۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

خلاصه درس ۳ عربی دوازدهم انسانی؛ درسنامه و نکات مهم

«ثَلاثُ قِصَصٍ قَصيـرَةٍ»: ۳ درس، هر کدام با توضیح مفاهیم، مثال حل‌شده و نکات مهم.

  • عربی، زبان قرآن ۳ (انسانی)
  • پایهٔ دوازدهم
  • صفحهٔ ۳۷ تا ۵۲

این درسنامه را هوش مصنوعی 1xAi از روی صفحه‌های همان درس در کتاب درسی نوشته است (برچسب «تولید هوش مصنوعی»). کنار توضیح‌ها شمارهٔ صفحهٔ کتاب آمده تا با کتاب مقایسه کنی، و مثال حل‌شدهٔ هر درس یک بار دیگر جداگانه حل و بررسی شده؛ مثالی که درست درنیامده حذف شده است.

درس ۱ · صفحهٔ ۳۷ تا ۴۳ · حدود ۱۵ دقیقه · تولید هوش مصنوعی

اَلدَّرْسُ الثّالِثُ

در این درس یاد می‌گیری با کمک واژه‌های کلیدی، معنای سه داستان کوتاه عربی و پیام آن‌ها را بفهمی و برای پاسخ به پرسش‌های متن، شاهد مناسب پیدا کنی.

پیش از شروع

چطور ممکن است نهالی که تازه کاشته شده، همان روز برای باغبانش «میوه» بدهد؟

در داستان این درس، پیرمرد با کاشتن نهال و پاسخ سنجیده‌اش پاداش می‌گیرد؛ او همین پاداش را میوۀ زودهنگام درخت می‌نامد. در کنار این داستان، دو روایت دیگر می‌خوانیم تا ببینیم احترام و مهربانی چگونه بر رفتار آدم‌ها اثر می‌گذارد.

احترام به هر دو فرزند

احترام به هر دو فرزند

تصور کن دو خواهر و برادر وارد جمعی شوند؛ پدر یکی را با محبت کنار خودش بنشاند، اما با دیگری چنین نکند. داستان اول از همین تفاوت در رفتار شروع می‌شود.

پدر ابتدا پسرش را می‌بوسد و کنار خود می‌نشاند؛ پیامبر از این محبت خوشحال می‌شود. اما وقتی دختر می‌آید، پدر او را نه می‌بوسد و نه کنار خود می‌نشاند. ناراحتی پیامبر از محبت به پسر نیست؛ از تفاوت‌گذاشتن میان دو فرزند است.

برای دنبال‌کردن ماجرا، این فعل‌ها راهنما هستند:

  • قَبَّلَـهُ: او، یعنی پسر را بوسید.
  • لَمْ يُقَبِّلْها: او، یعنی دختر را نبوسید.
  • اِنْزَعَجَ: آزرده شد.

در پایان، «نَدِمَ» یعنی مرد پشیمان شد. او دست دخترش را گرفت، بوسیدش و کنارش نشاند. دقت کن که «ـهُ» در فعل اول به پسر و «ـها» در فعل دوم به دختر برمی‌گردد؛ همین تفاوت کوچک کمک می‌کند رفتار پدر با هرکدام را درست بفهمیم.

کتاب درسی، صفحهٔ ۳۸

شیما و اثر مهربانی

شیما و اثر مهربانی

اگر کسی پس از سال‌ها تو را بشناسد و با احترام از تو استقبال کند، چه احساسی پیدا می‌کنی؟ در داستان دوم، شیما خواهر شیری پیامبر بود؛ یعنی پیوند آن‌ها از راه شیرخوارگی بود، نه اینکه پدر و مادر مشترکی داشته باشند. او در کودکی پیامبر را در آغوش می‌گرفت و با او بازی می‌کرد.

سال‌ها بعد، شیما در جنگ حنین اسیر شد. وقتی او را نزد پیامبر بردند، پیامبر او را شناخت، گرامی داشت و روپوش خود را برای نشستن او پهن کرد. سپس به او حق انتخاب داد: با عزت نزد او بماند یا سالم به میان قومش برگردد. شیما بازگشت را برگزید و پیامبر آزادش کرد.

