خلاصه درس ۶ عربی هفتم؛ درسنامه و نکات مهم

عنوان درس، «اَلتَّفَكُّرُ»، یعنی اندیشیدن. برای فهم سخنان این بخش، چند واژه را کنار هم یاد بگیر: «سَنَة» یعنی سال، «سَبْعينَ» یعنی هفتاد، «عَداوَة» یعنی دشمنی، «صَداقَة» یعنی دوستی و «حَجَر» یعنی سنگ.

سخن نخست ارزش یک ساعت فکر کردن را از هفتاد سال عبادت بیشتر می‌داند و توجه ما را به اهمیت اندیشیدن جلب می‌کند. سخن دوم می‌گوید دشمنیِ فرد خردمند از دوستیِ فرد نادان بهتر است؛ پس برای شناخت یک دوست، فقط مهربانی ظاهری کافی نیست و خردمندی هم اهمیت دارد.

سخن سوم، یادگیری در کودکی را به کنده‌کاری روی سنگ تشبیه می‌کند. «صِغَر» یعنی خردسالی و «كَالنَّقْش» یعنی مانند کنده‌کاری. همان‌طور که نقش روی سنگ ماندگار است، آموخته‌های این سال‌های تو هم می‌توانند مدت زیادی در ذهنت بمانند.

فرض کن چند نفر را در آن سوی حیاط می‌بینی. برای اشاره به آن‌ها می‌توانی از «أُولٰئِكَ» استفاده کنی؛ یعنی «آنان» یا «آن‌ها». این واژه مخصوص مردان نیست و برای گروه زنان هم به کار می‌رود.

در نمونه‌های درس، «رِجال» یعنی مردان و «نِساء» یعنی زنان. «صابِرونَ» و «صابِراتٌ» هر دو معنای بردبار بودن را می‌رسانند، اما اولی برای جمع مذکّر و دومی برای جمع مؤنّث آمده است.

اگر به‌جای نام بردن از این گروه‌ها ضمیر بیاوریم، برای جمع مذکّر «هُم» و برای جمع مؤنّث «هُنَّ» را به کار می‌بریم. هر دو در فارسی «آنان» ترجمه می‌شوند. پس یک ترجمهٔ فارسی می‌تواند در عربی دو شکل داشته باشد؛ باید ببینی دربارهٔ چه کسانی صحبت می‌کنی.

حالا همان افراد را نزدیک خودت تصور کن. این بار برای اشاره به آن‌ها «هٰؤُلاءِ» می‌گویی؛ یعنی «اینان» یا «این‌ها». برای چند بازیکن پسر و چند بازیکن دختر، همین واژه به کار می‌رود. تفاوت دختر و پسر بودن را باید از واژه‌های دیگر جمله بفهمی، نه از خود «هٰؤُلاءِ».

پس هنگام ترجمه، دو پرسش جدا داشته باش: افراد نزدیک‌اند یا دور؟ گروه مذکّر است یا مؤنّث؟ پاسخ پرسش اول به انتخاب «هٰؤُلاءِ» یا «أُولٰئِكَ» کمک می‌کند.

در تصویرهای درس، چند بازیکن دیده می‌شوند، ولی «صورَة» یعنی یک عکس. اگر دربارهٔ خود عکس حرف بزنیم، «هٰذِهِ» مناسب است؛ اگر به بازیکنانِ داخل عکس اشاره کنیم، «هٰؤُلاءِ» به کار می‌رود. مهم است ببینی دقیقاً به چه چیزی اشاره می‌کنی.

برای شناخت جمع‌ها، به شکل واژه نگاه کن. در جمع مذکّر سالم، پایان‌هایی مانند «ونَ» یا «ینَ» به اسم افزوده می‌شود؛ مثل «مُعَلِّمونَ» و «مُعَلِّمینَ». در جمع مؤنّث سالم، نشانهٔ «ات» را می‌بینی؛ مثل «مُعَلِّمات». لازم نیست فعلاً علت تفاوت «ونَ» و «ینَ» را بررسی کنی؛ هر دو را بشناس.

اما همهٔ جمع‌ها این‌گونه ساخته نمی‌شوند. گاهی شکل واژه تغییر می‌کند: «رَجُل» می‌شود «رِجال»، «كِتاب» می‌شود «كُتُب» و «مِفتاح» می‌شود «مَفاتیح». این‌ها جمع مکسّر هستند. بهتر است چنین واژه‌هایی را از واژه‌نامه، همراه با مفردشان یاد بگیری.

