نمونه سوال زیست یازدهم با جواب

یاخته‌های پشتیبان با پیچیدن به دور رشتهٔ عصبی در تشکیل میلین مشارکت می‌کنند. این یاخته‌ها علاوه بر ایجاد داربست و دفاع از نورون‌ها، در حفظ هم‌ایستایی مایع پیرامون آنها، از جمله تنظیم مقدار یون‌ها، نقش دارند. همچنین گره رانویه محل قطع پوشش میلین است، نه محل افزایش ضخامت آن (صفحهٔ ۲). پاسخ: گزینهٔ ۲

در حالت آرامش، پتاسیم از راه کانال‌های نشتی خارج و سدیم از همین نوع کانال‌ها وارد نورون می‌شود. در بازهٔ فرضی سؤال، تعداد خروج‌ها از ورودها بیشتر است؛ بنابراین جابه‌جایی خالص به سوی بیرون خواهد بود. اختلاف تعداد برابر است با $120-80=40$ یون. این نتیجه با بیشتر بودن تعداد پتاسیم‌های خروجی نسبت به سدیم‌های ورودی سازگار است (صفحه‌های ۳ و ۴). پاسخ: گزینهٔ ۴

در گیرندهٔ فشار پوست، پوشش انعطاف‌پذیر پیوندی، فشار را به انتهای دارینه منتقل می‌کند. تغییر شکل دارینه باعث بازشدن کانال‌های یونی غشای آن و سپس تغییر پتانسیل غشا می‌شود. در ادامه، پیام عصبی در دارینه ایجاد می‌شود. بنابراین، پوشش پیوندی نه محل تغییر پتانسیل موردنظر و نه محل تولید پیام عصبی است. (صفحهٔ ۲۰) پاسخ: گزینهٔ ۲

احساس‌نکردن تماس لباس می‌تواند حاصل سازش گیرنده‌های فشار و کاهش پیام‌های آنها باشد. از سوی دیگر، نشستن طولانی می‌تواند خون‌رسانی بافت تحت فشار و اکسیژن‌رسانی به آن را کاهش دهد؛ در نتیجه، لاکتیک‌اسید تولید و انباشته می‌شود و درد ایجاد می‌کند. گیرنده‌های درد برخلاف گیرنده‌های فشار سازش نمی‌یابند. پس کاهش احساس فشار لباس، مانع ایجاد درد ناشی از آسیب احتمالی بافت نیست. (صفحه‌های ۲۰ تا ۲۲) پاسخ: گزینهٔ ۴

در این مدل، تخریب و ترمیم هم‌زمان رخ می‌دهند؛ بنابراین کاهش خالص روزانه برابر است با $12-8=4\ \text{واحد فرضی}$. در مدت تعیین‌شده، کاهش کل برابر با $4\times4=16\ \text{واحد فرضی}$ خواهد بود. پس مقدار باقی‌مانده برابر است با $100-16=84\ \text{واحد فرضی}$. بیشتر بودن تخریب از ترمیم، با کاهش مقدار غضروف سازگار است. (صفحهٔ ۴۳) پاسخ: گزینهٔ ۴

تقسیم اسکلت به دو بخش محوری و جانبی به معنای جدایی کامل وظایف آنها نیست. استخوان‌های اندام‌ها سهم بیشتری در حرکت دارند، اما بخش‌هایی از اسکلت محوری نیز در حرکت و فعالیت‌هایی مانند جویدن و تکلم مؤثرند. بنابراین، نمی‌توان حرکت را به اسکلت جانبی یا حفاظت را به‌تنهایی به اسکلت محوری محدود کرد. (صفحه‌های ۳۸ و ۳۹) پاسخ: گزینهٔ ۳

عصبی بودن یاختهٔ ترشح‌کننده، به‌تنهایی تعیین نمی‌کند که پیک، ناقل عصبی باشد. پیک نخست با اثرگذاری موضعی بر یاختهٔ پس‌همایه‌ای، ناقل عصبی است؛ اما پیک دوم، چون به خون وارد می‌شود، هورمون به شمار می‌آید. در هر دو نوع ارتباط، یاختهٔ دریافت‌کننده باید گیرندهٔ اختصاصی پیک را داشته باشد؛ بنابراین نه مجاورت با محل ترشح و نه تماس با خون، به‌تنهایی برای هدف بودن کافی نیست (صفحهٔ ۵۴ و ۵۵). پاسخ: گزینهٔ ۳

