۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

خلاصه درس فصل ۱۰ جامعه‌شناسی دوازدهم؛ درسنامه و نکات مهم

«افق علوم اجتماعی در جهان اسلام»: ۲ درس، هر کدام با توضیح مفاهیم، مثال حل‌شده و نکات مهم.

  • جامعه‌شناسی ۳
  • پایهٔ دوازدهم
  • صفحهٔ ۱۰۵ تا ۱۲۰

این درسنامه را هوش مصنوعی 1xAi از روی صفحه‌های همان درس در کتاب درسی نوشته است (برچسب «تولید هوش مصنوعی»). کنار توضیح‌ها شمارهٔ صفحهٔ کتاب آمده تا با کتاب مقایسه کنی، و مثال حل‌شدهٔ هر درس یک بار دیگر جداگانه حل و بررسی شده؛ مثالی که درست درنیامده حذف شده است.

درس ۱ · صفحهٔ ۱۰۵ تا ۱۱۱ · حدود ۱۵ دقیقه · تولید هوش مصنوعی

درس دهم: افق علوم اجتماعی در جهان اسلام

در این درس یاد می‌گیری نقش اجتماعی فقه و آرمان‌های آن را توضیح بدهی، الگوهای مشروطه و انقلاب اسلامی را مقایسه کنی و ظرفیت‌های گسترده‌تر علوم اجتماعی جهان اسلام را بشناسی.

پیش از شروع

چطور یک دانش دینی می‌تواند در یک قرن، پشتوانهٔ دو انقلاب با دو الگوی سیاسی متفاوت باشد؟

در روایت این درس، فقه شیعه پشتوانهٔ نظری انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی بوده است. تفاوت شرایط تاریخی و اجتماعی باعث شد میرزای نائینی و امام خمینی دو مسیر متفاوت برای نزدیک‌شدن به جامعهٔ مطلوب مطرح کنند.

فقه؛ از شناخت تا راهنمای عمل

فقه؛ از شناخت تا راهنمای عمل

فرض کن در یک بازار، بعضی فروشندگان کم‌فروشی می‌کنند. می‌توان پرسید: «کم‌فروشی چقدر رایج است؟» یا «چرا رخ می‌دهد؟» پرسش اول دنبال توصیف وضعیت است و پرسش دوم دنبال تبیین علت‌ها. اما پرسش دیگری هم داریم: «فروشنده چگونه باید رفتار کند؟» اینجا به قلمرو قواعد و داوری دربارهٔ رفتار وارد می‌شویم.

در این درس، فقه یکی از شاخه‌های مهم علوم اجتماعی مسلمانان معرفی می‌شود که قواعد رفتار فرد و جامعهٔ اسلامی را بیان می‌کند. کار آن در این جایگاه، توصیف رویدادها یا توضیح علت‌هایشان نیست؛ بلکه مشخص می‌کند چه رفتاری باید انجام شود و چه رفتاری نباید انجام شود.

فقه دو نقش به‌هم‌پیوسته دارد:

  • انتقادی: رفتارها و هنجارهای موجود را با معیارهای خود می‌سنجد و دربارهٔ آن‌ها داوری می‌کند.
  • تجویزی: ویژگی‌های جامعهٔ مطلوب و راه حرکت از وضعیت موجود به سوی آن را پیشنهاد می‌کند.

پس فقه فقط نمی‌گوید چه چیزی نامطلوب است؛ برای بهترشدن وضعیت نیز راهنمای عمل ارائه می‌دهد.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۰۶

مدارا، مقاومت و عدالت

مدارا، مقاومت و عدالت

آیا مدارا یعنی با هر رفتاری کنار بیاییم، حتی تجاوز و ستم؟ در چارچوبی که کتاب از فقه اسلامی معرفی می‌کند، پاسخ منفی است. مدارا، مقاومت و عدالت مکمل یکدیگرند، نه مانع هم.