برای دنبال‌کردن پایان داستان، این فعل‌ها کمک می‌کنند:

  • أَعْتَقَ: آزاد کرد.
  • دَعَتْ: دعوت کرد؛ نه «دعا کرد» در این جمله.
  • بَيَّنَتْ: توضیح داد و روشن کرد.

شیما پس از آزادی مسلمان شد و اخلاق پیامبر را برای قومش توضیح داد؛ آنان نیز اسلام آوردند. پس مهربانی در این داستان فقط یک رفتار فردی نیست؛ اثرش از شیما به قوم او می‌رسد.

کتاب درسی، صفحهٔ ۳۹

کاشتن برای دیگران

کاشتن برای دیگران

اگر مطمئن نباشی خودت از سایۀ درختی استفاده می‌کنی، باز هم آن را می‌کاری؟ پیرمرد داستان مشغول کاشتن نهال گردو بود: «فَسيلَة» یعنی نهال و «اَلْجَوْز» یعنی گردو. انوشیروان تعجب کرد؛ چون به گفتۀ او، این درخت معمولاً پس از ده سال میوه می‌دهد.

پاسخ پیرمرد دو بخش دارد:

  • «غَرَسَ الْآخَرونَ»: دیگران کاشتند؛ ما از میوه‌های درختانشان خوردیم.
  • «نَحْنُ نَغْرِسُ»: ما می‌کاریم؛ تا دیگران از میوه‌های درختانمان بخورند.

به تفاوت «غَرَسَ» یعنی کاشت و «نَغْرِسُ» یعنی می‌کاریم دقت کن. «لِكَي» هم معنای تا / برای اینکه دارد و هدف پیرمرد را نشان می‌دهد.

پس پیرمرد سود کارش را فقط برای خودش نمی‌خواست. مثل وقتی که کتاب کمک‌آموزشی‌ات را سالم نگه می‌داری تا دانش‌آموز دیگری هم بعداً از آن استفاده کند؛ تو هم بخشی از این زنجیرۀ سودرساندن می‌شوی.

کتاب درسی، صفحهٔ ۳۹

میوۀ زودهنگام نهال

میوۀ زودهنگام نهال

حالا می‌توانیم معمای آغاز درس را حل کنیم: نهال تازه‌کاشته‌شده چطور همان روز «میوه» داد؟

انوشیروان از پاسخ خیرخواهانۀ پیرمرد خوشش آمد و دستور داد هزار دینار به او بدهند. پیرمرد شادمان گفت: «ما أَسْرَعَ إِثْمارَ هٰذِهِ الشَّجَرَةِ»؛ یعنی چه زود این درخت میوه داد!

«اَلْإِثْمار» یعنی میوه‌دادن؛ اما اینجا منظور پیرمرد، گردوی روی شاخه نیست. او پاداشی را که به سبب کاشتن نهال و سخنش گرفته، به میوۀ درخت تشبیه می‌کند؛ یعنی کاری که سودش دیر می‌رسد، همین حالا هم برایش نتیجه داشته است.

ترتیب اتفاق‌ها مهم است: پاداش نخست ← سخن شیرین پیرمرد ← پاداش دوم. انوشیروان از این سخن هم خوشش آمد و دستور داد هزار دینار دیگر به او بدهند.

در زندگی روزمره هم وقتی پس از تمرین، تشویق می‌شویم، می‌گوییم «تلاشم ثمر داد»؛ منظورمان نتیجۀ تلاش است، نه میوۀ واقعی!

کتاب درسی، صفحهٔ ۴۰

مثال حل‌شده

از کجا می‌فهمیم پشیمانی پدر در داستان نخست، فقط یک احساس درونی نبود و به اصلاح رفتار او انجامید؟

  1. رفتار اول پدر را مشخص می‌کنیم: پسرش را بوسید و کنارش نشاند، اما با دخترش چنین نکرد.

