درس ۱ · صفحهٔ ۱۳۴ تا ۱۴۷ · حدود ۱۵ دقیقه · تولید هوش مصنوعی
وظیفۀ ما در برابر پیامبر و امامان
در این درس یاد میگیری وظیفهات در برابر پیامبر و امامان را در رفتار روزانه و مراسم دینی تشخیص بدهی و با خواندن آیات حضرت شعیب و فهم ترجمهٔ آنها، پیوند ایمان با رعایت حق مردم و اصلاح رفتار را توضیح بدهی.
پیش از شروع
اگر کسی بگوید «من دوستدار اهلبیت هستم»، اما حق دیگران را رعایت نکند، آیا همین دوستداشتن برای پیرو واقعی بودن کافی است؟
در این درس میبینیم که محبت به اهلبیت باید در شناخت و رفتار ما دیده شود، نه فقط در حرفهایمان. آیات مربوط به حضرت شعیب هم نشان میدهند که خداپرستی با انصاف، رعایت حق مردم و تلاش برای اصلاح زندگی پیوند دارد.
پیروی در رفتار
پیروی در رفتار
فرض کن همکلاسیات میگوید راستگویی برایش خیلی مهم است، اما وقتی اشتباهی میکند، تقصیر را گردن دیگری میاندازد. برای شناخت او، بیشتر به حرفش توجه میکنی یا رفتارش؟
در پیروی از پیامبر و امامان هم نام و ادعای پیروی، بهتنهایی کافی نیست؛ این پیروی باید در انتخابهای روزانهٔ ما دیده شود. راستگویی، امانتداری و رعایت حق دیگران نمونههایی از عمل صالحاند که ادعای ما را با رفتارمان همراه میکنند.
مثلاً اگر وسیلهای از دوستت قرض گرفتهای، مراقبت از آن و پسدادنش در زمان مقرر، فرصتی برای عمل به همین وظیفه است. رفتار ما میتواند بر نگاه دیگران به شیعیان هم اثر بگذارد؛ پس باید مراقب باشیم باعث بدبینی آنان نشویم.
برای سنجیدن خودت بپرس: «امروز کدام رفتارم نشان داد که میخواهم پیرو پیامبر و امامان باشم؟»
کتاب درسی، صفحهٔ ۱۴۳
محبت همراه با شناخت
محبت همراه با شناخت
وقتی کسی را دوست داریم، آیا کافی است فقط با شور و هیجان از او حرف بزنیم؟ محبت به اهلبیت وقتی رشددهنده است که با معرفت و عمل همراه شود. معرفت یعنی آنان و راهنماییهایشان را درست بشناسیم؛ عمل یعنی این شناخت در انتخابها و رفتارمان اثر بگذارد.
مثلاً اگر امام علی (ع) را دوست داریم، بهتر است عدالتخواهی ایشان را بشناسیم و هنگام تقسیم یک کار گروهی، سهم دیگران را منصفانه در نظر بگیریم. اینگونه، محبت از یک احساس به راهنمای زندگی تبدیل میشود.
شناخت درست همچنین جلوی زیادهروی در محبت را میگیرد. امام علی (ع) هشدار دادهاند که دوستداشتن نباید باعث شود کسی ایشان را بالاتر از جایگاه ولایت و امامت بداند. پس هر سخن ستایشآمیزی لزوماً درست نیست؛ باید ببینیم با شناخت صحیح از اهلبیت سازگار است یا نه.
حالا فکر کن: محبت تو چه تغییری در رفتارت ایجاد میکند؟
کتاب درسی، صفحهٔ ۱۴۴
احترام واقعی در مراسم
احترام واقعی در مراسم
تصور کن برای برگزاری جشن میلاد یکی از امامان کمک میکنی. برنامه شاد و پرشور است؛ اما صدای بلندگو همسایهای را آزار میدهد. آیا نیت خوبِ برگزارکنندگان کافی است؟
احترام به اهلبیت باید در شیوۀ برگزاری مراسم هم دیده شود. شعرها و مداحیها باید آگاهیبخش و سازگار با احکام دین باشند. رعایت حجاب، عفت در گفتار، نمازِ بهموقع، پرهیز از اسراف و احترام به حقوق همسایگان نیز بخشی از همین احترام است. جشن یا سوگواری، مجوز کنارگذاشتن وظایف دینی نیست.
برای نمونه، هنگام برنامهریزی میتوانیم زمان نماز را در نظر بگیریم و صدا را طوری تنظیم کنیم که مزاحم دیگران نشود. اگر هم دربارۀ درستبودن کاری از نظر دینی تردید داریم، باید از عالمان دین راهنمایی بگیریم؛ نه اینکه صرفاً به سلیقۀ خودمان تکیه کنیم. همچنین اگر رفتار نادرستی میبینیم، مسئولیت امر به معروف و نهی از منکر را فراموش نکنیم.