تفاوت قومی، زبانی یا مذهبی، به‌خودی‌خود مانع همزیستی نیست. فقه اسلامی با پذیرفتن این تفاوت‌ها، زمینهٔ همبستگی مسلمانان را فراهم می‌کند و مدارا را شامل همهٔ کسانی می‌داند که خواهان زندگی صلح‌آمیزند. اما در برابر تهاجم به مرزهای جهان اسلام، وظیفهٔ مقاومت را مطرح می‌کند. همچنین دفاع از مظلوم را به هم‌زبانان، هم‌نژادان یا هم‌مذهبان محدود نمی‌کند.

برای نزدیک‌شدن به این منطق، محله‌ای را تصور کن که ساکنانش زبان‌ها و باورهای متفاوتی دارند: تفاوت‌هایشان دلیل دشمنی نیست؛ اما اگر کسی به همسایه‌ای زور بگوید، احترام به تفاوت‌ها به معنای سکوت در برابر زورگویی نیست.

پس معیار را گم نکن: تفاوت داشتن با دیگران، با تجاوز کردن به حقوق آنان یکی نیست.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۰۷

مشروطه؛ بهترین امکان آن روز

مشروطه؛ بهترین امکان آن روز

آیا اگر نتوانیم همهٔ ویژگی‌های وضعیت مطلوب را محقق کنیم، باید از هر اصلاحی دست بکشیم؟ میرزای نائینی در آغاز قرن بیستم، با توجه به شرایط ایران، راهی برای اصلاح ممکن پیشنهاد کرد.

در نگاه فقه شیعه، جامعهٔ مطلوب دو ویژگی دارد: روابط و ساختارهای عادلانه با مشارکت مردم، و حاکمانی که هم عدالت را بشناسند و هم به آن عمل کنند. نائینی معتقد بود در شرایط آن روز، تغییر نظام پادشاهی و تحقق ویژگی مربوط به حاکمان امکان‌پذیر نیست؛ اما می‌توان با تشکیل مجلس، ساختارها و مقررات را عادلانه‌تر کرد.

پس «مشروطه» یعنی قدرت حاکمان بی‌قید نباشد و حکومت در چارچوب مقررات عادلانهٔ مجلس عمل کند. مردم نیز با حمایت از تشکیل مجلس در این اصلاح نقش دارند.

برای مقایسه، اگر نتوانی همهٔ مشکلات مدرسه را یک‌باره حل کنی، مشارکت در تنظیم مقررات منصفانه همچنان ارزشمند است. بهترین راهِ ممکن در یک موقعیت، لزوماً همان وضعیت کاملاً مطلوب نیست. نائینی نیز مشروطه را با همین توجه به امکانات زمان خود ارزیابی می‌کرد.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۰۹

انقلاب اسلامی؛ دو ویژگی جامعهٔ مطلوب

انقلاب اسلامی؛ دو ویژگی جامعهٔ مطلوب

آیا داشتن قانون عادلانه کافی است، اگر اجراکنندهٔ آن آگاه و عادل نباشد؟ برای نمونه، در مدرسه هم مقررات منصفانه لازم است و هم مسئولی که آن‌ها را بشناسد و بدون تبعیض اجرا کند.

در توضیح کتاب از الگوی امام خمینی، جامعهٔ مطلوب دو ویژگی را با هم دارد:

  • روابط و ساختارهای اجتماعی با مشارکت مردم عادلانه می‌شوند.
  • حاکمان و کارگزاران، هم عدالت را می‌شناسند و هم به آن عمل می‌کنند؛ یعنی عالم و عادل‌اند.

برخلاف ارزیابی نائینی از امکانات زمان مشروطه، امام خمینی تحقق هر دو ویژگی را با حضور فعال مردم امکان‌پذیر می‌دانست.

در این الگو، مشارکت مردم از دو مسیر توضیح داده می‌شود: مجلس شورای اسلامی وظیفه دارد به تحقق قوانین و ساختارهای عادلانه کمک کند. مجلس خبرگان نیز وظیفه دارد رهبر را بر پایهٔ معیارهای اسلامی شناسایی و معرفی کند و بر عملکرد او نظارت داشته باشد. پس نقش این دو مجلس یکسان نیست؛ هر کدام با یکی از ویژگی‌های جامعهٔ مطلوب پیوند دارد.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۰۹

افقی فراتر از فقه

افقی فراتر از فقه

آیا علوم اجتماعی جهان اسلام فقط می‌گوید چه کاری درست است و چه باید کرد؟ نه؛ توصیف و تبیین زندگی اجتماعی هم بخشی از کار آن است. توصیف یعنی بیان ویژگی‌های یک پدیده؛ تبیین یعنی روشن‌کردن چرایی و چگونگی شکل‌گیری آن.