  2. پس از تذکر پیامبر، واژۀ «نَدِمَ» نشان می‌دهد که پدر پشیمان شد؛ ولی این واژه به‌تنهایی شاهد تغییر رفتار نیست.

  3. رویدادهای بعد را بررسی می‌کنیم: پدر دست دخترش را گرفت، او را بوسید و کنارش نشاند.

  4. این کارها را با رفتار نخست مقایسه می‌کنیم؛ پدر همان محبتی را که از دختر دریغ کرده بود، به او نشان داد، پس پشیمانی‌اش به عمل تبدیل شد.

جواب: پدر فقط اظهار پشیمانی نکرد؛ دست دخترش را گرفت، او را بوسید و کنارش نشاند، پس با تغییر رفتارش اشتباه قبلی را جبران کرد.

نکات مهم

  • در داستان احترام به کودکان، تفاوت رفتار پدر با دختر و پسر سبب آزردگی پیامبر شد و پدر رفتار خود را اصلاح کرد.
  • در داستان شیما، گرامی‌داشتن و آزادکردن او با دعوت بعدی قومش به اسلام پیوند دارد و اثر مهربانی را نشان می‌دهد.
  • در داستان پیرمرد، کاشتن برای آیندگان ارزشمند است و میوۀ زودهنگام نهال به پاداش اشاره دارد، نه گردوی واقعی.

تمرین تعاملی این درس (رایگان)تمرین تعاملی این درس

درس ۲ · صفحهٔ ۴۳ تا ۴۷ · حدود ۱۴ دقیقه · تولید هوش مصنوعی

اِعْلَمُوا

در این درس یاد می‌گیری اجزای استثناء با «إلّا» را تشخیص بدهی، معنای جمله را درست بفهمی و جمله‌های منفیِ بدون مستثنیٰ‌منه را به‌صورت مثبت و تأکیدی هم ترجمه کنی.

پیش از شروع

اگر کسی بگوید «جز مریم، هیچ‌کس به من کمک نکرد»، مریم کمک کرده است یا نه؟ چطور می‌توان همین پیام را با جمله‌ای مثبت گفت؟

مریم کمک کرده است؛ گوینده او را از جمعِ کسانی که کمک نکرده‌اند جدا می‌کند. می‌توانیم بگوییم «فقط مریم به من کمک کرد». در عربی هم «إلّا» چنین کاربردی دارد و شناخت آن به فهم و ترجمۀ دقیق جمله کمک می‌کند.

چه کسی از حکم جداست؟

چه کسی از حکم جداست؟

فرض کن می‌شنوی: «همهٔ دوستانم آمدند، به‌جز مریم.» آیا مریم هم آمده است؟ نه؛ آمدن را به دوستان نسبت داده‌ایم، اما مریم را از این حکم جدا کرده‌ایم. به این کار استثناء می‌گوییم.

در عربی، «إلّا» معنیِ «به‌جز» می‌دهد. این جمله را بخوان:

«حَضَرَ الزُّمَلاءُ في صالَةِ الِامْتِحانِ إِلّا حامِداً.»

یعنی: هم‌شاگردی‌ها به‌جز حامد در سالن امتحان حاضر شدند. پس حکمِ پیش از «إلّا»، حاضر شدن است و حامد از این حکم جدا شده؛ یعنی او حاضر نشده است. به «حامِداً» مستثنیٰ می‌گوییم.

برای فهمیدن جمله، اول از خودت بپرس: «چه اتفاقی افتاده؟» سپس ببین چه کسی یا چه چیزی با «إلّا» از آن کنار گذاشته شده است. مستثنیٰ را نباید در حکمِ بقیه شریک بدانیم.

کتاب درسی، صفحهٔ ۴۳

سه جزء استثناء

سه جزء استثناء

فرض کن هم‌کلاسی‌هایت در سالن امتحان حاضر شده‌اند، اما حامد نیامده است. در جملۀ عربیِ این موقعیت، سه جزء را پیدا می‌کنیم:

حَضَرَ الزُّمَلاءُ في صالَةِ الِامْتِحانِ إِلّا حامِداً.