در تمرین، مثنّی هم دیده می‌شود: «مُسابَقَتَينِ» یعنی دو مسابقه. بنابراین فقط دیدن چند حرف پایانی کافی نیست؛ معنی واژه و مفرد آن را هم بررسی کن تا «دو تا» را با «چند تا» اشتباه نگیری.

اول جمله را معنی کن، بعد سراغ شکل واژه‌ها برو. در جملۀ زیر، «هٰؤُلاءِ الطُّلّابُ» یعنی «این دانش‌آموزان» و «فائِزونَ» یعنی «برندگان». «مُسابَقَتَينِ» هم یعنی «دو مسابقه»؛ پس جمله از برنده‌شدن این دانش‌آموزان در دو مسابقۀ حفظ و خواندن خبر می‌دهد.

برای تشخیص تعداد، این نشانه‌ها را مرور کن:

• مثنّی: پایان «انِ» یا «ـَينِ»، مانند «حافِظانِ» و «حافِظَينِ».
• جمع سالم مذکّر: پایان «ونَ» یا «ينَ»، مانند «فائِزونَ».
• جمع سالم مؤنث: پایان «ات»، مانند «ناجِحاتٌ».
• جمع مکسّر: شکل واژه تغییر می‌کند؛ مانند «كِتاب ← كُتُب».

حواست باشد «الطُّلّاب» هم جمع است، اما نشانۀ جمع سالم ندارد؛ جمع مکسّرِ «طالِب» است.

برای کامل‌کردن جمله، فقط معنی یک واژه کافی نیست؛ باید ببینی جمله دربارۀ چه کسی یا چه چیزی است. مثلاً در «هٰذِهِ، ... ناجِحَةٌ»، واژۀ «لاعِبَةٌ» مناسب است: «این، بازیکنی موفق است.» هم معنی جمله درست می‌شود و هم واژه‌ها مؤنث‌اند.

در تمرین بعد، تعداد هم راهنماست. «هاتانِ الْبِنتانِ» یعنی «این دو دختر»؛ پس از میان «فائِزانِ» و «فائِزَتانِ»، شکل مؤنثِ مثنّی را انتخاب می‌کنیم. برای زهراء و زینب و فاطمه نیز «واقِفاتٌ» مناسب است، نه «واقِفٌ».

روش کوتاه: اول معنی را بسنج، بعد تعداد و مذکّر یا مؤنث‌بودن را بررسی کن. این روش مثل انتخاب لباسِ اندازۀ هر فرد است؛ واژه هم باید با جملۀ خودش جور باشد!

حالا با کمک جدول مرور کتاب، اسم‌های اشاره را مرتب کنیم. وقتی به یک نفر یا یک چیز اشاره می‌کنی، نزدیک یا دوربودن و جنس آن مهم است:

• نزدیک: «هٰذا» برای مفرد مذکّر و «هٰذِهِ» برای مفرد مؤنث؛ هر دو یعنی «این».
• دور: «ذٰلِكَ» برای مفرد مذکّر و «تِلْكَ» برای مفرد مؤنث؛ هر دو یعنی «آن».
• دو مورد نزدیک: «هٰذانِ» برای مذکّر و «هاتانِ» برای مؤنث؛ یعنی «این دو».
• چند نفر: «هٰؤُلاءِ» یعنی «این‌ها» و «أُولٰئِكَ» یعنی «آن‌ها»؛ برای گروه مردان یا زنان به کار می‌روند.

مثلاً «أُولٰئِكَ الرِّجالُ» یعنی «آن مردان». پس برای گروه انسان‌ها، لازم نیست اسم اشارۀ جمعِ جداگانه‌ای برای مذکّر و مؤنث پیدا کنی.

در تمرین خانه، باید واژه را به تصویر مناسب وصل کنی. چون اینجا خود تصویرها را نداریم، پاسخ تصویری را حدس نمی‌زنیم؛ اول معنی جفت‌واژه‌ها را روشن می‌کنیم تا هنگام دیدن تصویر تصمیم بگیری.

«حَقيبَة» یعنی کیف و «حَديقَة» یعنی باغ؛ «حَجَر» سنگ است و «خَشَب» چوب. «كُرسيّ» یعنی صندلی و «نافِذَة» یعنی پنجره. برای حالت بدن هم «جالِس» یعنی نشسته و «واقِف» یعنی ایستاده.

بعضی جفت‌ها به جنس مربوط‌اند: «طَبيب» پزشک مرد و «طَبيبَة» پزشک زن است. روش تمرین: معنی هر دو گزینه را بگو، نشانۀ تصویر را پیدا کن و بعد انتخاب کن. در گزینه‌های اسم اشاره نیز تعداد و جنسِ افراد یا چیزهای تصویر را بررسی کن.