مثلاً دربارهٔ یک گروه دانش‌آموزی، بیان تعداد اعضا و مسئولیت‌هایشان «توصیف» است؛ توضیح اینکه چرا همکاری میان اعضا افزایش یافته، «تبیین» است. داوری دربارهٔ عادلانه‌بودن تقسیم مسئولیت‌ها «نقد» و پیشنهاد راه بهتر برای تقسیم کار «تجویز» است.

فارابی پدیده‌های اجتماعی را ساختهٔ آگاهی و ارادهٔ انسان‌ها می‌دانست. علامه طباطبایی نیز پدیده‌هایی مانند گروه، خانواده و قانون را اعتباریات می‌نامد: با خواست و ارادهٔ انسان‌ها پدید می‌آیند، اما ممکن است پیامدهایی داشته باشند که کسی قصدشان را نداشته است.

عالمان مسلمان معاصر برای شناخت مسائل اجتماعی از نظریه‌های جدید هم کمک گرفته‌اند. این تعامل می‌تواند به گسترش نظریه‌های علوم اجتماعی جهان اسلام و بررسی مسائل جهانی، مانند بحران معنا، کمک کند؛ پس افق این علوم به فقه یا مسائل جوامع اسلامی محدود نیست.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۱۱

مثال حل‌شده

پژوهشگری در یک جامعهٔ اسلامی ابتدا میزان نابرابری در دسترسی به آموزش و علت‌های آن را بررسی می‌کند؛ سپس این وضعیت را با معیار عدالت می‌سنجد و برای دسترسی عادلانه‌تر پیشنهاد می‌دهد. آیا همهٔ کار او صرفاً توصیف جامعه است؟

  1. بررسی میزان نابرابری نشان می‌دهد وضعیت موجود چگونه است؛ این بخش «توصیف» است.

  2. جست‌وجوی علت‌های نابرابری به چرایی پدیده می‌پردازد؛ این بخش «تبیین» است.

  3. سنجیدن وضعیت با معیار عدالت، داوری دربارهٔ وضع موجود است؛ این بخش نقش «انتقادی» دارد.

  4. پیشنهاد راهی برای دسترسی عادلانه‌تر، مشخص‌کردن مسیر تغییر است؛ این بخش «تجویزی» است.

جواب: بخش نخست، توصیف و تبیین وضعیت موجود است؛ بخش دوم، نقد آن وضعیت و تجویز راه رسیدن به وضع مطلوب است. پس این فعالیت نشان می‌دهد که علوم اجتماعی جهان اسلام می‌تواند این نقش‌ها را در کنار یکدیگر داشته باشد.

نکات مهم

  • فقه با داوری دربارهٔ رفتارها و پیشنهاد راه رسیدن به جامعهٔ مطلوب، نقشی انتقادی و تجویزی دارد و مدارا، مقاومت و عدالت را کنار هم قرار می‌دهد.
  • در روایت کتاب، نائینی مشروطه را بهترین امکان زمان خود برای عادلانه‌کردن ساختارها می‌دانست و امام خمینی تحقق هم‌زمان ساختارهای عادلانه و حاکمان عالم و عادل را ممکن می‌دید.
  • علوم اجتماعی جهان اسلام به فقه محدود نیست و توصیف و تبیین پدیده‌های اجتماعی و تعامل با نظریه‌های جدید را نیز در بر می‌گیرد.

تمرین تعاملی این درس (رایگان)تمرین تعاملی این درس

درس ۲ · صفحهٔ ۱۱۱ تا ۱۱۹ · حدود ۱۵ دقیقه · تولید هوش مصنوعی

ویژگی‌ها و ظرفیت‌های علوم اجتماعی جهان اسلام

در این درس یاد می‌گیری ویژگی‌ها و ظرفیت‌های علوم اجتماعی جهان اسلام را توضیح دهی و نقش عقل، تجربه و وحی را در شناخت، نقد و بهبود جامعه با رویکردهای علوم اجتماعی جهان متجدد مقایسه کنی.