کتاب درسی، صفحهٔ ۱۴۴
خداپرستی و حق مردم
خداپرستی و حق مردم
آیا عبادت فقط به نماز و دعا مربوط است، یا در خریدوفروش هم خودش را نشان میدهد؟ در آیات حضرت شعیب، دعوت به پرستش خدا در کنار سفارش به انصاف در معامله آمده است.
این دو بخش از آیات صفحۀ ۱۴۶ را آرام و جداگانه بخوان و به معنایشان دقت کن:
وَ لا تَنقُصُوا المِکیالَ وَ المیزانَ
یعنی هنگام پیمانهکردن و وزنکردن، کم نگذارید؛ به زبان ساده، کمفروشی نکنید.
وَ لا تَبخَسُوا النّاسَ اَشیاءَهُم
یعنی از آنچه حق مردم است، چیزی نکاهید.
مثلاً اگر فروشنده پول مقدار مشخصی میوه را بگیرد، اما کمتر تحویل بدهد، حق خریدار را رعایت نکرده است. داشتن ظاهر مذهبی هم این کار را درست نمیکند.
مردم مدین با تمسخر از شعیب میپرسیدند که آیا نماز او سبب شده دربارۀ اموالشان به آنان دستور بدهد؟ اشتباهشان این بود که دینداری را از رفتار اقتصادی جدا میدیدند. پیام این آیات روشن است: خداپرستی باید در انصاف و رعایت حق مردم هم دیده شود.
کتاب درسی، صفحهٔ ۱۴۷
اصلاح از خودمان آغاز میشود
اصلاح از خودمان آغاز میشود
اگر از دوستت بخواهی کسی را مسخره نکند، اما خودت این کار را انجام بدهی، حرفت چقدر اثر میگذارد؟ حضرت شعیب به مردم یادآوری میکند که خودش هم از کارهایی که آنان را از آن بازمیدارد، دوری میکند؛ یعنی دعوت به اصلاح، با پایبندی خودِ دعوتکننده همراه است.
این عبارت از آیهٔ ۸۸ سورهٔ هود را آرام بخوان:
وَ ما تَوفیقی اِلّا بِاللّٰهِ عَلَیهِ تَوَکَّلتُ وَ اِلَیهِ اُنیبُ
یعنی موفقیت من تنها با یاری خداست؛ به او تکیه میکنم و به سوی او بازمیگردم. شعیب برای اصلاح جامعه به اندازهٔ توانش تلاش میکند و در همین تلاش، توکلش به خداست؛ توکل جای کوشش را نمیگیرد.
در ادامه نیز مردم را از گرفتار شدن به سرنوشت اقوام پیشین هشدار میدهد و به آمرزشخواهی و توبه دعوت میکند؛ پس راه جبران بسته نیست. مثلاً اگر خودمان در گروه کلاس به کسی توهین کردهایم، اصلاح را با متوقف کردن رفتارمان، عذرخواهی و تصمیم جدی برای تکرار نکردن آن آغاز کنیم، نه فقط با نصیحت دیگران.
کتاب درسی، صفحهٔ ۱۴۷
مثال حلشده
مریم در برگزاری یک مراسم دینی کمک میکند. پس از مراسم متوجه میشود وسایل قرضگرفتهشده از همسایه آسیب دیدهاند. یکی از دوستانش میگوید: «چون برای مراسم بوده، لازم نیست پیگیری کنیم.» مریم بر اساس این درس چگونه تصمیم بگیرد؟
مسئله را روشن میکنیم: وسیلهای امانت بوده و آسیب آن به حق صاحب وسیله مربوط است.
معیار درس را به یاد میآوریم: محبت به اهلبیت باید در رفتار درست دیده شود و هدف دینی، نادیدهگرفتن حق دیگران را توجیه نمیکند.
پیام آیات حضرت شعیب را به کار میبریم: باید حقوق مردم را رعایت کرد و برای اصلاح، خودمان نیز مسئولانه عمل کنیم.
نتیجه میگیریم: مریم موضوع را صادقانه با صاحب وسیله در میان بگذارد، برای جبران خسارت اقدام کند و پیشنهاد دهد در برنامههای بعد از وسایل امانتی بهتر مراقبت شود.
نکات مهم
- پیروی واقعی از پیامبر و امامان با محبتِ همراه با شناخت و عمل صالح معنا پیدا میکند، نه فقط با نام و ادعا.
- مراسم دینی باید با احکام الهی و حقوق مردم سازگار باشد و در موارد مشکوک باید از عالمان دین راهنمایی گرفت.
- آیات حضرت شعیب، خداپرستی را با انصاف، پایبندی به گفتههای خود، تلاش برای اصلاح، توکل و توبه پیوند میدهد.