ارتباط تنظیمی هیپوتالاموس با بخش پیشین از راه رگ‌های خونی است و هورمون‌های آزادکننده و مهارکننده از این مسیر به آن می‌رسند (صفحهٔ ۵۶ و ۵۷). در مقابل، هورمون ضدادراری و اکسی‌توسین در جسم یاخته‌ای نورون‌های هیپوتالاموس ساخته می‌شوند و از راه آسه‌ها به بخش پسین می‌روند. بنابراین، قطع مسیر آسه‌ای، انتقال این هورمون‌ها به بخش پسین را مختل می‌کند؛ اما بخش پسین را به محل ساخت آن‌ها تبدیل نمی‌کند. قطع اختصاصی مسیر رگی بخش پیشین نیز به معنای قطع مسیر آسه‌ای بخش پسین نیست (صفحهٔ ۵۷ و ۵۸). پاسخ: گزینهٔ ۴

واکسن می‌تواند حاوی سم خنثی‌شده باشد. ورود این ماده به بدن، دستگاه ایمنی را درگیر می‌کند و به ایجاد یاخته‌های خاطره می‌انجامد؛ بنابراین، ایمنی حاصل فعال است. در سرم، پادتن آماده دریافت می‌شود و در نتیجهٔ این روش، نه آن پادتن در بدن گیرنده ساخته شده است و نه یاختهٔ خاطره‌ای پدید می‌آید. پس وجود پادتن به‌تنهایی برای فعال دانستن ایمنی کافی نیست. (صفحه‌های ۷۵ و ۷۶) پاسخ: گزینهٔ ۲

برای مقایسهٔ این واکسن‌ها باید محتوای آنها را از هم تفکیک کرد. واکسن پروتئینی، اسپایک را وارد بدن می‌کند؛ در مقابل، واکسن رنادار دارای دستورالعمل ساخت این پروتئین است. ویروس ضعیف‌شده قابلیت تکثیر دارد، ولی بیماری‌زا نیست؛ ویروس کشته‌شده قابلیت تکثیر ندارد. همچنین، ناقل ویروسی یک ویروس غیربیماری‌زا و حامل ژن اسپایک است، نه لزوماً کروناویروس ضعیف‌شده. بنابراین، فقط مقایسهٔ گزینهٔ نخست درست است. (صفحهٔ ۷۸) پاسخ: گزینهٔ ۱

در وضعیت الف، مسئله سلامت دناست؛ نقطهٔ وارسی $\mathrm{G_1}$ این موضوع را بررسی می‌کند و در صورت اصلاح‌نشدن آسیب، فرایندهای مرگ یاخته‌ای فعال می‌شوند. در وضعیت ب، عوامل لازم برای رشتمان آماده نیستند؛ بنابراین نقطهٔ وارسی $\mathrm{G_2}$ مانع ادامهٔ چرخه می‌شود. در وضعیت ج، اتصال و آرایش فام‌تن‌ها مشکل دارد که موضوع بررسی نقطهٔ وارسی متافازی است. (صفحه‌های ۸۷ و ۸۸) پاسخ: گزینهٔ 4

در تقسیم سیتوپلاسم گیاهی، ریزکیسه‌های گلژی در بخش میانی یاخته گرد می‌آیند و به یکدیگر می‌پیوندند. غشاهای آن‌ها در تشکیل غشای یاخته‌های جدید شرکت می‌کنند و محتوایشان پیش‌سازهای تیغهٔ میانی و دیواره را فراهم می‌کند. در این فرایند حلقهٔ انقباضی وجود ندارد و اتصال صفحه به دیوارهٔ مادری پس از تشکیل آن صورت می‌گیرد. (صفحه‌های ۸۵ تا ۸۷) پاسخ: گزینهٔ 1