پیش از شروع

اگر همهٔ افراد یک جامعه رفتاری را درست بدانند، آیا باز هم می‌توان آن رفتار را نقد کرد؟ علوم اجتماعی جهان اسلام برای چنین داوری‌ای به چه چیزی تکیه می‌کند؟

در نگاه این درس، پذیرفته‌شدن یک رفتار در جامعه، به‌تنهایی دلیل درست‌بودن آن نیست. علوم اجتماعی جهان اسلام با بهره‌گیری از عقل و وحی می‌تواند ارزش‌ها و رفتارهای رایج را ارزیابی کند؛ بنابراین، هم جامعه را می‌شناسد و هم دربارهٔ بهترشدن آن سخن می‌گوید.

اعتباری، اما دارای پیامد واقعی

اعتباری، اما دارای پیامد واقعی

قانون مدرسه را می‌توان تغییر داد، اما آیا می‌توان با تصمیم جمعی، جاذبهٔ زمین را هم عوض کرد؟ این تفاوت، به شناخت دو نوع عقل کمک می‌کند.

عقل نظری واقعیت‌هایی را می‌شناسد که وجودشان وابسته به خواست ما نیست؛ مانند جاذبهٔ زمین. عقل عملی دربارهٔ بایدها، نبایدها و ارزش‌ها داوری می‌کند؛ مثلاً عادلانه‌بودن یک رفتار را تشخیص می‌دهد و در شکل‌گیری زندگی اجتماعی به انسان کمک می‌کند.

علامه طباطبایی پدیده‌هایی مانند قانون، خانواده و گروه را اعتباریات می‌نامد؛ این‌ها با قرارداد و اعتبار انسان‌ها شکل می‌گیرند. «اعتباری» به معنای خیالی یا بی‌اثر نیست!

فرض کن مسئولان مدرسه برای افزایش نظم، ورود پس از زنگ را ممنوع کنند. این قانون با تصمیم آگاهانه وضع شده است؛ اما ممکن است بعضی دانش‌آموزان برای فرار از تأخیر، با عجله حرکت کنند و دچار حادثه شوند؛ پیامدی که قانون‌گذاران نمی‌خواستند.

پس ارادی‌بودن پیدایش یک پدیده، به معنای ارادی‌بودن همهٔ پیامدهای آن نیست.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۱۱

تعامل برای نظریه‌پردازی

تعامل برای نظریه‌پردازی

آیا آشنا شدن با اندیشه‌های تازه، یعنی کنار گذاشتن داشته‌های فکری خودمان؟ نه لزوماً! اندیشمندان مسلمان در دوران معاصر، برای شناخت مسائل جامعه از نظریه‌های علوم اجتماعی جدید هم کمک گرفته‌اند. این تعامل می‌تواند نقادانه باشد: یعنی اندیشه‌های تازه را بشناسند، بررسی کنند و با بهره‌گیری از میراث فکری خود، نظریه‌های تازه‌ای بسازند؛ نه اینکه فقط آن‌ها را تکرار کنند.

مثلاً وقتی برای بهتر شدن فعالیت گروهی کلاس، روش پیشنهادی مدرسه‌ای دیگر را بررسی می‌کنی، لازم نیست آن را بی‌کم‌وکاست اجرا کنی؛ می‌توانی با توجه به نیازهای کلاس خودت، پیشنهاد تازه‌ای بسازی.

طه عبدالرحمن نمونه‌ای از این تلاش است. او هم با فلسفه و فرهنگ غرب آشنایی عمیق دارد و هم از میراث اسلامی بهره می‌گیرد. تلاش او برای نظریه‌پردازی دربارهٔ «نوگرایی اسلامی»، با توجه به ایمان و اخلاق، نمونه‌ای از این تعامل است.

