درس ۱ · صفحهٔ ۵۳ تا ۵۸ · حدود ۱۵ دقیقه · تولید هوش مصنوعی
اَلدَّرْسُ الرّابِعُ
در این درس یاد میگیری با فهم واژهها و عبارتهای کلیدیِ متن عربی «نِظامُ الطَّبيعَةِ»، ماجرای کشاورز و جغدها را دنبال کنی و علت برهم خوردن و بازگشت تعادل مزرعه را توضیح بدهی.
پیش از شروع
اگر جغدها جوجههای مزرعهات را بخورند، از بین بردن جغدها به نفع مزرعه است؟ ممکن است همین تصمیم، محصولت را هم نابود کند؟
در داستان این درس، کشاورز با کشتن جغدها راه را برای زیاد شدن موشهای کشتزار باز کرد؛ موشهایی که سبزیجاتش را میخوردند. با خواندن متن عربی کشف میکنیم چرا محافظت از جوجهها، بدون حذف جغدها، راه بهتری بود.
طبیعت؛ شبکهای بههمپیوسته
طبیعت؛ شبکهای بههمپیوسته
تصور کن در یک باغ، گیاهان، حشرهها و پرندگان زندگی میکنند. آیا هرکدام جدا از بقیهاند؟ نه؛ مثلاً بعضی پرندگان از حشرهها تغذیه میکنند و زندگیشان به آنها وابسته است. برای فهم متن عربی، همین ارتباط را در ذهن نگه دار.
متن با این جمله آغاز میشود:
تَوازُنُ الطَّبيعَةِ جَميلٌ.
یعنی تعادل طبیعت زیباست. «التَّوازُن» یعنی تعادل و «الْكائِنات» یعنی موجودات. نویسنده توضیح میدهد که میان موجودات طبیعت ارتباط وجود دارد و همین ارتباطها به برقراری تعادل کمک میکنند.
عبارت کلیدی «يَعيشُ بَعْضُها عَلىٰ بَعْضٍ» را در این متن «از یکدیگر تغذیه میکنند» معنا میکنیم، نه «روی یکدیگر زندگی میکنند»! «بَعْضُها» به بخشی از همان موجودات اشاره دارد. پس هنگام خواندن، فقط معنی تکتک واژهها را کنار هم نگذار؛ ببین عبارت دربارهٔ چه رابطهای حرف میزند.
حالا میتوانی پیام این بخش را دریابی: طبیعت مجموعهای از موجوداتِ بیارتباط نیست؛ ارتباط میان آنها به حفظ تعادل کمک میکند.
کتاب درسی، صفحهٔ ۵۴
تهدیدهای تعادل طبیعت
تهدیدهای تعادل طبیعت
چه کارهایی میتواند تعادل طبیعت را به هم بزند؟ متن سه تهدید را معرفی میکند. برای شناخت آنها، چند واژه را با هم باز کنیم:
- «التَّلَوُّث» یعنی آلودگی. عبارت «تَلَوُّثُ الْهَواءِ» به آلودگی هوا اشاره دارد؛ متن میگوید این آلودگی باعث بارانهای اسیدی میشود.
- «الْإِكْثار» یعنی زیادهروی. «الْمُبيدات الزِّراعيَّة» سموم کشاورزی و «الْأَسْمِدَة» کودها هستند. پس تهدید دوم، زیادهروی در استفاده از سموم کشاورزی و کودهای شیمیایی است، نه صرفاً هر نوع استفاده از کود. مفرد «الْأَسْمِدَة»، «السَّماد» است.
- «النُّفايات» یعنی زبالهها. تولید زبالههای صنعتی و خانگی، تهدید سوم متن است.
مثلاً کسی که برای گلدانش کود مصرف میکند، نباید تصور کند هرچه مقدار کود بیشتر باشد، نتیجه بهتر است؛ واژهٔ «الْإِكْثار» دقیقاً توجه ما را به زیادهروی جلب میکند.
بنابراین هنگام خواندن، فقط نام مواد را پیدا نکن؛ دقت کن متن چه نوع رفتاری را تهدید میداند.
کتاب درسی، صفحهٔ ۵۴
تصمیم عجولانهٔ کشاورز
تصمیم عجولانهٔ کشاورز
تصور کن هر روز تعداد جوجههای مزرعهات کمتر شود؛ احتمالاً اولین پرسشت این است: «چه چیزی جوجهها را میخورد؟» کشاورز داستان هم دنبال پاسخ همین پرسش بود. برای دنبال کردن ماجرا، این واژهها و فعلها را بشناس:
- الْأَفْراخ: جوجهها؛ مفرد آن «الْفَرْخ» است.
- لاحَظَ: متوجه شد؛ کشاورز متوجه کاهش تدریجی تعداد جوجهها شد.
- يُراقِبُ: مراقبت میکند؛ اینجا یعنی مزرعه را زیر نظر میگیرد تا علت را بفهمد.