افزایش تدریجی و اندک استروژن هنگام بالغ‌شدن انبانک، بازخورد منفی ایجاد می‌کند و آزادشدن $\mathrm{FSH}$ و $\mathrm{LH}$ را مهار می‌کند. این وضعیت به جلوگیری از رشد و بلوغ انبانک‌های جدید کمک می‌کند. در مقابل، افزایش ناگهانی استروژن از انبانک بالغ در نزدیکی تخمک‌گذاری، بازخورد مثبت دارد و آزادشدن مقدار زیادی از این دو هورمون را تحریک می‌کند. بنابراین صرف افزایش استروژن برای پیش‌بینی نوع پاسخ کافی نیست و الگوی افزایش آن نیز اهمیت دارد (صفحه‌های ۱۰۶ و ۱۰۷). پاسخ: گزینهٔ ۲

یاخته‌های سرتولی در پشتیبانی و تغذیهٔ یاخته‌های در حال زامه‌زایی نقش دارند (صفحهٔ ۹۹). هورمون $\mathrm{FSH}$ با تحریک این یاخته‌ها، تمایز زامه را تسهیل می‌کند؛ در مقابل، $\mathrm{LH}$ با اثر بر یاخته‌های بینابینی، ترشح تستوسترون را تحریک می‌کند (صفحهٔ ۱۰۱). بنابراین، کاهش پاسخ سرتولی به $\mathrm{FSH}$ با اختلال مستقیم در مسیر تسهیل تمایز زامه سازگار است، بی‌آنکه الزاماً پاسخ یاخته‌های بینابینی به $\mathrm{LH}$ مختل شده باشد. پاسخ: گزینهٔ ۱

گل کامل باید هر چهار حلقهٔ کاسبرگ، گلبرگ، پرچم و مادگی را داشته باشد؛ بنابراین نبود کاسبرگ، گل را ناکامل می‌کند. از سوی دیگر، چون پرچم و مادگی هر دو وجود دارند، گل دوجنسی است. پس ناکامل بودن لزوماً به معنای تک‌جنسی بودن نیست. (صفحهٔ ۱۲۴–۱۲۵) پاسخ: گزینهٔ ۱

در این آزمایش، ابتدا بخشی از ساقهٔ متصل به گیاه مادر که گره دارد، زیر خاک قرار گرفته است. سپس در محل گره، ریشه و ساقهٔ برگ‌دار تشکیل شده و در پایان، این بخش جدا شده است؛ این توالی، روش خوابانیدن را مشخص می‌کند. در قلمه‌زدن، قطعهٔ ساقه از ابتدا جداست و در پیوندزدن، پیوندک به پایه متصل می‌شود. تشکیل ریشه روی ساقه نیز به معنای تکثیر از جوانه‌های روی ریشه نیست. (صفحهٔ ۱۲۰–۱۲۱) پاسخ: گزینهٔ ۲

طول شب اولیه برابر است با $24-8=16\,\text{ساعت}$. اگر مدت روشنایی به اندازهٔ $x$ ساعت افزایش یابد، طول شب برابر $16-x$ خواهد بود. برای گل‌ندادن داوودی باید $16-x<14$، یعنی $x>2$ باشد. برای گل‌دهی شبدر نیز باید $16-x\leq10$، یعنی $x\geq6$ باشد. پس کمترین افزایش روشنایی که هر دو شرط را تأمین می‌کند، $6\,\text{ساعت}$ است. در این وضعیت، طول شب به $10\,\text{ساعت}$ می‌رسد. مبنای حل، نیاز داوودی به شب بلند و شبدر به شب کوتاه است. (صفحه‌های ۱۴۶ و ۱۴۷) پاسخ: گزینهٔ ۳

تماس ساقهٔ مو با تکیه‌گاه، رشد یاخته‌های محل تماس را کاهش می‌دهد؛ بنابراین تفاوت رشد دو سمت، پیچش ایجاد می‌کند. در مقابل، تا شدن برگ گیاه حساس به تغییر فشار تورژسانس یاخته‌های واقع در قاعدهٔ برگ مربوط است. در گیاه گوشتخوار نیز برخورد حشره با کرک‌ها پیام‌هایی را آغاز می‌کند که به بسته‌شدن برگ می‌انجامند؛ متن این رویداد را به توقف رشد کرک‌ها نسبت نمی‌دهد. (صفحهٔ ۱۴۸) پاسخ: گزینهٔ ۲