  • إِلّا: ادات استثناء؛ نشانه‌ای که می‌گوید یک مورد از حکم جمله جدا شده است.
  • حامِداً: مستثنیٰ؛ همان فردی که حکمِ حاضرشدن شامل او نمی‌شود.
  • الزُّمَلاءُ: مستثنیٰ‌منه؛ گروهی که حامد از حکمِ آن جدا شده است.

برای تشخیص این اجزا، از خودت بپرس: «چه کسی یا چه چیزی جدا شده؟ از چه مجموعه‌ای؟» فقط دنبال نزدیک‌ترین واژه به «إلّا» نباش؛ معنای جمله راهنمای توست.

اگر ترتیب جمله عوض شود و بگوییم «الزُّمَلاءُ حَضَروا في صالَةِ الِامْتِحانِ إِلّا حامِداً»، باز هم «الزُّمَلاءُ» مستثنیٰ‌منه است، نه «واو» در «حَضَروا». گروهِ اصلی همان هم‌کلاسی‌ها هستند.

کتاب درسی، صفحهٔ ۴۳

از «جز» به «تنها»

از «جز» به «تنها»

اگر بگویی «کسی جز مریم به من کمک نکرد»، در واقع کمک‌کردنِ مریم را تأیید کرده‌ای؛ پس می‌توانی بگویی: «فقط مریم به من کمک کرد.» دو جمله یک پیام دارند، ولی یکی منفی و دیگری مثبت و تأکیدی است.

در عربی هم برای این نوع ترجمه، دو شرط را با هم بررسی کن: پیش از «إلّا» جمله منفی باشد و مستثنیٰ‌منه ذکر نشده باشد.

برای نمونه، این جمله را ببین:

«ما شاهَدْتُ فِي الْمَكْتَبَةِ إلّا كاظِماً.»

«ما» جمله را منفی کرده است. همچنین، گروهی که کاظم از آن جدا شده باشد، در جمله نیامده است. بنابراین دو ترجمه داریم:

  • منفی: «در کتابخانه، کسی جز کاظم را ندیدم.»
  • مثبت و تأکیدی: «در کتابخانه، تنها کاظم را دیدم.»

دقت کن: فقط حذف‌کردنِ منفی کافی نیست؛ «تنها» یا «فقط» هم لازم است تا معنای محدودبودنِ دیدار به کاظم حفظ شود.

کتاب درسی، صفحهٔ ۴۵

مثال حل‌شده

جملهٔ «لا تَعْلَمُ زَميلاتي اللُّغَةَ الْفَرَنْسِيَّةَ إِلّا عَطِيَّةَ» را ترجمه کن، مستثنیٰ و مستثنیٰ‌منه را مشخص کن و بگو آیا عطیّه زبان فرانسوی می‌داند.

  1. ابتدا حکمِ پیش از «إلّا» را پیدا می‌کنیم: هم‌کلاسی‌های دخترم زبان فرانسوی نمی‌دانند؛ «لا» جمله را منفی کرده است.

  2. عطیّه پس از «إلّا» از این حکم جدا می‌شود؛ پس «عَطِيَّةَ» مستثنیٰ است.

  3. گروهی که عطیّه از آن جدا شده، «زَميلاتي» است؛ پس این واژه مستثنیٰ‌منه است.

  4. ترجمه می‌کنیم: «هم‌کلاسی‌های دخترم، به‌جز عطیّه، زبان فرانسوی نمی‌دانند.» بنابراین عطیّه زبان فرانسوی می‌داند.

  5. با اینکه جمله منفی است، مستثنیٰ‌منه در آن آمده است؛ پس شرطِ نکتهٔ ترجمهٔ جمله‌های منفیِ بدون مستثنیٰ‌منه را ندارد.

جواب: «هم‌کلاسی‌های دخترم، به‌جز عطیّه، زبان فرانسوی نمی‌دانند.» مستثنیٰ «عَطِيَّةَ» و مستثنیٰ‌منه «زَميلاتي» است؛ عطیّه، برخلاف بقیه، زبان فرانسوی می‌داند.