- قَرَّرَ: تصمیم گرفت.
او شب و روز مزرعه را زیر نظر گرفت و دید جغدهای نزدیک مزرعه به جوجهها حمله میکنند و آنها را میخورند. بعد، مشاهدهاش را به یک تصمیم تبدیل کرد:
فَقَرَّرَ الْمُزارِعُ التَّخَلُّصَ مِنْها، وَ هٰكَذا فَعَلَ.
یعنی کشاورز تصمیم گرفت از دست آنها خلاص شود و همین کار را هم کرد. «مِنْها» به جغدها برمیگردد، نه جوجهها. پس ترتیب رخدادها این است: کاهش جوجهها، زیر نظر گرفتن مزرعه، دیدن حملهٔ جغدها و تصمیم به حذف آنها. فعلاً دقت کن که او فقط بر مشکل جوجهها تمرکز کرده است.
کتاب درسی، صفحهٔ ۵۵
پیامد پنهان حذف جغدها
پیامد پنهان حذف جغدها
جغدها حذف شدند؛ اما چند ماه بعد، کشاورز دید سبزیجاتش خورده و نابود میشوند! با مراقبت بیشتر فهمید موشهای کشتزار به محصولات حمله میکنند. چرا تعداد موشها زیاد شده بود؟ پاسخ در غذای جغدها پنهان بود.
دو عبارت کلیدی را باز کنیم:
- تَتَغَذّىٰ عَلىٰ: از … تغذیه میکند؛ «عَلىٰ» در این ترکیب به معنای «رویِ» نیست.
- فِئْرانِ الْحَقْلِ: موشهای کشتزار؛ «فِئْران» یعنی موشها و «الْحَقْل» یعنی کشتزار.
جغدها فقط جوجه نمیخوردند؛ موشهای کشتزار هم غذای آنها بودند. بنابراین، با حذف بیشتر جغدها، تعداد موشها افزایش یافت و سبزیجات آسیب دیدند.
حالا معنای جملهٔ مربوط به این بخش را میفهمیم: پس از رهایی یافتن از بیشتر جغدها، تعداد موشهای کشتزار افزایش یافت. «ازْدادَ» یعنی «افزایش یافت»؛ پس متن از زیاد شدن موشها حرف میزند، نه بزرگتر شدن آنها. کشاورز زیان آشکار جغدها را دیده بود، اما نقش کمتر دیدهشدهٔ آنها را نمیشناخت.
کتاب درسی، صفحهٔ ۵۶
محافظت، نه حذف
محافظت، نه حذف
آیا کشاورز باید میان نجات جوجهها و ماندن جغدها یکی را انتخاب میکرد؟ نه؛ راه بهتر، محافظت از جوجهها بدون کشتن جغدها بود.
برای فهم تصمیم تازهاش، دو ترکیب را بشناس:
- الْحِفاظ عَلىٰ: محافظت از؛ پس «محافظت از جوجهها» معنای بخش نخست تصمیم اوست.
- السَّماح لِـ: اجازه دادن به؛ در ادامهٔ جمله، کشاورز به جغدها اجازه میدهد وارد مزرعهاش شوند.
مثلاً داشتن جایگاهی امن برای جوجهها میتواند راهی برای محافظت از آنها باشد؛ البته متن، روش مشخصی برای این محافظت بیان نمیکند.
کشاورز این بار جغدها را حذف نکرد. با بیشتر شدن دوبارهٔ جغدها، آنها موشهای کشتزار را خوردند و محیط به وضعیت طبیعی خود برگشت. پس هنگام خواندن پایان داستان، حواست باشد: او از جوجهها محافظت کرد، نه اینکه ورود جغدها را ممنوع کند.
کتاب درسی، صفحهٔ ۵۶
مثال حلشده
درستی یا نادرستی این برداشت را با دلیل مشخص کن: «غذای جغدهای داستان فقط جوجهها بود.»
در توضیح کارشناس، دو خوراک برای جغدها مطرح میشود: موشهای کشتزار و جوجهها.
ترکیب «تَتَغَذّىٰ عَلىٰ» را «از ... تغذیه میکند» و «إضافَةً إِلىٰ» را «علاوه بر» معنا میکنیم.
بنابراین، خوردن جوجهها به معنی نخوردن موشها نیست؛ واژهٔ «فقط» در برداشت سؤال، آن را نادرست میکند.
نکات مهم
- «التَّوازُن» یعنی تعادل و در متن، ارتباط موجودات با یکدیگر و محیطشان به برقراری آن کمک میکند.
- آلودگی هوا، زیادهروی در مصرف سموم و کودهای شیمیایی و تولید زباله از تهدیدهای نظام طبیعتاند.
- کشاورز با حذف جغدها زمینهٔ افزایش موشها را فراهم کرد، اما با محافظت از جوجهها و اجازهٔ بازگشت جغدها به بازگشت تعادل کمک کرد.