درس ۱ · صفحهٔ ۳۷ تا ۴۳ · حدود ۱۵ دقیقه · تولید هوش مصنوعی
اَلدَّرْسُ الثّالِثُ
در این درس یاد میگیری با کمک واژههای کلیدی، معنای سه داستان کوتاه عربی و پیام آنها را بفهمی و برای پاسخ به پرسشهای متن، شاهد مناسب پیدا کنی.
پیش از شروع
چطور ممکن است نهالی که تازه کاشته شده، همان روز برای باغبانش «میوه» بدهد؟
در داستان این درس، پیرمرد با کاشتن نهال و پاسخ سنجیدهاش پاداش میگیرد؛ او همین پاداش را میوۀ زودهنگام درخت مینامد. در کنار این داستان، دو روایت دیگر میخوانیم تا ببینیم احترام و مهربانی چگونه بر رفتار آدمها اثر میگذارد.
احترام به هر دو فرزند
احترام به هر دو فرزند
تصور کن دو خواهر و برادر وارد جمعی شوند؛ پدر یکی را با محبت کنار خودش بنشاند، اما با دیگری چنین نکند. داستان اول از همین تفاوت در رفتار شروع میشود.
پدر ابتدا پسرش را میبوسد و کنار خود مینشاند؛ پیامبر از این محبت خوشحال میشود. اما وقتی دختر میآید، پدر او را نه میبوسد و نه کنار خود مینشاند. ناراحتی پیامبر از محبت به پسر نیست؛ از تفاوتگذاشتن میان دو فرزند است.
برای دنبالکردن ماجرا، این فعلها راهنما هستند:
- قَبَّلَـهُ: او، یعنی پسر را بوسید.
- لَمْ يُقَبِّلْها: او، یعنی دختر را نبوسید.
- اِنْزَعَجَ: آزرده شد.
در پایان، «نَدِمَ» یعنی مرد پشیمان شد. او دست دخترش را گرفت، بوسیدش و کنارش نشاند. دقت کن که «ـهُ» در فعل اول به پسر و «ـها» در فعل دوم به دختر برمیگردد؛ همین تفاوت کوچک کمک میکند رفتار پدر با هرکدام را درست بفهمیم.
کتاب درسی، صفحهٔ ۳۸
شیما و اثر مهربانی
شیما و اثر مهربانی
اگر کسی پس از سالها تو را بشناسد و با احترام از تو استقبال کند، چه احساسی پیدا میکنی؟ در داستان دوم، شیما خواهر شیری پیامبر بود؛ یعنی پیوند آنها از راه شیرخوارگی بود، نه اینکه پدر و مادر مشترکی داشته باشند. او در کودکی پیامبر را در آغوش میگرفت و با او بازی میکرد.
سالها بعد، شیما در جنگ حنین اسیر شد. وقتی او را نزد پیامبر بردند، پیامبر او را شناخت، گرامی داشت و روپوش خود را برای نشستن او پهن کرد. سپس به او حق انتخاب داد: با عزت نزد او بماند یا سالم به میان قومش برگردد. شیما بازگشت را برگزید و پیامبر آزادش کرد.
برای دنبالکردن پایان داستان، این فعلها کمک میکنند:
- أَعْتَقَ: آزاد کرد.
- دَعَتْ: دعوت کرد؛ نه «دعا کرد» در این جمله.
- بَيَّنَتْ: توضیح داد و روشن کرد.
شیما پس از آزادی مسلمان شد و اخلاق پیامبر را برای قومش توضیح داد؛ آنان نیز اسلام آوردند. پس مهربانی در این داستان فقط یک رفتار فردی نیست؛ اثرش از شیما به قوم او میرسد.
کتاب درسی، صفحهٔ ۳۹
کاشتن برای دیگران
کاشتن برای دیگران
اگر مطمئن نباشی خودت از سایۀ درختی استفاده میکنی، باز هم آن را میکاری؟ پیرمرد داستان مشغول کاشتن نهال گردو بود: «فَسيلَة» یعنی نهال و «اَلْجَوْز» یعنی گردو. انوشیروان تعجب کرد؛ چون به گفتۀ او، این درخت معمولاً پس از ده سال میوه میدهد.