نکات مهم

  • در استثناء، فرد یا چیزی از حکمِ پیش از «إلّا» جدا می‌شود و مستثنیٰ نام دارد.
  • «إلّا» ادات استثناء است و گروه یا چیزی که مستثنیٰ از آن جدا می‌شود، مستثنیٰ‌منه نام دارد.
  • اگر جملهٔ پیش از «إلّا» منفی باشد و مستثنیٰ‌منه ذکر نشده باشد، می‌توان آن را با «فقط» یا «تنها» به‌صورت مثبت و تأکیدی ترجمه کرد.

تمرین تعاملی این درس (رایگان)تمرین تعاملی این درس

درس ۳ · صفحهٔ ۴۷ تا ۵۲ · حدود ۱۵ دقیقه · تولید هوش مصنوعی

اَلتَّمارين

در این درس یاد می‌گیری با کمک معنی واژه‌ها، ساخت فعل و اسم و نقش کلمات در جمله، تمرین‌های واژگان، ترجمه و تحلیل دستوری را دقیق‌تر حل کنی.

پیش از شروع

چطور ممکن است معنی تک‌تک واژه‌های یک جملهٔ عربی را بدانی، اما باز هم آن را اشتباه ترجمه کنی؟

معنی واژه‌ها فقط بخشی از ماجراست؛ شکل فعل، الگوی اسم و نقش کلمه در جمله هم به تو سرنخ می‌دهند. در این تمرین‌ها یاد می‌گیری این سرنخ‌ها را کنار هم بگذاری تا ترجمه‌ات دقیق‌تر شود.

سرنخ‌های متن

سرنخ‌های متن

گاهی معنی واژه‌ها را می‌دانیم، اما یک نشانهٔ کوچک، برداشت ما از جمله را عوض می‌کند. در داستان دو گروه در مسجد، این نشانه‌ها را دنبال کن:

  • بار اول «مَسْجِدٍ» بدون «الـ» آمده است؛ یعنی مسجدی که هنوز برای خواننده مشخص نشده است. بار دوم «الْمَسْجِدِ» به همان مسجد اشاره می‌کند. مثل وقتی می‌گویی: «کتابی خریدم؛ کتاب خیلی جالب بود.»
  • «يَتَفَقَّهونَ» یعنی دانش فرا می‌گیرند، ولی «يُفَقِّهونَ» یعنی دانا می‌کنند یا آموزش می‌دهند. شباهت حروف نباید باعث شود هر دو را یکسان ترجمه کنیم؛ گروه دوم هم یاد می‌گیرند و هم به دیگری یاد می‌دهند.
  • «أُرْسِلْتُ» فعل ماضی مجهول است: فرستاده شده‌ام، نه «فرستادم». پس پیامبر در این جمله دریافت‌کنندهٔ مأموریت است، نه فرستنده.

بنابراین، برای فهم متن فقط نپرس «این واژه یعنی چه؟»؛ بپرس ساخت واژه و جمله چه چیزی به معنای آن اضافه می‌کند؟

کتاب درسی، صفحهٔ ۴۷

خانواده‌های معنایی

خانواده‌های معنایی

فرض کن هنگام مرتب‌کردن وسایلت، یک مداد میان لباس‌ها پیدا کنی؛ برای کنارگذاشتنش دلیل داری: به گروه لباس‌ها تعلق ندارد! در تمرین «واژهٔ ناهماهنگ» هم باید ویژگی مشترک واژه‌ها را پیدا کنی، نه اینکه فقط دنبال واژه‌ای ناآشنا بگردی.

مثلاً «اَلرِّداء، اَلْفُستان، اَلْقَمیص، اَلسِّرْوال» همگی پوشاک‌اند؛ اما «اَلرَّصيد» به معنی موجودی حساب است. پس ناهماهنگی آن را با دلیلِ «پوشاک نبودن» توضیح می‌دهیم.