پس افق این تعامل، فقط شناخت مسائل جهان اسلام نیست؛ می‌تواند به تحلیل مسائل جامعهٔ جهانی و پیشنهاد راه‌حل برای بحران‌هایی مانند بحران معنا نیز کمک کند.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۱۱

همراهی عقل، تجربه و وحی

همراهی عقل، تجربه و وحی

آیا برای شناخت جامعه، فقط مشاهدهٔ رفتار مردم کافی است؟ در علوم اجتماعی جهان اسلام، تجربه لازم است، اما تنها راه شناخت نیست؛ عقل و وحی نیز در این شناخت سهم دارند.

مثلاً برای بررسی تبعیض در مدرسه، می‌توان با مشاهده و گفت‌وگو، تجربه‌های دانش‌آموزان را شناخت. عقل به بررسی دلیل‌ها و نقد معیارهای برخورد با دانش‌آموزان کمک می‌کند و آموزه‌های وحیانی نیز در شناخت ارزش‌ها و جهت‌گیری درست راهنما هستند. پس محور بودن عقل به معنای بی‌نیازی از تجربه و وحی نیست.

نکتهٔ مهم این است که عقل فقط بازتاب‌دهندهٔ فرهنگ رایج نیست. با فرهنگ و سنت‌ها تعامل دارد، اما اعتبار داوری‌اش را صرفاً از پذیرفته‌شدن یک رفتار میان مردم نمی‌گیرد. بنابراین، حتی اگر تبعیضی در مدرسه عادی شده باشد، رایج بودنش برای درست دانستن آن کافی نیست؛ خودِ آن رفتار و معیارهای پذیرفته‌شده نیز قابل نقدند.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۱۳

از شناخت جامعه تا اصلاح آن

از شناخت جامعه تا اصلاح آن

فرض کن در محله‌ای، بعضی دانش‌آموزان به امکانات آموزشی دسترسی کمتری دارند. آیا کار علوم اجتماعی فقط گزارش این نابرابری است؟ در نگاه این درس، نه؛ شناخت جامعه، مقدمه‌ای برای داوری و یافتن راه بهبود آن است.

برای روشن‌شدن مسیر، همین مثال را دنبال کنیم:

  • فهم و توصیف: دانش‌آموزان این وضعیت را چگونه تجربه می‌کنند و چه تفاوت‌هایی در دسترسی آن‌ها وجود دارد؟
  • تبیین: چه علت‌هایی این نابرابری را پدید آورده‌اند؟
  • داوری: این وضعیت و ارزش‌ها و هنجارهای پشتیبان آن، از نظر عدالت چگونه ارزیابی می‌شوند؟
  • شناخت وضعیت مطلوب: دسترسی عادلانه به آموزش چه ویژگی‌هایی دارد؟
  • یافتن راه تغییر: چه اقدام‌هایی می‌تواند فاصلهٔ وضعیت موجود با وضعیت مطلوب را کاهش دهد؟

پس علوم اجتماعی جهان اسلام، در چارچوب کتاب، نه به گزارش واقعیت‌ها بسنده می‌کند و نه فقط از آرمان‌ها سخن می‌گوید؛ میان شناخت آنچه هست، ارزیابی آن و حرکت به‌سوی آنچه باید باشد پیوند برقرار می‌کند. دامنهٔ این کار نیز فقط جوامع اسلامی نیست و جامعهٔ جهانی را هم دربر می‌گیرد.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۱۳

تفاوت با رویکردهای متجدد

تفاوت با رویکردهای متجدد

برای مقایسه، سه تفاوت را از هم جدا کن:

  • با رویکرد تبیینی: در نگاه کتاب، پدیده‌های اجتماعی با آگاهی و ارادهٔ انسان شکل می‌گیرند؛ پس نمی‌توان آن‌ها را درست مانند پدیده‌های طبیعی بررسی کرد. این تفاوت به معنای کنارگذاشتن تبیین و شناخت علت‌ها نیست.
  • با رویکرد تفسیری: فهم معنای رفتار انسان در برابر توضیح آن قرار نمی‌گیرد؛ تفسیر هم باید بر استدلال تکیه کند و می‌تواند نوعی تبیین باشد.
  • با رویکرد انتقادی: طبق مقایسهٔ کتاب، رویکرد انتقادی به معیاری جهان‌شمول و فراتر از ساخته‌های اجتماعی و تاریخی دسترسی ندارد؛ اما اندیشمندان مسلمان برای داوری، از عقل نظری، عقل عملی و وحی کمک می‌گیرند.

