یک فروشگاه اینترنتی خرید کرده‌ای و هر دو بار بسته‌ات دیر رسیده است. اگر بگویی «پس همهٔ فروشگاه‌های اینترنتی همیشه دیر تحویل می‌دهند»، از تجربه‌ای محدود، حکمی بسیار گسترده ساخته‌ای!

این خطا تعمیم شتاب‌زده نام دارد: نتیجهٔ چند نمونه را به کل مجموعه نسبت می‌دهیم، بدون اینکه شرایط استقرای قوی را رعایت کرده باشیم. نمونه‌های تو فقط از یک فروشگاه‌اند و برای داوری دربارهٔ همهٔ فروشگاه‌ها کافی و متنوع نیستند.

برای شناسایی این مغالطه، از خودت بپرس: «آیا نمونه‌ها تصادفی انتخاب شده‌اند؟ گروه‌های مختلف را پوشش می‌دهند؟ تعدادشان نسبت به کل مجموعه مناسب است؟»

نکته این است که تعمیم شتاب‌زده لزوماً نتیجه‌ای نادرست ندارد؛ پشتوانهٔ کافی ندارد. شاید ادعایی اتفاقاً درست باشد، اما با چند مشاهدهٔ محدود نمی‌توان آن را پذیرفت.

استقرای تام؛ بررسی همهٔ موارد

فرض کن می‌خواهی بدانی آیا همهٔ کتاب‌های داخل کیف تو نام صاحبشان را دارند. اگر فقط چند کتاب را نگاه کنی، دربارهٔ بقیه هنوز مطمئن نیستی؛ اما اگر تک‌تک کتاب‌ها را بررسی کنی و همگی نام داشته باشند، می‌توانی با قطعیت بگویی: «همهٔ کتاب‌های داخل کیفم نام دارند.»

این روش استقرای تام نام دارد: به‌جای بررسی چند نمونه، همهٔ اعضای مجموعه را بررسی می‌کنیم. تفاوت اصلی آن با استقرای تعمیمی همین است؛ در تعمیم از نمونه‌ها، هنوز موارد بررسی‌نشده‌ای وجود دارند، ولی در استقرای تام هیچ عضوی از مجموعه جا نمانده است.

البته نتیجه فقط دربارهٔ همان مجموعهٔ بررسی‌شده قطعی است؛ بررسی همهٔ کتاب‌های کیفت، چیزی را دربارهٔ کتاب‌های خانه ثابت نمی‌کند. منطق‌دانان مسلمان استقرای تام را نوعی قیاس می‌دانند؛ چون نتیجهٔ آن قطعی است، هرچند ظاهرش به استقرا شباهت دارد.

مثل کارآگاه فکر کن

شکلاتت در یخچال نیست؛ اما خودت ندیده‌ای چه اتفاقی افتاده است. برای پیدا کردن توضیح، باید مثل کارآگاه سرنخ‌ها را بررسی کنی، نه اینکه اولین حدس را بپذیری.

«تبیین» یعنی توضیح اینکه یک رویداد چرا یا چگونه اتفاق افتاده است. در استنتاج بهترین تبیین، چند توضیح احتمالی را در نظر می‌گیریم، آن‌ها را با شواهد می‌سنجیم و توضیحی را انتخاب می‌کنیم که با سرنخ‌ها سازگارتر است.

مثلاً فرض کن دفترت روی میز نیست. شاید آن را در کیف گذاشته باشی، شاید زیر کتاب‌ها مانده باشد یا کسی آن را برداشته باشد. کیف و زیر کتاب‌ها را می‌گردی و پیدایش نمی‌کنی. بعد خواهرت می‌گوید دفتر را برای دیدن تکلیفت برداشته و تو هم آن را روی میز او می‌بینی. حالا برای انتخاب توضیح، به‌جای حدسِ بی‌پشتوانه، شاهد داری.

پس مسیر کار این است: رویداد را مشخص کن، توضیح‌های مختلف را بسنج و مناسب‌ترین توضیح را برگزین.