برای یافتن مترادف و متضاد هم معنی‌ها را مقایسه کن:

  • «اَلْمَرَض» و «اَلدّاء» هر دو به معنی بیماری‌اند؛ پس مترادف‌اند.
  • «غَلا» یعنی گران شد و «رَخُصَ» یعنی ارزان شد؛ پس متضادند.

حواست باشد: هم‌گروه بودن با هم‌معنی بودن فرق دارد. پیراهن و شلوار هر دو پوشاک‌اند، ولی مترادف نیستند. راه مطمئن این است که نخست معنی هر واژه را بگویی، سپس رابطهٔ آن را با بقیه بسنجی.

کتاب درسی، صفحهٔ ۴۹

فعل را کامل بخوان

فعل را کامل بخوان

فرض کن کسی در پیامی نوشته باشد «نرو»، اما تو فقط «رفتن» را بفهمی؛ پیام اصلی را از دست می‌دهی! در عربی هم معنی اصلی فعل کافی نیست. پیش از ترجمه، سه سؤال بپرس: چه کسی؟ چه زمانی؟ خبر می‌دهد یا درخواست می‌کند؟

مثلاً «یَعْتَذِرُ» یعنی «او پوزش می‌خواهد»، ولی «أَعْتَذِرُ» یعنی «من پوزش می‌خواهم». تغییر ابتدای فعل، شخص را عوض کرده است. «اِقْتَرِحْنَ» هم فرمان به چند زن است: «پیشنهاد بدهید».

حالا به نشانه‌های کنار فعل دقت کن:

  • «لا تَبْتَعِدْ»: دور نشو؛ نهی است.
  • «لا نَتَظاهَرُ»: وانمود نمی‌کنیم؛ نفی است، نه دستور.
  • «لَمْ یَنْفَتِحْ»: گشوده نشد؛ با اینکه فعل شکل مضارع دارد، ترجمه‌اش گذشتهٔ منفی است.
  • «لَنْ یَرْجِعَ»: برنخواهد گشت؛ آینده را نفی می‌کند.
  • «لِیَنْجَحْ»: باید موفق شود؛ لامِ امر، درخواست را می‌رساند.

پس هر «لا» را «نکن» ترجمه نکن! ساخت فعل و نشانهٔ همراهش را با هم بخوان. ضمیر پیوسته را هم جا نینداز: «عَلِّمْني» یعنی «به من آموزش بده».

کتاب درسی، صفحهٔ ۵۰

شکل اسم، راهنمای معنی

شکل اسم، راهنمای معنی

فرض کن در یک مسابقه، کسی تشویق می‌کند و کسی تشویق می‌شود. ریشهٔ «تشویق» مشترک است، اما شکل اسم نشان می‌دهد هر کس چه ارتباطی با کار دارد. در عربی هم برای ترجمه، فقط شناخت ریشه کافی نیست؛ به الگوی اسم نگاه کن:

  • اسم فاعل، انجام‌دهنده: «اَلْمُشَجِّعَة» یعنی «زنِ تشویق‌کننده».
  • اسم مفعول، کسی یا چیزی که کار بر او انجام شده: «اَلْمُعَیَّن» یعنی «مشخّص‌شده».
  • اسم مبالغه، بیانگر فراوانی یا شدّت یک ویژگی: «اَلْغَفّار» یعنی «بسیار آمرزنده».
  • اسم تفضیل، بیانگر برتری در یک ویژگی: «اَلصُّغْرىٰ» یعنی «کوچک‌تر» یا، بسته به جمله، «کوچک‌ترین».
  • اسم مکان، جای انجام کار: «اَلْمَعْمَل» یعنی «کارگاه»؛ یعنی محل کار.

یک نکتهٔ مهم: هر اسمِ ساخته‌شده از فعل، در این پنج دسته نیست. «اَلتَّدْریس» مصدر است و خودِ کارِ «درس دادن» را بیان می‌کند، نه شخصِ درس‌دهنده را.