مثلاً برای بررسی تقلب در مدرسه، هم معنای رفتار دانش‌آموز و دلایلش را بررسی می‌کنیم و هم دربارهٔ درستی آن داوری می‌کنیم. در این نگاه، رایج‌شدن تقلب به‌تنهایی دلیل درست‌بودنش نیست؛ شناخت رفتار و نقد آن، هرکدام استدلال می‌خواهند.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۱۴

مثال حل‌شده

در یک مدرسه، برخی دانش‌آموزان هنگام انتخاب اعضای گروه، همکلاسی‌های کم‌حرف را کنار می‌گذارند. پژوهشگری فقط تعداد دفعات کنارگذاشته‌شدن آن‌ها را ثبت کرده است. براساس ظرفیت‌های علوم اجتماعی جهان اسلام، چگونه می‌توان این پژوهش را کامل‌تر کرد؟

  1. از توصیف آغاز می‌کنیم: مشخص می‌کنیم چه کسانی، در چه موقعیت‌هایی و چند بار کنار گذاشته می‌شوند؛ ثبت پژوهشگر بخشی از این مرحله است.

  2. برای فهم و تفسیر، با دانش‌آموزان گفت‌وگو می‌کنیم تا بدانیم کم‌حرفی و انتخاب هم‌گروهی برای آنان چه معنایی دارد.

  3. برای تبیین، علت‌های احتمالی مانند معیار انتخاب اعضا یا برداشت دانش‌آموزان از توانایی همکلاسی‌ها را با شواهد و استدلال بررسی می‌کنیم.

  4. با بهره‌گیری از معیارهای عقلانی و وحیانی، دربارهٔ عادلانه‌بودن این شیوه داوری می‌کنیم؛ رایج‌بودن رفتار را دلیل درستی آن نمی‌گیریم.

  5. وضع مطلوب را مشارکت عادلانه در نظر می‌گیریم و راه‌هایی مانند تغییر شیوهٔ گروه‌بندی پیشنهاد می‌دهیم؛ سپس پیامدهای اجرای آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

جواب: بررسی کامل فقط گزارش وضعیت نیست؛ باید معنای رفتارها و علت‌های مسئله را روشن کند، دربارهٔ عادلانه‌بودن وضع موجود داوری کند و برای رسیدن به وضعیت مطلوب راهی پیشنهاد دهد.

نکات مهم

  • پدیده‌های اعتباری با آگاهی و ارادهٔ انسان شکل می‌گیرند، اما می‌توانند پیامدهایی ناخواسته و واقعی داشته باشند.
  • در علوم اجتماعی جهان اسلام، عقل با کمک تجربه و وحی به شناخت و نقد جامعه می‌پردازد و معیار داوری را صرفاً از فرهنگ رایج نمی‌گیرد.
  • این علوم با پذیرش تفسیر و تبیینِ استدلالی و تعامل نقادانه با اندیشه‌های جدید، ظرفیت شناخت جامعه، داوری دربارهٔ وضع مطلوب و یافتن راه اصلاح را دارد.

تمرین تعاملی این درس (رایگان)تمرین تعاملی این درس

درس‌های فصل ۱۰ را تعاملی بخوان

در پنل یادگیری 1xAi هر کدام از این درس‌ها قدم به قدم پیش می‌رود: بعد از هر بخش یک سوال کوتاه، بعد مثال حل‌شده و در پایان برگهٔ خروج. جوابت ثبت می‌شود و سوال‌های هر درس در روزهای بعد برای مرور برمی‌گردند. درس‌های تعاملی رایگان‌اند؛ فقط تصحیح پاسخ کوتاه سهمیهٔ روزانهٔ رایگان دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

فصل ۱۰ جامعه‌شناسی دوازدهم · رایگان