بهترین، نه حتماً قطعی

فرض کن شکلاتت ناپدید شده و پس از بررسی چند احتمال، فکر می‌کنی پدرت آن را برداشته است. آیا حالا می‌توانی بگویی «حتماً کار اوست»؟ نه؛ بهترین توضیحی که فعلاً داریم، لزوماً توضیح قطعی نیست. شاید کسی شکلات را به جای دیگری منتقل کرده باشد و این احتمال اصلاً به ذهنت نرسیده باشد.

استنتاج بهترین تبیین نوعی استقراست؛ پس حتی وقتی توضیحی از بقیه مناسب‌تر است، باز هم امکان اشتباه وجود دارد. ممکن است احتمالی را بررسی نکرده باشیم یا بعداً شواهد تازه‌ای پیدا کنیم که نتیجه را تغییر دهد.

برای همین، بهتر است بگوییم: «با شواهد فعلی، احتمالاً پدرم شکلات را برداشته است.» این جمله یعنی شواهد را جدی گرفته‌ایم، اما راه اصلاح نظرمان را نبسته‌ایم. احتمالی بودن نتیجه به معنای بی‌ارزش بودن آن نیست؛ یعنی میزان اطمینانمان را بیش از شواهد نشان ندهیم.

وقتی دلیل دور خودش می‌چرخد

فرض کن از دوستت می‌پرسی: «چرا این فروشگاه قابل اعتماد است؟» و او پاسخ می‌دهد: «چون می‌شود به آن اعتماد کرد!» آیا واقعاً دلیلی آورده است؟ نه؛ فقط همان ادعا را با کلمات دیگری تکرار کرده است.

در استدلال دوری، چیزی که قرار است ثابت شود، خودش تکیه‌گاهِ دلیل می‌شود؛ بنابراین دلیل مستقلی برای پذیرفتن ادعا نداریم. گاهی هم این دور با یک واسطه شکل می‌گیرد: کسی می‌گوید برای پول درآوردن زندگی می‌کند و برای اینکه بتواند زندگی کند، پول درمی‌آورد؛ پاسخ‌ها دوباره ما را به نقطهٔ شروع برمی‌گردانند.

استدلال دوری را «مصادره به مطلوب» نیز می‌نامند.

برای تشخیص این اشکال، از خودت بپرس: «این دلیل چه چیزی غیر از خودِ ادعا به من می‌دهد؟» مثلاً برای اعتماد به یک فروشگاه، سابقهٔ تحویل درست کالا می‌تواند شاهدی مستقل باشد. حواست باشد: دوری بودنِ استدلال لزوماً ادعا را نادرست نمی‌کند؛ نشان می‌دهد این دلیل، آن ادعا را ثابت نکرده است.

نگاهی به مسیر بعدی

تا اینجا بیشتر دنبال این بودیم که از شواهد، چه نتیجه‌ای می‌توان گرفت. در بخش بعد، خودِ جمله‌هایی را که با آن‌ها استدلال می‌کنیم دقیق‌تر بررسی می‌کنیم.

به این سه جمله نگاه کن:

• «همۀ کتاب‌های این قفسه خواندنی‌اند.» دربارهٔ همهٔ کتاب‌های قفسه حرف می‌زند.
• «بعضی از کتاب‌های این قفسه خواندنی‌اند.» دربارهٔ بعضی از آن‌هاست.
• «این کتاب خواندنی است.» دربارهٔ یک مورد مشخص است.

در درس ششم، با این‌گونه جمله‌ها و نام‌های منطقی آن‌ها آشنا می‌شوی. در درس هفتم، نوبت بررسی رابطهٔ میان جمله‌ها می‌رسد؛ مثلاً اگر بعضی از کتاب‌های قفسه خواندنی نباشند، آیا می‌توان گفت همهٔ آن‌ها خواندنی‌اند؟ در درس هشتم هم یاد می‌گیری قیاس اقترانی چگونه از این قضایا ساخته می‌شود.

پس مسیر بعدی سه ایستگاه دارد: شناخت جمله‌ها، بررسی رابطه‌هایشان و ساختن قیاس با آن‌ها.