پس هنگام ترجمه از خودت بپرس: این اسم، کنندهٔ کار، پذیرندهٔ کار، ویژگیِ شدید، برتری، مکان یا خودِ کار را نشان می‌دهد؟

کتاب درسی، صفحهٔ ۵۰

نوع کلمه یا نقش جمله؟

نوع کلمه یا نقش جمله؟

«اسم فاعل» بودن، نوع و ساخت کلمه را نشان می‌دهد؛ اما «مبتدا» یا «خبر» بودن، نقش آن در جمله است. درست مثل کسی که شغلش معلم است، ولی در خانواده نقش پدر یا مادر دارد؛ این دو دسته‌بندی را نباید یکی بگیریم.

برای پیدا کردن نقش، اول رابطه‌ها را ببین: دربارهٔ چه چیزی سخن می‌گوییم؟ چه خبری درباره‌اش می‌دهیم؟ آیا کلمه پس از حرف جر آمده یا به اسم پیش از خود وابسته است؟

در «مُداراةُ النّاسِ نِصفُ الْإیمانِ»، موضوع سخن «مُداراةُ النّاسِ» است؛ پس مُداراةُ مبتداست. «نِصفُ» خبر را بیان می‌کند. «النّاسِ» مضاف‌الیهِ «مُداراةُ» و «الْإیمانِ» مضاف‌الیهِ «نِصفُ» است.

حالا در «هٰؤُلاءِ أَفْضَلُ»، واژهٔ «أَفْضَلُ» از نظر ساخت اسم تفضیل است، ولی در این جمله خبر است. پس در پاسخ به پرسشِ نقش اعرابی، نوشتنِ «اسم تفضیل» کافی نیست.

کتاب درسی، صفحهٔ ۵۱

مثال حل‌شده

در عبارت «يُفَقِّهونَ الْجاهِلَ»، چگونه از ساخت فعل و نقش اسم به ترجمهٔ درست می‌رسیم؟

  1. از معنی داده‌شده در متن شروع می‌کنیم: «فَقَّهَ» یعنی «دانا کرد، دانش آموخت»، نه «دانا شد».

  2. «يُفَقِّهونَ» مضارع معلومِ جمع مذکر غایب از باب تفعیل است؛ پس آن را «دانا می‌کنند» ترجمه می‌کنیم.

  3. «الْجاهِلَ» از نظر ساخت اسم فاعل است و «نادان» معنی می‌دهد.

  4. می‌پرسیم: چه کسی را دانا می‌کنند؟ پاسخ «الْجاهِلَ» است؛ بنابراین این واژه مفعول‌به و منصوب است.

  5. ترجمه را کنار هم می‌گذاریم: «نادان را دانا می‌کنند»؛ اسم فاعل بودنِ «الْجاهِلَ» مانع مفعول‌به شدن آن در جمله نیست.

جواب: «نادان را دانا می‌کنند»؛ «يُفَقِّهونَ» فعل مضارع معلوم، جمع مذکر غایب از باب تفعیل است و «الْجاهِلَ» اسم فاعلی است که در این جمله نقش مفعول‌به دارد و منصوب است.

نکات مهم

  • برای فهم متن و رابطهٔ واژه‌ها، معنی آن‌ها را همراه با سرنخ‌های جمله بررسی کن.
  • در ترجمهٔ فعل به شخص، زمان، امر، نهی و نفی توجه کن و در ترجمهٔ اسم از الگوی ساخت آن کمک بگیر.
  • نوع ساخت واژه با نقش اعرابی آن یکی نیست؛ نقش را از رابطهٔ کلمه با اجزای جمله پیدا کن.

تمرین تعاملی این درس (رایگان)تمرین تعاملی این درس

درس‌های درس ۳ را تعاملی بخوان

در پنل یادگیری 1xAi هر کدام از این درس‌ها قدم به قدم پیش می‌رود: بعد از هر بخش یک سوال کوتاه، بعد مثال حل‌شده و در پایان برگهٔ خروج. جوابت ثبت می‌شود و سوال‌های هر درس در روزهای بعد برای مرور برمی‌گردند. درس‌های تعاملی رایگان‌اند؛ فقط تصحیح پاسخ کوتاه سهمیهٔ روزانهٔ رایگان دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

درس ۳ عربی دوازدهم انسانی · رایگان