پاسخ پیرمرد دو بخش دارد:
- «غَرَسَ الْآخَرونَ»: دیگران کاشتند؛ ما از میوههای درختانشان خوردیم.
- «نَحْنُ نَغْرِسُ»: ما میکاریم؛ تا دیگران از میوههای درختانمان بخورند.
به تفاوت «غَرَسَ» یعنی کاشت و «نَغْرِسُ» یعنی میکاریم دقت کن. «لِكَي» هم معنای تا / برای اینکه دارد و هدف پیرمرد را نشان میدهد.
پس پیرمرد سود کارش را فقط برای خودش نمیخواست. مثل وقتی که کتاب کمکآموزشیات را سالم نگه میداری تا دانشآموز دیگری هم بعداً از آن استفاده کند؛ تو هم بخشی از این زنجیرۀ سودرساندن میشوی.
کتاب درسی، صفحهٔ ۳۹
میوۀ زودهنگام نهال
میوۀ زودهنگام نهال
حالا میتوانیم معمای آغاز درس را حل کنیم: نهال تازهکاشتهشده چطور همان روز «میوه» داد؟
انوشیروان از پاسخ خیرخواهانۀ پیرمرد خوشش آمد و دستور داد هزار دینار به او بدهند. پیرمرد شادمان گفت: «ما أَسْرَعَ إِثْمارَ هٰذِهِ الشَّجَرَةِ»؛ یعنی چه زود این درخت میوه داد!
«اَلْإِثْمار» یعنی میوهدادن؛ اما اینجا منظور پیرمرد، گردوی روی شاخه نیست. او پاداشی را که به سبب کاشتن نهال و سخنش گرفته، به میوۀ درخت تشبیه میکند؛ یعنی کاری که سودش دیر میرسد، همین حالا هم برایش نتیجه داشته است.
ترتیب اتفاقها مهم است: پاداش نخست ← سخن شیرین پیرمرد ← پاداش دوم. انوشیروان از این سخن هم خوشش آمد و دستور داد هزار دینار دیگر به او بدهند.
در زندگی روزمره هم وقتی پس از تمرین، تشویق میشویم، میگوییم «تلاشم ثمر داد»؛ منظورمان نتیجۀ تلاش است، نه میوۀ واقعی!
کتاب درسی، صفحهٔ ۴۰
مثال حلشده
از کجا میفهمیم پشیمانی پدر در داستان نخست، فقط یک احساس درونی نبود و به اصلاح رفتار او انجامید؟
رفتار اول پدر را مشخص میکنیم: پسرش را بوسید و کنارش نشاند، اما با دخترش چنین نکرد.
پس از تذکر پیامبر، واژۀ «نَدِمَ» نشان میدهد که پدر پشیمان شد؛ ولی این واژه بهتنهایی شاهد تغییر رفتار نیست.
رویدادهای بعد را بررسی میکنیم: پدر دست دخترش را گرفت، او را بوسید و کنارش نشاند.
این کارها را با رفتار نخست مقایسه میکنیم؛ پدر همان محبتی را که از دختر دریغ کرده بود، به او نشان داد، پس پشیمانیاش به عمل تبدیل شد.
نکات مهم
- در داستان احترام به کودکان، تفاوت رفتار پدر با دختر و پسر سبب آزردگی پیامبر شد و پدر رفتار خود را اصلاح کرد.
- در داستان شیما، گرامیداشتن و آزادکردن او با دعوت بعدی قومش به اسلام پیوند دارد و اثر مهربانی را نشان میدهد.
- در داستان پیرمرد، کاشتن برای آیندگان ارزشمند است و میوۀ زودهنگام نهال به پاداش اشاره دارد، نه گردوی واقعی.